បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រដែលជួយឱ្យស្រូវស្ទូងអាចបង្កើតគម្របស្លឹកបានយ៉ាងលឿន (Rapid Canopy Establishment) ដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងជាមួយស្មៅចង្រៃដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃពូជស្រូវ និងកូនកាត់ចំនួន ២៨ ប្រភេទ ដោយវាស់ស្ទង់ការកាត់បន្ថយកាំរស្មីសកម្មរស្មីសំយោគ (PAR) និងវិភាគទំនាក់ទំនងជាមួយលក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិនៅរយៈពេល ៣០ និង ៣៥ ថ្ងៃក្រោយពេលស្ទូង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Weedy-rice derived lines evaluation for RCE ការវាយតម្លៃខ្សែស្រឡាយស្រូវដែលបានមកពីស្រូវព្រៃ (Weedy-rice derived lines) សម្រាប់ការបង្កើតគម្របស្លឹកលឿន |
មានសមត្ថភាពបង្កើតគម្របស្លឹកបានយ៉ាងលឿន (កាត់បន្ថយ PAR >50% ត្រឹម ៣០ថ្ងៃ) ដែលជួយប្រកួតប្រជែងជាមួយស្មៅបានល្អប្រសើរបំផុត។ | ទិន្នផលគ្រាប់អាចនៅមានកម្រិតទាប ឬមធ្យម បើប្រៀបធៀបទៅនឹងពូជស្រូវកែលម្អមួយចំនួន ប្រសិនបើមិនបានបង្កាត់បញ្ចូលគ្នាឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | កាត់បន្ថយ PAR បានដល់ទៅ ៦៩.០៩% នៅ៣០ថ្ងៃក្រោយពេលស្ទូង (ពូជ WR1-55)។ |
| Improved rice varieties evaluation for RCE ការវាយតម្លៃពូជស្រូវកែលម្អ (Improved varieties) សម្រាប់ការបង្កើតគម្របស្លឹកលឿន |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់ខ្លាំង ហើយពូជមួយចំនួន (ដូចជា IR 64 និង Suphan Buri 1) ក៏មានសមត្ថភាពបង្កើតគម្របស្លឹកលឿនគួរសមផងដែរ។ | មិនមែនគ្រប់ពូជស្រូវកែលម្អសុទ្ធតែមានសមត្ថភាពនេះទេ ពូជខ្លះត្រូវការពេលយូរជាង (ដល់ទៅ ៣៥ថ្ងៃ ឬយូរជាងនេះ) ក្នុងការបង្កើតគម្របស្លឹក។ | ពូជ Suphan Buri 1 ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (7.35 t/ha) ហើយកាត់បន្ថយ PAR បាន ៥៣.៦២% នៅ៣០ថ្ងៃ។ |
| PAR Reduction Measurement using Line quantum sensor ការវាស់ស្ទង់ការកាត់បន្ថយកាំរស្មីសកម្មរស្មីសំយោគ (PAR) ដោយប្រើឧបករណ៍វាស់ពន្លឺ |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់និងអាចវាស់វែងបានយ៉ាងច្បាស់លាស់អំពីកម្រិតនៃការអភិវឌ្ឍគម្របស្លឹករុក្ខជាតិក្នុងមួយឯកតាពេលវេលា។ | ទាមទារឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ពន្លឺដែលមានតម្លៃថ្លៃ និងត្រូវចំណាយពេលវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាលច្រើនដងតាមចន្លោះពេលកំណត់។ | បានបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងរវាងចំនួនបែកគុម្ព និងការកាត់បន្ថយពន្លឺ (r=0.62**)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែង កម្លាំងពលកម្ម និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់បរិស្ថានកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងកសិដ្ឋានពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំង។ ទិន្នន័យនេះប្រើប្រាស់ពូជស្រូវថៃ ពូជពី IRRI និងស្រូវព្រៃ ដែលមានកម្រិតពន្លឺ និងប្រភេទដីជាក់លាក់របស់តំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចមានភាពប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទដី (ដូចជាដីឥដ្ឋនៅតំបន់ទន្លេសាប និងដីខ្សាច់នៅតំបន់ខ្ពង់រាប) និងអាំងតង់ស៊ីតេពន្លឺក្នុងរដូវវស្សា។
ការប្រើប្រាស់លក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រនៃការបង្កើតគម្របស្លឹកលឿន ជាសន្ទស្សន៍ជ្រើសរើសពូជស្រូវ គឺមានសារៈសំខាន់និងមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កសិកម្មកម្ពុជា។
សរុបមក ការកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជស្រូវដែលមានទាំងទិន្នផលខ្ពស់ និងការបង្កើតគម្របស្លឹកលឿន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយថ្លៃដើមដ៏ឆ្លាតវៃសម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rapid Canopy Establishment (ការបង្កើតគម្របស្លឹកយ៉ាងលឿន) | សមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការលូតលាស់ចេញស្លឹក និងមែកធាងគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីបានយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយពេលដាំដុះ ដែលជួយទប់ស្កាត់ពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនឱ្យជះដល់ដី និងកាត់បន្ថយការដុះលូតលាស់នៃស្មៅចង្រៃ។ | ប្រៀបដូចជាការលាតឆ័ត្រយ៉ាងលឿនដើម្បីបាំងពន្លឺថ្ងៃ កុំឱ្យអ្នកនៅពីក្រោម (ស្មៅចង្រៃ) ទទួលបានពន្លឺ និងអាចលូតលាស់បាន។ |
