បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយពីបញ្ហានៃការខ្វះខាតការវាយតម្លៃ និងការចាត់ថ្នាក់ឱ្យបានទូលំទូលាយនូវពូជស្រូវបាឡេគ្មានសំបក (Hull-less barley) ជុំវិញពិភពលោក ដើម្បីកំណត់រកពូជដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងមានគុណភាពល្អសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគទិន្នន័យពហុអថេរ ដើម្បីវាយតម្លៃលក្ខណៈកសិកម្ម និងសមាសធាតុគីមីនៃគ្រាប់ពូជស្រូវបាឡេចំនួន ៨១ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Principal Component Analysis (PCA) ការវិភាគសមាសភាគចម្បង |
អាចកាត់បន្ថយទំហំនិងភាពស្មុគស្មាញនៃទិន្នន័យ (Dimensionality reduction) និងអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណលក្ខណៈសំខាន់ៗដែលជះឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេ។ | មិនបានបែងចែកក្រុមសេណូទីបដោយផ្ទាល់ទេ ហើយការបកស្រាយលទ្ធផលអាចមានភាពស្មុគស្មាញនៅពេលមានអថេរច្រើន។ | សមាសភាគចម្បងចំនួន ៧ ដំបូងអាចពន្យល់ពីបំរែបំរួលទិន្នន័យសរុបបានរហូតដល់ ៧២.៧%។ |
| Hierarchical Cluster Analysis ការវិភាគចង្កោមតាមឋានានុក្រម |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបែងចែកសេណូទីបទៅជាក្រុមដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ដែលងាយស្រួលសម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជ។ | ភាពត្រឹមត្រូវនៃលទ្ធផលគឺអាស្រ័យលើការជ្រើសរើសប្រភេទនៃក្បួនដោះស្រាយ (Algorithm) ដូចជាវិធីសាស្ត្រ Ward ជាដើម។ | បានបែងចែកសេណូទីបស្រូវបាឡេចំនួន ៨១ ទៅជា ៧ ក្រុមធំៗ ដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងគីមីខុសៗគ្នា។ |
| Canonical Discriminant Analysis (CDA) ការវិភាគមុខងាររើសអើងកាណូនិក |
អស្ចារ្យបំផុតក្នុងការបំបែកក្រុមដែលបានកំណត់ទុកជាមុន (ឧទាហរណ៍៖ ពណ៌គ្រាប់) និងបង្ហាញពីអថេរដែលជំរុញឱ្យមានការបំបែកនោះ។ | ទាមទារឱ្យមានការកំណត់អថេរជាក្រុម (Categorical variables) ជាមុនទើបអាចដំណើរការបាន។ | មុខងារ Discriminant ពីរដំបូងអាចពន្យល់ពីបំរែបំរួលរហូតដល់ ៨៨% និងអាចបំបែកក្រុមស្រូវបាឡេតាមពណ៌គ្រាប់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ ទាំងផ្នែកសូហ្វវែរសម្រាប់វិភាគស្ថិតិ ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមីកម្រិតខ្ពស់ និងទីតាំងសម្រាប់ដាំដុះសាកល្បងក្នុងវិស័យកសិកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវបាឡេពីជុំវិញពិភពលោក ប៉ុន្តែការដាំដុះសាកល្បងធ្វើឡើងនៅទីក្រុង Raasdorf ប្រទេសអូទ្រីស ដែលមានអាកាសធាតុតំបន់ត្រជាក់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការនាំយកពូជទាំងនេះមកដាំដុះផ្ទាល់អាចនឹងមិនទទួលបានជោគជ័យដោយសារភាពខុសគ្នានៃអាកាសធាតុត្រូពិច ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រវិភាគនេះគឺមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំង។
ទោះបីជាស្រូវបាឡេមិនមែនជាដំណាំសំខាន់នៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃ និងការជ្រើសរើសពូជតាមរយៈការវិភាគពហុអថេរ គឺមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ក្របខណ្ឌវិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃពហុអថេរនេះ គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានសក្តានុពលសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកសិកម្មកម្ពុជា ក្នុងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំ ដើម្បីធានាបានទាំងទិន្នផល និងគុណភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Multivariate analysis (ការវិភាគពហុអថេរ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវិភាគលើទិន្នន័យដែលមានអថេរ (លក្ខណៈ) ច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនង និងឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមកនៃអថេរទាំងនោះ ដូចជាការវិភាគទិន្នផល ការលូតលាស់ និងបរិមាណសារធាតុគីមីព្រមៗគ្នា។ | ដូចជាការវាយតម្លៃសិស្សម្នាក់ដោយមើលលើពិន្ទុមុខវិជ្ជាជាច្រើនព្រមៗគ្នា (គណិត វិទ្យាសាស្ត្រ ភាសា) ជំនួសឱ្យការមើលតែមុខវិជ្ជាមួយ ដើម្បីដឹងពីសមត្ថភាពសរុប។ |
