បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះធ្វើឡើងដើម្បីវាយតម្លៃ និងស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់នៃការខ្វះខាតទឹក (គ្រោះរាំងស្ងួត) ទៅលើការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់ដំណាំសណ្តែកបាយ (Vigna radiata L. Wilczek) ក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ខុសៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ដោយផ្អាកការស្រោចទឹកសណ្តែកបាយចំនួន ៤ ពូជ រយៈពេល ២០ ថ្ងៃ ទាំងនៅដំណាក់កាលលូតលាស់លូតលាស់ស្លឹក និងដំណាក់កាលចេញផ្កា បន្ទាប់មកផ្តល់ទឹកវិញដើម្បីវាយតម្លៃការងើបឡើងវិញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Drought Stress Screening at Vegetative Stage ការធ្វើតេស្តភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ស្លឹកនិងដើម |
ជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវឃើញច្បាស់ពីការធ្លាក់ចុះនៃការលូតលាស់តាំងពីដំបូង (កម្ពស់ ចំនួនស្លឹក ប្រវែងឬស) និងងាយស្រួលរកពូជដែលមានសមត្ថភាពងើបឡើងវិញលឿន (Recovery ability)។ | ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សមាសធាតុទិន្នផល (ទិន្នផលអាចថយចុះពី ៣១.៣-៥០.៣%) ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិខ្លះពិបាកងើបឡើងវិញប្រសិនបើខ្វះទឹកយូរពេក។ | គ្រោះរាំងស្ងួតរយៈពេល ២០ ថ្ងៃនៅដំណាក់កាលនេះកាត់បន្ថយការលូតលាស់និងទិន្នផលខ្លាំងបំផុត ប៉ុន្តែពូជ Dau tam Thanh Hoa និង DX14 បង្ហាញភាពធន់ខ្ពស់ជាងគេ។ |
| Drought Stress Screening at Flowering Stage ការធ្វើតេស្តភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតនៅដំណាក់កាលចេញផ្កា |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅចម្ការ (terminal drought) ដែលរុក្ខជាតិមានជីវម៉ាសធំរួចទៅហើយ ជួយវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពរក្សាផ្លែនិងផ្កា។ | រុក្ខជាតិដែលរងគ្រោះនៅដំណាក់កាលនេះមានអត្រាងើបឡើងវិញទាបជាង ហើយពូជខ្លះ (ដូចជា Mongo Labo) ងាយនឹងងាប់តែម្តងដោយសារត្រូវការប្រភពទឹកខ្ពស់ដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវម៉ាសធំ។ | ការថយចុះទិន្នផលមានកម្រិតទាបជាងបន្តិច (១១.៣-២៨.៦%) ធៀបនឹងដំណាក់កាលលូតលាស់ ប៉ុន្តែរុក្ខជាតិមានអត្រាងាប់ខ្ពស់ និងការងើបឡើងវិញទាប (Recovery score ១.៦-២.៤)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍ទំនើបខ្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងការថ្លឹងទម្ងន់ទឹកប្រចាំថ្ងៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់នៅទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើពូជក្នុងស្រុករបស់វៀតណាម (Dau tam Thanh Hoa) និងពូជនាំចូល៣ផ្សេងទៀត។ ការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់អាចគ្រប់គ្រងកម្រិតទឹកបានល្អិតល្អន់ ប៉ុន្តែវាប្រហែលជាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងនូវលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួល សីតុណ្ហភាពក្តៅខ្លាំង និងប្រភេទដីជាក់ស្តែងនៅលើវាលស្រែឡើយ។ សម្រាប់កម្ពុជា នេះមានន័យថាយើងត្រូវយកពូជ ឬវិធីសាស្ត្រនេះមកធ្វើតេស្តសាកល្បងផ្ទាល់នៅលើដីចម្ការក្នុងស្រុកបន្ថែមទៀត។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងសូចនាករដែលប្រើក្នុងការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការយកគំរូតាមវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃភាពធន់នឹងកង្វះទឹកនេះ នឹងជួយគាំទ្រដល់ការរៀបចំកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំ ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពស្បៀង និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករកម្ពុជាដែលរងឥទ្ធិពលពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water Deficit (កង្វះទឹក / ភាពតានតឹងដោយសារកង្វះទឹក) | ជាស្ថានភាពដែលរុក្ខជាតិមិនទទួលបានបរិមាណទឹកគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបំពេញតម្រូវការសម្រាប់ការលូតលាស់ និងដំណើរការរស្មីសំយោគ ដែលបណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិមានភាពតានតឹង លូតលាស់យឺត ក្រិន ឬឈានដល់ការងាប់។ | ដូចជាមនុស្សដែលធ្វើការហត់នឿយតែមិនមានទឹកផឹកគ្រប់គ្រាន់ ធ្វើឱ្យអស់កម្លាំង និងមិនអាចបញ្ចេញកម្លាំងពលកម្មបានពេញលេញ។ |
