បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាផលប៉ះពាល់នៃកង្វះខាតទឹក (Water deficit) ទៅលើការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់ដំណាំសណ្តែកបាយ (Vigna radiata L. Wilczek) ដើម្បីស្វែងរកពូជដែលមានភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse conditions) ដោយផ្អាកការស្រោចទឹករយៈពេល២០ថ្ងៃ នៅដំណាក់កាលលូតលាស់ និងដំណាក់កាលចេញផ្កា លើពូជសណ្តែកបាយចំនួន ៤ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cultivation of Drought-Tolerant Cultivars (Dau tam Thanh Hoa, DX14) ការដាំដុះពូជសណ្តែកបាយធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត |
មានអត្រាស្តារឡើងវិញខ្ពស់ក្រោយពេលទទួលទឹកវិញ និងអាចរក្សាទំហំស្លឹកព្រមទាំងទិន្នផលបានល្អប្រសើរ។ | ទោះជាមានភាពធន់ តែកម្ពស់រុក្ខជាតិ និងទិន្នផលនៅតែមានការថយចុះខ្លះ បើធៀបនឹងការដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកគ្រប់គ្រាន់។ | ទទួលបានសន្ទស្សន៍ភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត (DRI) ខ្ពស់បំផុតចន្លោះពី 0.875 ដល់ 1.228 និងមានទិន្នផលបុគ្គលខ្ពស់ជាងគេនៅពេលរាំងស្ងួត។ |
| Cultivation of Sensitive Cultivars (Mongo Labo, TV06425) ការដាំដុះពូជសណ្តែកបាយងាយរងគ្រោះ |
អាចផ្តល់ទិន្នផលល្អ និងលូតលាស់លឿនក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុធម្មតាដែលមានទឹកគ្រប់គ្រាន់។ | ងាយងាប់នៅពេលជួបគ្រោះរាំងស្ងួតក្នុងដំណាក់កាលចេញផ្កា មានអត្រាស្តារឡើងវិញទាបបំផុត និងទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | រុក្ខជាតិជាច្រើនបានងាប់នៅពេលរាំងស្ងួតនៅដំណាក់កាលចេញផ្កា ហើយពូជ Mongo Labo មានការធ្លាក់ចុះទម្ងន់ដើមស្ងួតរហូតដល់ ៦៤.៦៦% ។ |
| Water Deficit at Vegetative Stage ការសាកល្បងបង្អត់ទឹកនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ |
រុក្ខជាតិមានសមត្ថភាពក្នុងការស្តារការលូតលាស់ឡើងវិញ (Recovery) បានលឿនជាង និងមានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ជាងក្រោយពេលទទួលបានទឹកវិញ។ | ប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ការលូតលាស់រូបរាងកាយ ដូចជាកម្ពស់ដើម ការបង្កើតស្លឹក និងប្រវែងឫស ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សក្តានុពលទិន្នផល។ | កម្ពស់រុក្ខជាតិ និងចំនួនថ្នាំងមានការថយចុះច្រើនជាង ៤៥% បន្ទាប់ពីរយៈពេលរាំងស្ងួត ២០ថ្ងៃ។ |
| Water Deficit at Flowering Stage ការសាកល្បងបង្អត់ទឹកនៅដំណាក់កាលចេញផ្កា |
កម្ពស់ដើម និងចំនួនស្លឹករបស់រុក្ខជាតិមិនសូវរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងទេ ដោយសារវាបានលូតលាស់ជិតពេញលេញរួចទៅហើយ។ | ប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ការបង្កើតកញ្ចុំផ្កា និងផ្លែ ព្រមទាំងបណ្តាលឱ្យមានអត្រាងាប់ (Mortality rate) ខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ពូជមិនធន់។ | ចំនួនកញ្ចុំផ្លែក្នុងមួយដើមមានការថយចុះពី ១១.៣% ទៅ ២៨.៦% ហើយរុក្ខជាតិខ្លះងាប់រហូតមិនអាចវាស់វែងទិន្នផលបាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះមិនទាមទារឧបករណ៍វិភាគកម្រិតខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវមានការរៀបចំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការតាមដានទម្ងន់បរិមាណទឹកប្រចាំថ្ងៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ដីល្បាយ និងពូជសណ្តែកបាយក្នុងស្រុក (Dau tam Thanh Hoa) រួមជាមួយពូជនាំចូល ក្រោមបរិយាកាសគ្រប់គ្រង។ លក្ខខណ្ឌផ្ទះកញ្ចក់មិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីកត្តាធម្មជាតិដ៏ស្មុគស្មាញ (ដូចជាខ្យល់ក្តៅ កម្តៅថ្ងៃខ្លាំង