បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃអំពីឥទ្ធិពលនៃកម្រិតបរិមាណទឹកស្រោចស្រព និងពេលវេលាបញ្ចប់ការផ្តល់ទឹក មកលើការលូតលាស់និងទិន្នផលរបស់សណ្តែកបាយពូជ Chai Nat 36 ដែលដាំដុះលើដីល្បាយដីឥដ្ឋ (Silty clay loam)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការជ័យនាទ (Chai Nat Field Crop Research Centre) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ និង ១៩៩៦ ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split plot design។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High Irrigation Rate (IW/E = 0.8) អត្រាស្រោចស្រពកម្រិតខ្ពស់ (សមាមាត្រ IW/E = ០.៨) |
ផ្តល់នូវការលូតលាស់ល្អបំផុត (សន្ទស្សន៍ LAI, LAD និង CGR ខ្ពស់) និងជួយបង្កើនទិន្នផលគ្រាប់បានអតិបរមា។ | ត្រូវការប្រើប្រាស់ប្រភពទឹកច្រើនជាងមុន ដែលអាចជាបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់តំបន់ដែលខ្វះខាតទឹកនារដូវប្រាំង។ | ទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកបាយកើនឡើងរហូតដល់ ៥៣% បើធៀបនឹងការផ្តល់ទឹកក្នុងកម្រិតទាបបំផុត (IW/E ០.១)។ |
| Late Irrigation Termination (R5 Stage) ការពន្យារពេលបញ្ចប់ការស្រោចស្រពត្រឹមដំណាក់កាល R5 |
ជួយរក្សាសំណើមដីបានយូរ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនរងសម្ពាធកង្វះទឹក (Water stress) ដែលជួយបង្កើនទិន្នផលគ្រាប់ និងចំនួនផ្លែ។ | ទាមទារការចំណាយពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការស្រោចស្រពជាច្រើនដងបន្ថែមទៀតរហូតដល់ដំណាក់កាលផ្លែចាប់ផ្តើមទុំ។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត ខណៈការបញ្ឈប់ការស្រោចស្រពលឿនពេកត្រឹមដំណាក់កាល V4 ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះពី ១៨% ទៅ ៤៤%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំនៃការចំណាយជាសាច់ប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រោចស្រព និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់អាកាសធាតុជាក់លាក់។
ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការជ័យនាទ ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៥-១៩៩៦ ដោយផ្តោតលើពូជសណ្តែកបាយតែមួយប្រភេទ (Chai Nat 36) លើដីល្បាយដីឥដ្ឋ។ ថ្វីត្បិតតែទិន្នន័យមានវ័យចំណាស់ ប៉ុន្តែអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទដីនៅប្រទេសថៃមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះនៅតែជាឯកសារយោងដ៏មានតម្លៃ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទឹកនៅរដូវប្រាំង។
ការអនុវត្តតាមរបកគំហើញនេះនឹងជួយកសិករកម្ពុជាឱ្យចេះគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ទឹកប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងធានាបាននូវទិន្នផលសណ្តែកបាយអតិបរមាទោះក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួលក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| IW/E ratio (សមាមាត្រទឹកស្រោចស្រពធៀបនឹងរំហួត) | កម្រិតបរិមាណទឹកដែលត្រូវស្រោចស្រព ដោយផ្អែកលើការប្រៀបធៀបបរិមាណទឹកដែលបានផ្តល់ឱ្យដំណាំ (Irrigation Water) ទៅនឹងបរិមាណទឹកដែលបានរំហួតចេញពីធុងវាស់ (Pan evaporation)។ បើ IW/E ស្មើ ០.៨ មានន័យថាគេស្រោចទឹកស្មើនឹង ៨០% នៃទឹកដែលបានរំហួតបាត់។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលកែវវិញក្នុងបរិមាណជិតស្មើនឹងទឹកដែលអ្នកបានផឹកអស់ ដើម្បីរក្សាកម្រិតទឹកឱ្យនៅថេរល្អ។ |
