បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជី N.P.K ដោយប្រៀបធៀបរវាងការដាក់ផ្ទាល់ទៅក្នុងដី និងការបាញ់តាមស្លឹក ដើម្បីវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើទិន្នផលសណ្តែកបាយ (Mungbean) នៅតំបន់ខនកែន (Khon Kaen) ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍លើដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋដែលមានជីជាតិទាប ដោយបែងចែកជាវិធីសាស្ត្រដាក់ជីតាមដីចំនួន ៣ កម្រិត និងការបាញ់តាមស្លឹកចំនួន ៣ កម្រិតផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Soil Application (Banding) ការដាក់ជីតាមដី |
អាចផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមបានក្នុងបរិមាណច្រើនដែលរុក្ខជាតិត្រូវការសម្រាប់ការលូតលាស់ទូទៅ។ វាជួយបង្កើនទិន្នផលសណ្តែកបាយបានយ៉ាងខ្ពស់ និងមានប្រសិទ្ធភាពយូរអង្វែងនៅក្នុងដី។ | អាចប្រឈមនឹងការលេចជ្រាបសារធាតុចិញ្ចឹម (Leaching) ប្រសិនបើអនុវត្តលើដីខ្សាច់ខ្លាំង។ វាទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការភ្ជួររាស់និងកប់ជីទៅក្នុងដី។ | ទិន្នផលសណ្តែកបាយកើនឡើងរហូតដល់ ១១១% សម្រាប់ការដាក់ជីកម្រិតខ្ពស់ និង ៤៤% សម្រាប់កម្រិតមធ្យម។ |
| Foliar Spray Application ការបាញ់ជីតាមស្លឹក |
រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានយ៉ាងលឿន ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះជីវជាតិបន្ទាន់ (Micronutrients)។ វាមានប្រសិទ្ធភាពនៅពេលប្រព័ន្ធឫសមានបញ្ហាក្នុងការស្រូបទាញ។ | មិនអាចផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមជាមូលដ្ឋានបានគ្រប់គ្រាន់ទេ ហើយអាចធ្វើឱ្យរលាកស្លឹកបើសិនកំហាប់ជីខ្លាំងពេក។ វាទាមទារឧបករណ៍បាញ់ថ្នាំជាក់លាក់ និងងាយរងឥទ្ធិពលពីអាកាសធាតុ (ភ្លៀង ឬ កម្តៅថ្ងៃ)។ | មិនមានការកើនឡើងទិន្នផលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផ្នែកស្ថិតិទេ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងដីដែលមិនបានដាក់ជីសោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាសាច់ប្រាក់លម្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើតម្រូវការឧបករណ៍ កម្លាំងពលកម្ម និងបរិមាណជីដែលត្រូវប្រើប្រាស់ក្នុងវិធីសាស្ត្រនីមួយៗ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅខេត្តខនកែន ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២-១៩៨៣ លើប្រភេទដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ (Korat series) ដែលមានកម្រិតជីជាតិទាបបំផុត។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំដុះភាគច្រើនរបស់យើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កង្វះប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងប្រភេទដីប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការដាំដុះសណ្តែកបាយនៅកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការចំណាយមិនចាំបាច់។
សរុបមក កសិករកម្ពុជាគួរតែផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់លើការដាក់ជីតាមដីជាចម្បង និងចាត់ទុកការបាញ់ជីតាមស្លឹកជាជម្រើសបន្ទាប់បន្សំ ឬប្រើតែពេលចាំបាច់ប៉ុណ្ណោះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foliar Spray (ការបាញ់ជីតាមស្លឹក) | គឺជាវិធីសាស្ត្រផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់រុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់តាមរយៈការបាញ់សូលុយស្យុងជីទៅលើស្លឹក ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកតាមរន្ធខ្យល់ (Stomata) លើផ្ទៃស្លឹកយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាការផ្តល់ថ្នាំបន្តក់ភ្នែក ឬលាបថ្នាំលើស្បែកផ្ទាល់ ដើម្បីឱ្យឆាប់ជាសះស្បើយ ជាជាងការលេបចូលក្នុងពោះរួចចាំឱ្យវាជ្រាបចូលទៅតាមឈាម។ |
