Original Title: การใช้ปุ๋ยเหล็กทางใบกับการผลิตถั่วเขียวในดินด่าง (Iron Foliar Fertilization on Mungbean Production in Alkaline Soil)
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការប្រើប្រាស់ជីដែកតាមស្លឹកលើផលិតកម្មសណ្តែកបាយក្នុងដីអាល់កាឡាំង

ចំណងជើងដើម៖ การใช้ปุ๋ยเหล็กทางใบกับการผลิตถั่วเขียวในดินด่าง (Iron Foliar Fertilization on Mungbean Production in Alkaline Soil)

អ្នកនិពន្ធ៖ Pairoj Panpruik (Soil Science Research Group, Department of Agriculture), Kobkiet Paisancharoen (Khon Kaen Field Crops Research Center), Chairerk Suwannarat (Department of Soil Science, Faculty of Agriculture Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2005 Thai Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Agronomy

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះជាតិដែករបស់ដំណាំសណ្តែកបាយនៅពេលដាំដុះក្នុងដីអាល់កាឡាំង (Alkaline soil) ដែលជាកត្តាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់និងទិន្នផល។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅវាលស្រែដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍ដែលបែងចែកជាឡូតិ៍ (Split plot design) ចំនួន ៤ ជាន់ដដែលៗ ដើម្បីវាយតម្លៃលើពូជសណ្តែកបាយនិងកម្រិតជីផ្សេងៗគ្នា។

ការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ដោយផ្តោតលើពូជសណ្តែកបាយចំនួនពីរប្រភេទគឺ Kamphaengsaen 2 និង Chainat 72 (Mungbean cultivars)។
ការសាកល្បងប្រើប្រាស់ប្រភពជីដែកចំនួនពីរប្រភេទគឺ FeSO4.7H2O និង Fe-EDDHMA ក្នុងអត្រា ១, ៣ និង ៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (Iron fertilizer sources)។
ការបាញ់ជីតាមស្លឹក (Foliar spray) ចំនួន ៥ ដងនៅចន្លោះពេល ១០, ២០, ៣០, ៤០ និង ៥០ ថ្ងៃក្រោយពេលសណ្តែកដុះពន្លក។

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ពូជសណ្តែកបាយ Chainat 72 ផ្តល់ទិន្នផលសរុបខ្ពស់ជាងពូជ Kamphaengsaen 2 ដោយទទួលបាន ១៥០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ បើធៀបនឹងត្រឹមតែ ៧៦ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។
ការបាញ់ជីដែកតាមស្លឹកប្រភេទ FeSO4.7H2O និង Fe-EDDHMA ក្នុងកម្រិត ៣ និង ៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ បានជួយបង្កើនទិន្នផលពូជ Kamphaengsaen 2 យ៉ាងកត់សម្គាល់។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រើប្រាស់ជីដែកតាមស្លឹកមិនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការជួយបង្កើនទិន្នផលសម្រាប់ពូជសណ្តែកបាយ Chainat 72 នោះទេ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Untreated Check (Control) ការមិនប្រើប្រាស់ជីដែកតាមស្លឹក (Control)	មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយប្រាក់ និងកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមសម្រាប់ការបាញ់ជីតាមស្លឹកនោះទេ។	ទិន្នផលមានកម្រិតទាបខ្លាំងសម្រាប់ពូជសណ្តែកដែលងាយរងគ្រោះដោយសារកង្វះជាតិដែកក្នុងដីអាល់កាឡាំង (ឧទាហរណ៍ ពូជ Kamphaengsaen 2)។	ទិន្នផលជាមធ្យមរបស់ពូជ Kamphaengsaen 2 ទទួលបានត្រឹមតែ ៧៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ ចំណែកពូជ Chainat 72 ទទួលបាន ១៥០ គ.ក្រ/រ៉ៃ ដោយមិនបាច់ប្រើជី។
FeSO4.7H2O Foliar Spray ការបាញ់ជីដែកស៊ុលហ្វាត (FeSO4.7H2O) តាមស្លឹក	ជួយបង្កើនទិន្នផលយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ពូជដែលខ្សោយ ហើយជាទូទៅមានតម្លៃថោកជាងជីទម្រង់ Chelate។	ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនដោយសារត្រូវបាញ់រហូតដល់ ៥ ដង ហើយមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពជួយបង្កើនទិន្នផលបន្ថែមលើពូជដែលធន់ស្រាប់នោះទេ។	បង្កើនទិន្នផលពូជ Kamphaengsaen 2 យ៉ាងកត់សម្គាល់នៅពេលប្រើក្នុងកម្រិត ៣ និង ៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ។
Fe-EDDHMA Foliar Spray ការបាញ់ជីដែក Chelate (Fe-EDDHMA) តាមស្លឹក	ជាទម្រង់ជីដែកដែលរុក្ខជាតិងាយស្រូបយកបំផុត (Chelated Iron) និងជួយកែលម្អការលូតលាស់រុក្ខជាតិក្នុងដីអាល់កាឡាំងបានយ៉ាងល្អ។	មានតម្លៃថ្លៃជាងជីដែកធម្មតា ទាមទារការបាញ់ច្រើនដង និងមិនសូវផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចលើពូជសណ្តែកដែលធន់រួចទៅហើយ។	បង្កើនទិន្នផលពូជ Kamphaengsaen 2 បានខ្ពស់ (រហូតដល់ ១២៤-១៧២ គ.ក្រ/រ៉ៃ ក្នុងរដូវខ្លះ) នៅកម្រិត ៣-៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ តែមិនមានឥទ្ធិពលច្បាស់លាស់លើពូជ Chainat 72 ទេ។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការវិនិយោគជាប្រចាំលើការទិញជី ឧបករណ៍ និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការថែទាំ។