| Leaf area index / LAI (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីទំហំផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិសរុបធៀបនឹងទំហំផ្ទៃដីដែលរុក្ខជាតិនោះដុះនៅពីក្រោម។ វាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពរបស់ដំណាំក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ការធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំដំបូលផ្ទះ ដើម្បីដឹងថាតើវាអាចទប់ពន្លឺថ្ងៃ ឬត្រងទឹកភ្លៀងបានប៉ុន្មានធៀបនឹងទំហំដីផ្ទះ។ |
| Leaf area duration / LAD (រយៈពេលផ្ទៃស្លឹក) | រង្វាស់ដែលគណនាពីរយៈពេលដែលស្លឹករុក្ខជាតិនៅមានពណ៌បៃតងរស់រវើក និងមានសមត្ថភាពធ្វើរស្មីសំយោគបានពេញលេញ មុនពេលវាប្រែពណ៌ ឬជ្រុះងាប់។ LAD ខ្ពស់មានន័យថារុក្ខជាតិអាចផលិតអាហារបានយូរជាងមុន។ | ដូចជារយៈពេលដែលម៉ាស៊ីនភ្លើងមួយអាចដំណើរការបានមុនពេលអស់សាំង ដែលកំណត់ថាតើវាអាចផលិតភ្លើងបានយូរប៉ុណ្ណា។ |
| Crop growth rate / CGR (អត្រាកំណើនដំណាំ) | ការវាស់វែងពីការកើនឡើងនៃម៉ាស ឬទម្ងន់ស្ងួតរបស់ដំណាំក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី និងក្នុងមួយឯកតាពេលវេលា (ឧទាហរណ៍ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ/ថ្ងៃ)។ វាបង្ហាញពីភាពស៊ាំនិងភាពរឹងមាំរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការលូតលាស់។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ក្មេងជារៀងរាល់ខែ ដើម្បីតាមដានថាតើក្មេងនោះធំធាត់លឿនកម្រិតណាក្នុងមួយខែៗ។ |
| Silty clay loam (ដីល្បាយដីឥដ្ឋ) | ប្រភេទដីកសិកម្មដែលមានសមាមាត្រលាយឡំគ្នារវាងដីល្បាយ (Silt) ច្រើន ដីឥដ្ឋ (Clay) មធ្យម និងដីខ្សាច់ (Sand) តិចតួច។ វាជាប្រភេទដីដែលអាចរក្សាសំណើមនិងជីជាតិបានល្អ ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដំណាំទូទៅ។ | ដូចជាអេប៉ុងលាងចានដែលមិនក្រាស់ពេកនិងមិនស្តើងពេក អាចបឺតស្រូបទឹកទុកបានយូរ និងងាយស្រួលច្របាច់ទឹកចេញ។ |
| U.S. Class A pan (ធុងវាស់រំហួតទឹក) | ឧបករណ៍ស្តង់ដាររាងស៊ីឡាំងបើកចំហរ ដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងស្ថានីយឧតុនិយមនិងកសិដ្ឋាន សម្រាប់វាស់អត្រារំហួតទឹកប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីយកទិន្នន័យមកគណនាតម្រូវការទឹកពិតប្រាកដរបស់ដំណាំ។ | ដូចជាការដាក់ចានដែកមួយមានទឹកពេញហាលថ្ងៃ រួចវាស់មើលថាតើទឹកហួតអស់ប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
| V4, R1, and R5 growth stages (ដំណាក់កាលលូតលាស់ V4, R1 និង R5) | វគ្គនៃការលូតលាស់របស់សណ្តែកបាយ ដោយ V4 ជាពេលចេញស្លឹកត្រួយទី៤ (ការលូតលាស់ដើម-ស្លឹក), R1 ជាពេលចេញផ្កាដំបូង (ចាប់ផ្តើមបន្តពូជ), និង R5 ជាពេលដែលផ្លែចាប់ផ្តើមទុំនិងគ្រាប់រឹង។ | ប្រៀបដូចជាវ័យរបស់មនុស្ស ដោយ V4 គឺវ័យកុមារ R1 គឺវ័យជំទង់ដែលចាប់ផ្តើមពេញវ័យ និង R5 គឺវ័យកណ្តាលដែលត្រៀមផ្តល់កំណើតកូនចៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