| Soil Banding / Banding Application (ការដាក់ជីតាមចង្អូរ ឬជាជួរ) | គឺជាបច្ចេកទេសដាក់ជីដោយកប់ចូលទៅក្នុងដីជាជួរ ឬជាចង្អូរស្របតាមជួររុក្ខជាតិក្បែរតំបន់ឫស ដើម្បីកាត់បន្ថយការបាត់បង់ជី និងជួយឱ្យឫសស្រូបទាញបានងាយស្រួលនិងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ដូចជាការដួសម្ហូបដាក់នៅចំពីមុខមាត់អ្នកញ៉ាំផ្ទាល់ ដើម្បីឱ្យពួកគេងាយស្រួលចាប់ញ៉ាំដោយមិនបាច់ដើររក។ |
| N.P.K. Fertilizer (ជី NPK) | គឺជាប្រភេទជីគីមីចម្រុះដែលមានផ្ទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹមគោលបីយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់រុក្ខជាតិគឺ អាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) និង ប៉ូតាស្យូម (K) ដែលដើរតួនាទីជំរុញការលូតលាស់ស្លឹក ឫស និងការចេញផ្លែផ្កា។ | ដូចជារបបអាហារចម្បងរបស់មនុស្សដែលមាន បាយ សាច់ និងបន្លែ ដែលរាងកាយត្រូវការជាចាំបាច់រាល់ថ្ងៃដើម្បីលូតលាស់។ |
| Sandy-loam (ដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋរ่วน) | គឺជាប្រភេទដីដែលមានសមាសធាតុផ្សំពីដីខ្សាច់ច្រើនជាងគេ លាយឡំជាមួយដីល្បាប់និងដីឥដ្ឋបន្តិចបន្តួច ដែលធ្វើឱ្យវាងាយជ្រាបទឹក តែមិនសូវរក្សាទុកជីជាតិ ឬសំណើមបានល្អនិងយូរនោះទេ។ | ដូចជាកន្ត្រងប្រហោងធំ ដែលងាយស្រួលឱ្យទឹកហូរឆ្លងកាត់បានលឿន តែមិនងាយទប់សំណើម ឬសារធាតុផ្សេងៗទុកបានយូរទេ។ |
| Completely Randomized Design - CRD (ចំណាត់ការពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង) | គឺជាការរៀបចំផែនការពិសោធន៍ផ្នែកកសិកម្ម ឬវិទ្យាសាស្ត្រ ដោយបែងចែកកន្លែង ឬវត្ថុពិសោធន៍ទៅតាមក្រុមនីមួយៗដោយចៃដន្យទាំងស្រុង (គ្មានការកំណត់តំបន់ប្លុក) ដើម្បីធានាថាមិនមានលម្អៀងក្នុងការយកលទ្ធផល។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតចែកក្រុមសិស្សនៅក្នុងថ្នាក់រៀនដោយបិទភ្នែក ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាគ្មានការរើសអើង ឬលម្អៀងទៅលើនរណាម្នាក់ឡើយ។ |
| Duncan's Multiple Range Test - DMRT (ការធ្វើតេស្តចំណាត់ថ្នាក់ពហុគុណ Duncan) | គឺជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលគេប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមពិសោធន៍នីមួយៗ (ឧទាហរណ៍៖ ទិន្នផលតាមកម្រិតជីនីមួយៗ) ថាតើវាពិតជាមានភាពខុសគ្នាដោយសារឥទ្ធិពលជី ឬគ្រាន់តែចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់បន្ទាត់ក្រិតស្តង់ដារមួយ ដើម្បីវាស់កម្ពស់សិស្សម្នាក់ៗ រួចប្រកាសជាផ្លូវការថានរណាខ្ពស់ជាងនរណាពិតប្រាកដ ដោយមានភស្តុតាងត្រឹមត្រូវ។ |
| Leaching (ការលេចជ្រាបសារធាតុចិញ្ចឹម) | គឺជាដំណើរការដែលសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដី (ជាពិសេសជីគីមី) ត្រូវបានទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រោចស្រព នាំហូរជ្រាបចុះទៅស្រទាប់ដីខាងក្រោមជ្រៅ ហួសពីប្រព័ន្ធឫសរុក្ខជាតិដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកបាន។ | ដូចជាការចាក់ទឹកស៊ីរ៉ូលើទឹកកកឈូស ហើយទឹកស៊ីរ៉ូនោះហូររលាយចុះទៅបាតកែវអស់ ធ្វើឱ្យផ្ទៃខាងលើដែលយើងញ៉ាំលែងមានរសជាតិផ្អែម។ |
| Factorial Design (ចំណាត់ការពិសោធន៍បែប Factorial) | គឺជាការរៀបចំការពិសោធន៍ដែលសិក្សាពីកត្តាពីរ ឬច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ទាំងកម្រិតជីតាមដី និង កម្រិតជីតាមស្លឹក) ដើម្បីមើលពីឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នារបស់វាទៅលើលទ្ធផលចុងក្រោយ។ | ដូចជាការសាកល្បងដាំបាយដោយប្រើប្រភេទអង្ករផ្សេងគ្នា និងបរិមាណទឹកខុសៗគ្នាក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីរកមើលរូបមន្តផ្សំដាំបាយដែលឆ្ងាញ់បំផុត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