| Vegetative Stage (ដំណាក់កាលលូតលាស់ដើមនិងស្លឹក) | ជាដំណាក់កាលដំបូងនៃវដ្តជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ ដែលផ្តោតសំខាន់លើការលូតលាស់កម្ពស់ដើម បង្កើនចំនួនស្លឹក និងពង្រីកប្រព័ន្ធឬស មុនពេលវាចាប់ផ្តើមចូលដល់វ័យចេញផ្កា។ | ដូចជាកុមារភាពនិងវ័យជំទង់របស់មនុស្ស ដែលរាងកាយផ្តោតតែទៅលើការលូតលាស់កម្ពស់ និងការវិវឌ្ឍរាងកាយ។ |
| Flowering Stage (ដំណាក់កាលចេញផ្កា / ដំណាក់កាលបន្តពូជ) | ជាដំណាក់កាលបន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិ ដែលវាចាប់ផ្តើមបង្កើតផ្កា និងផ្លែ ឬកួរ។ គ្រោះរាំងស្ងួតនៅដំណាក់កាលនេះ តែងតែធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិជ្រុះផ្កា និងកាត់បន្ថយទិន្នផលផ្ទាល់តែម្តង។ | ដូចជាមនុស្សក្នុងវ័យពេញវ័យដែលចាប់ផ្តើមបង្កើតគ្រួសារនិងមានកូន ដែលទាមទារការថែទាំនិងសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់បំផុត។ |
| Plant Available Water (បរិមាណទឹកដែលរុក្ខជាតិអាចប្រើប្រាស់បាន / PAW) | បរិមាណទឹកសរុបនៅក្នុងដី (ឬក្នុងផើង) ដែលមិនត្រូវបានស្រូបទាញជាប់ដោយភាគល្អិតដីខ្លាំងពេក ហើយរុក្ខជាតិមានសមត្ថភាពអាចទាញយកមកប្រើប្រាស់បានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាលុយនៅក្នុងកាបូបដែលអាចយកទៅទិញអីវ៉ាន់បានភ្លាមៗ ចំណែកឯលុយក្នុងគណនីសន្សំ (ទឹកដែលជាប់កកិតនឹងដីខ្លាំង) គឺមានមែនតែមិនអាចដកយកមកចាយភ្លាមៗបានទេ។ |
| Drought Resistance Index (សន្ទស្សន៍ភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត / DRI) | ជារូបមន្តគណនាតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលប្រៀបធៀបទិន្នផលរបស់រុក្ខជាតិនៅពេលជួបគ្រោះរាំងស្ងួត ធៀបនឹងទិន្នផលនៅពេលមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីវាយតម្លៃចាត់ថ្នាក់ថាពូជណាមួយមានភាពធន់ជាងគេ។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុវាយតម្លៃភាពរឹងមាំរបស់សិស្សម្នាក់ៗ នៅពេលប្រឈមមុខនឹងវិញ្ញាសាដ៏លំបាក (ពេលខ្វះទឹក) ធៀបនឹងពេលធ្វើវិញ្ញាសាងាយស្រួល។ |
| Cultivar (ពូជដំណាំ) | ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើស និងបង្កាត់ដោយមនុស្ស ដើម្បីឱ្យមានលក្ខណៈពិសេសណាមួយ (ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់ ឬធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត) និងអាចរក្សាលក្ខណៈទាំងនេះបាននៅពេលយកទៅដាំដុះបន្ត។ | ដូចជាពូជសត្វសុនខដែលគេបង្កាត់និងជ្រើសរើសឡើងសម្រាប់គោលបំណងជាក់លាក់ ឧទាហរណ៍៖ ពូជសម្រាប់យាមផ្ទះ ឬពូជសម្រាប់រត់ប្រណាំង។ |
| Completely Randomized Design (ប្លង់ពិសោធន៍ចៃដន្យទាំងស្រុង / CRD) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្សេត្រសាស្ត្រ ដែលសំណាកនីមួយៗ (ឧទាហរណ៍ ផើងសណ្តែកបាយ) ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យទទួលការព្យាបាល (ស្រោចទឹក ឬផ្តាច់ទឹក) ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងក្នុងការស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាក្រុមនីមួយៗមានភាពយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងទៅរកសិស្សពូកែតែមួយក្រុម។ |
| Internode length (ប្រវែងចន្លោះថ្នាំង) | ជាប្រវែងនៃដើមរុក្ខជាតិដែលស្ថិតនៅចន្លោះថ្នាំងពីរ (កន្លែងដែលស្លឹក ឬមែកដុះចេញ)។ កាលណារុក្ខជាតិជួបប្រទះការខ្វះទឹក ប្រវែងចន្លោះថ្នាំងនេះច្រើនតែខ្លីជាងធម្មតា ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានដើមទាប ឬក្រិន។ | ដូចជាចន្លោះឆ្អឹងកងខ្នងរបស់មនុស្ស កាលណាចន្លោះនីមួយៗនេះខ្លី មនុស្សនោះនឹងមានកម្ពស់ទាប។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