| Photosynthetically Active Radiation (កាំរស្មីសកម្មរស្មីសំយោគ) | ជាកម្រិតនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យ (មានចន្លោះរលកពន្លឺពី ៤០០ ទៅ ៧០០ ណាណូម៉ែត្រ) ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងដំណើរការរស្មីសំយោគ ដើម្បីផលិតជាថាមពលនិងអាហារ។ ការសិក្សានេះវាស់ស្ទង់ការថយចុះនៃពន្លឺនេះនៅក្រោមដើមស្រូវ ដើម្បីដឹងពីកម្រិតនៃគម្របស្លឹក។ | ប្រៀបបាននឹងប្រភេទវីតាមីនជាក់លាក់នៅក្នុងពន្លឺព្រះអាទិត្យ ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បីយកមកចម្អិនអាហារឱ្យខ្លួនឯង។ |
| Introgression lines (ខ្សែស្រឡាយកូនកាត់ពូជបរទេស) | ជាពូជរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការបង្កាត់ពូជគោលមួយ ជាមួយនឹងពូជព្រៃ ឬពូជបរទេស រួចធ្វើការបង្កាត់ត្រឡប់ (Backcrossing) ជាច្រើនជំនាន់ ដើម្បីបញ្ចូលហ្សែនពិសេសមួយចំនួន (ដូចជាភាពធន់ទ្រាំ ឬការលូតលាស់លឿន) ទៅក្នុងពូជគោលនោះដោយរក្សានូវលក្ខណៈដើមភាគច្រើនរបស់វា។ | ដូចជាការយកឡានស៊េរីចាស់មួយទៅបំពាក់ម៉ាស៊ីនទំនើបថ្មីបន្តិចម្តងៗ ដើម្បីឱ្យវានៅរក្សារូបរាងដើមដដែល តែមានកម្លាំងខ្លាំងជាងមុន។ |
| Tiller number (ចំនួនបែកគុម្ព) | ចំនួននៃដើមបែកចេញ (ខ្នែង) ដែលដុះចេញពីគល់នៃដើមស្រូវដើមដំបូង។ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ ចំនួនបែកគុម្ពច្រើន គឺជាកត្តាចម្បងដែលជួយឱ្យស្រូវមានគម្របស្លឹកក្រាស់ និងអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយស្មៅបានល្អ។ | ដូចជាការបែកមែកធាងនៃដើមឈើដែរ កាលណាមានមែកច្រើន វាកាន់តែមានស្លឹកច្រើន និងជួយបាំងម្លប់បានយ៉ាងល្អ។ |
| Weedy-rice derived lines (ខ្សែស្រឡាយកាត់ស្រូវព្រៃ) | ជាពូជស្រូវដែលត្រូវបានអភិវឌ្ឍ និងជ្រើសរើសចេញពីការបង្កាត់ជាមួយស្រូវព្រៃ ដោយទាញយកលក្ខណៈពិសេសរបស់ស្រូវព្រៃ ដូចជាការដុះលូតលាស់រហ័ស ការឆាប់ស្ទុះឡើងវិញ និងភាពរឹងមាំក្នុងការដណ្តើមជីជាតិពីស្មៅ។ | ដូចជាការយកកូនឆ្កែព្រៃមកបង្កាត់ជាមួយឆ្កែស្រុក ដើម្បីទទួលបានកូនឆ្កែដែលស្លូតបូតស្តាប់បង្គាប់ផង និងចេះរក្សាសុវត្ថិភាពផ្ទះបានយ៉ាងពូកែដូចសត្វព្រៃផង។ |
| Oryza glaberrima (ពូជស្រូវអាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទពូជស្រូវដាំដុះដែលមានប្រភពដើមនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានភាពរឹងមាំ ដុះលូតលាស់លឿន និងមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រកួតប្រជែងជាមួយស្មៅ ទោះបីជាជាទូទៅវាផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងស្រូវអាស៊ីក្ដី។ វាត្រូវបានប្រើជាពូជផ្តល់ហ្សែន (Donor parent) ក្នុងការពិសោធន៍នេះ។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកចម្បាំងមកពីអាហ្វ្រិក ដែលមានកម្លាំងខ្លាំងនិងធន់នឹងការលំបាក ទោះបីជាមិនសូវពូកែខាងផលិតស្បៀងបានច្រើនក៏ដោយ។ |
| Randomized Complete Block Design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាផ្នែកៗ (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងពូជស្រូវនីមួយៗចូលទៅក្នុងប្លុកទាំងនោះដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនទទួលរងឥទ្ធិពលលម្អៀងពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមស្មើៗគ្នា ហើយចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសកន្លែងអង្គុយប្រឡង ដើម្បីធានាថាអ្នកណាក៏មានឱកាសស្មើគ្នាក្នុងការបញ្ចេញសមត្ថភាព ដោយមិនលម្អៀង។ |
| Pearson correlation coefficient (មេគុណសហសម្ព័ន្ធ Pearson) | ជាតួលេខស្ថិតិមួយ (តាងដោយ r) ដែលវាស់វែងពីកម្រិត និងទិសដៅនៃទំនាក់ទំនងរវាងអថេរពីរ។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាវាស់ថាពេលចំនួនបែកគុម្ពកើនឡើង តើកម្រិតនៃការកាត់បន្ថយពន្លឺ (គម្របស្លឹក) កើនឡើងតាមកម្រិតណា។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថាតើនៅពេលដែលមេឃកាន់តែក្តៅ (អថេរទី១) ចំនួនមនុស្សដែលទិញទឹកកកឈូសកាន់តែកើនឡើង (អថេរទី២) ក្នុងកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