ឬរចនាសម្ព័ន្ធដីរឹងកក) នៅក្នុងចម្ការជាក់ស្តែងនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ហើយដំណាំសណ្តែកបាយតែងតែប្រឈមនឹងគ្រោះរាំងស្ងួតនៅរដូវប្រាំង។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនិងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការអភិវឌ្ឍនិងជ្រើសរើសពូជសណ្តែកបាយដែលធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ជារួម ការកំណត់អត្តសញ្ញាណដំណាក់កាលលូតលាស់ដែលងាយរងគ្រោះ និងការប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍ DRI គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងកសិករកម្ពុជាក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងវិបត្តិខ្វះខាតទឹក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vigna radiata (សណ្តែកបាយ) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់សណ្តែកបាយ ដែលជារុក្ខជាតិរយៈពេលខ្លី និងងាយរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដោយសារកង្វះទឹកក្នុងអំឡុងពេលលូតលាស់និងចេញផ្កា។ | ដូចជាការហៅឈ្មោះផ្លូវការនៅក្នុងបញ្ជីជាតិរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ជំនួសឲ្យការហៅឈ្មោះក្រៅទូទៅប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Plant Available Water (បរិមាណទឹកដែលអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់រុក្ខជាតិ) | គឺជាកម្រិតសំណើម ឬបរិមាណទឹកដែលនៅសេសសល់ក្នុងដី (ឬក្នុងផើង) ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន ដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវិតនិងការលូតលាស់មុនពេលវាស្រពោន។ | ដូចជាទឹកបរិសុទ្ធដែលនៅសល់ក្នុងដប ដែលអ្នកអាចផឹកបាន មុនពេលវាខះស្ងួតអស់រលីង។ |
| Vegetative stage (ដំណាក់កាលលូតលាស់សរីរាង្គ) | ជាដំណាក់កាលដំបូងនៃវដ្តជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ ដែលវាប្រើប្រាស់ថាមពលទាំងស្រុងទៅលើការលូតលាស់ដើម ស្លឹក មែក និងឫស មុនពេលឈានដល់ការចេញផ្កា។ | ដូចជាវ័យកុមារ និងយុវវ័យរបស់មនុស្ស ដែលរាងកាយផ្តោតតែលើការលូតលាស់កម្ពស់ និងសាច់ដុំ មុនពេលឈានចូលវ័យពេញវ័យ។ |
| Reproductive stage (ដំណាក់កាលបន្តពូជ ឬចេញផ្កា) | ជាដំណាក់កាលដែលរុក្ខជាតិបញ្ឈប់ការលូតលាស់ដើមយ៉ាងសកម្ម ហើយបង្វែរថាមពលទៅបង្កើតកញ្ចុំផ្កា និងផ្លែ ដើម្បីបន្តពូជ។ | ដូចជាដំណាក់កាលមនុស្សពេញវ័យ ដែលចាប់ផ្តើមសាងសង់គ្រួសារ និងមានកូនចៅ។ |
| Drought Resistance Index (សន្ទស្សន៍ភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត) | ជារូបមន្តគណនាដែលប្រៀបធៀបទិន្នផលរបស់រុក្ខជាតិពេលខ្វះទឹក ទៅនឹងទិន្នផលពេលមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើពូជរុក្ខជាតិណាមួយមានភាពធន់ទ្រាំនឹងភាពរាំងស្ងួតកម្រិតណា។ | ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃបុគ្គលិកម្នាក់ៗថាតើពួកគេអាចធ្វើការងារបានល្អប៉ុណ្ណា នៅពេលស្ថិតក្រោមសម្ពាធខ្លាំង ធៀបនឹងពេលធ្វើការធម្មតា។ |
| Internode length (ប្រវែងចន្លោះថ្នាំង) | គឺជាគម្លាតប្រវែងពីថ្នាំងមួយទៅថ្នាំងមួយទៀតនៅលើដើមរុក្ខជាតិ។ ប្រវែងនេះនឹងរួមខ្លី ឬមិនសូវលូតលាស់ នៅពេលរុក្ខជាតិជួបប្រទះវិបត្តិកង្វះទឹក។ | ដូចជាប្រវែងចន្លោះពីសន្លាក់ឆ្អឹងមួយទៅសន្លាក់ឆ្អឹងមួយទៀតនៅលើម្រាមដៃរបស់យើង។ |
| Yield components (សមាសធាតុទិន្នផល) | គឺជាកត្តាផ្សេងៗដែលរួមបញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជាចំនួនកញ្ចុំផ្កាក្នុងមួយដើម ចំនួនផ្លែក្នុងមួយកញ្ចុំ និងទម្ងន់នៃគ្រាប់។ | ដូចជាប្រាក់ខែគោល ប្រាក់លើកទឹកចិត្ត និងប្រាក់បំណាច់ ដែលបូកបញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជាប្រាក់ចំណូលសរុបប្រចាំខែរបស់អ្នក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