| Hull-less barley (ស្រូវបាឡេគ្មានសំបក) | ប្រភេទពូជស្រូវបាឡេ (Hordeum vulgare L.) ដែលមានសំបក (អង្កាម) ងាយស្រួលរបូតចេញពីគ្រាប់នៅពេលបោកបែន ដែលធ្វើឱ្យវាមិនសូវទាមទារការកិនកែច្នៃច្រើន និងរក្សាបាននូវសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់សម្រាប់ផលិតជាអាហារមនុស្ស។ | ស្រដៀងទៅនឹងសណ្តែកដីដែលអាចបកសំបកចេញបានយ៉ាងងាយស្រួលដោយគ្រាន់តែញីដោយដៃ ដោយមិនបាច់ប្រើម៉ាស៊ីនកិនកម្ទេចសំបកនោះទេ។ |
| Principal Component Analysis (PCA) (ការវិភាគសមាសភាគចម្បង) | បច្ចេកទេសបង្រួមទំហំទិន្នន័យដែលកាត់បន្ថយចំនួនអថេរដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ទៅជាអថេរថ្មីមួយចំនួនតូចហៅថា 'សមាសភាគចម្បង' (Principal Components) ប៉ុន្តែនៅតែអាចពន្យល់ពីបំរែបំរួលនិងព័ត៌មានសំខាន់ៗនៃទិន្នន័យដើមបានស្ទើរតែទាំងស្រុង។ | ដូចជាការសង្ខេបសៀវភៅប្រលោមលោកដ៏ក្រាស់មួយក្បាលមកត្រឹមតែមួយទំព័រ ប៉ុន្តែអ្នកអាននៅតែអាចយល់បានពីអត្ថន័យស្នូលនៃសាច់រឿងទាំងមូល។ |
| Hierarchical cluster analysis (ការវិភាគចង្កោមតាមឋានានុក្រម) | វិធីសាស្ត្រចាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យឬវត្ថុទៅជាក្រុម (ចង្កោម) ដោយផ្អែកលើភាពស្រដៀងគ្នានៃលក្ខណៈរបស់ពួកវា (ឧទាហរណ៍ កម្រិតប្រូតេអ៊ីន ទិន្នផល) ដោយបង្កើតជាទម្រង់ដូចមែកធាងដែលហៅថា Dendrogram។ | ដូចជាការរៀបចំសៀវភៅក្នុងបណ្ណាល័យ ដោយដាក់សៀវភៅប្រភេទដូចគ្នា (ប្រវត្តិសាស្ត្រ វិទ្យាសាស្ត្រ) ទៅក្នុងទូតែមួយដើម្បីងាយស្រួលស្វែងរក។ |
| Canonical discriminant analysis (CDA) (ការវិភាគកាណូនិកបែងចែកលក្ខណៈ) | បច្ចេកទេសស្ថិតិប្រើសម្រាប់ស្វែងរកបន្សំនៃអថេរដែលជំរុញឱ្យមានការបំបែកក្រុមដែលបានកំណត់ទុកជាមុន (ឧទាហរណ៍ ក្រុមស្រូវបាឡេតាមពណ៌គ្រាប់) ឱ្យនៅដាច់ពីគ្នាយ៉ាងច្បាស់លាស់បំផុត។ | ដូចជាការរកមើលចំណុចពិសេស (ឧ. ស្លាកសញ្ញា ឬពណ៌ឯកសណ្ឋាន) ដើម្បីបែងចែកអ្នកគាំទ្រក្រុមបាល់ទាត់ពីរផ្សេងគ្នានៅក្នុងកីឡដ្ឋានដែលមានមនុស្សច្រើន។ |
| Anthocyanins (អង់តូស៊ីយ៉ានីន) | សារធាតុពណ៌ធម្មជាតិដែលអាចរលាយក្នុងទឹក មាននៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលផ្តល់នូវពណ៌ក្រហម ស្វាយ ឬខៀវ ដល់គ្រាប់ធញ្ញជាតិ ហើយមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម។ | ដូចជាទឹកថ្នាំពណ៌ធម្មជាតិដែលធ្វើឱ្យផ្កាមានពណ៌ស្រស់ស្អាត ហើយក៏ជាវីតាមីនដែលអាចជួយការពាររាងកាយយើងពីជំងឺផ្សេងៗ។ |
| Beta-glucan (បេតា-គ្លុយកង់) | ប្រភេទជាតិសរសៃរលាយ (Soluble fiber) ប្រភេទប៉ូលីសាខារ៉ាយ ដែលមានបរិមាណច្រើនក្នុងស្រូវបាឡេ និងស្រូវអូត ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិជួយបន្ថយកម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុល និងរៀបចំកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាម។ | ដូចជាអេប៉ុងនៅក្នុងក្រពះដែលជួយស្រូបយកជាតិខ្លាញ់និងជាតិស្ករមិនល្អចេញពីរាងកាយរបស់យើង។ |
| Phenolics (សមាសធាតុហ្វេណូលីក) | សមាសធាតុគីមីសរីរាង្គទូលំទូលាយដែលមានសកម្មភាពប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មខ្ពស់ ការពារកោសិការុក្ខជាតិពីស្រ្តេសបរិស្ថាន និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនដល់សុខភាពមនុស្សនៅពេលទទួលទាន។ | ដូចជាទាហានការពារតូចៗនៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលជួយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺ និងទប់ស្កាត់ការខូចខាតកោសិកា។ |
| Waxy barley (ស្រូវបាឡេក្រមួន) | ពូជស្រូវបាឡេពិសេសដែលមានផ្ទុកជាតិម្សៅ (Starch) ប្រភេទ Amylopectin ស្ទើរតែ ១០០% ដែលធ្វើឱ្យវាមានភាពស្អិតនៅពេលចម្អិនរួច និងជាធម្មតាសម្បូរទៅដោយសារធាតុ Beta-glucan ខ្ពស់ជាងពូជធម្មតា។ | ដូចជាអង្ករដំណើបដែលស្អិតខ្លាំងនៅពេលយើងដាំបាយ ដែលវាមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីអង្ករខ្សាយធម្មតា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