Materials: ជីដែកស៊ុលហ្វាត ឬ ជីដែក Chelate ក្នុងបរិមាណ ១ ទៅ ៥ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ សម្រាប់ការបាញ់នីមួយៗព្រមទាំងជីទ្រនាប់ N-P-K។
Labor: កម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ចុះបាញ់ជីតាមស្លឹកចំនួន ៥ ដង (នៅថ្ងៃទី១០, ២០, ៣០, ៤០, និង ៥០ ក្រោយសណ្តែកដុះពន្លក)។
Hardware: ម៉ាស៊ីន ឬឧបករណ៍បាញ់ថ្នាំទឹកសម្រាប់ការបាញ់ជីលើស្លឹកដំណាំឱ្យបានសព្វល្អ។
Land: ដីស្រែ ឬដីចម្ការដែលមានលក្ខណៈជាដីអាល់កាឡាំង (Alkaline soil កម្រិត pH លើសពី ៧.០)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Nakhon Sawan ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីអាល់កាឡាំងកម្រិត pH ៧.១ និងប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែករបស់ថៃចំនួនពីរប្រភេទ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះវាបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាខុសគ្នារបស់ពូជសណ្តែកនៅពេលជួបបញ្ហាកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី ដែលស្ថានភាពនេះអាចកើតមាននៅតាមតំបន់កសិកម្មមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

ការស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការចាត់ចែងការដាំដុះដំណាំសណ្តែកបាយ Vigna radiata នៅតំបន់ដែលមានដីមិនសូវមានជីជាតិឬមានបញ្ហាកម្រិត pH ខ្ពស់នៅកម្ពុជា។

តំបន់ពាយ័ព្យ និងខ្ពង់រាប (ឧ. បាត់ដំបង ប៉ៃលិន): តំបន់ទាំងនេះជារឿយៗមានការដាំដុះសណ្តែកបាយ ហើយប្រសិនបើដីមានលក្ខណៈអាល់កាឡាំង (ឧ. តំបន់ក្បែរភ្នំហ៊ីងឬថ្មកំបោរ) កសិករអាចអនុវត្តការជ្រើសរើសពូជធន់ ឬប្រើបច្ចេកទេសបាញ់ជីនេះបានដើម្បីសង្គ្រោះទិន្នផល។
វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អាចប្រើប្រាស់គំនិតពីការស្រាវជ្រាវនេះ ជាមូលដ្ឋានក្នុងការធ្វើតេស្តពូជសណ្តែកបាយក្នុងស្រុក ដើម្បីបំបែកចំណាត់ថ្នាក់ពូជដែលធន់ និងពូជដែលងាយរងគ្រោះដោយសារកង្វះជាតិដែក សម្រាប់ណែនាំដល់កសិករ។

សរុបមក ការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកដែលធន់នឹងលក្ខខណ្ឌដី (ដូចជាពូជ Chainat 72) គឺជាជម្រើសដែលមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់និងងាយស្រួលជាងការទិញជីបាញ់បំប៉នតាមស្លឹកច្រើនដង។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

វិភាគនិងកំណត់កម្រិតរ៉ែក្នុងដី (Soil Testing): មុនពេលចាប់ផ្តើមដាំដុះ និស្សិតឬអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវវាស់កម្រិត pH និងសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដីដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Soil pH Meter ឬយកសំណាកដីទៅមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីដឹងច្បាស់ថាដីមានលក្ខណៈអាល់កាឡាំងឬខ្វះជាតិដែកឬអត់។
ជ្រើសរើសពូជដែលស័ក្តិសម (Cultivar Selection): ត្រូវផ្តល់អាទិភាពលើការស្រាវជ្រាវនិងដាំដុះពូជសណ្តែកបាយដែលធន់នឹងកង្វះជាតិដែក (Iron-deficiency resistant cultivars) ដូចជាពូជស្រដៀងនឹង Chainat 72 ដើម្បីកាត់បន្ថយការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្មនិងការទិញជី។
តាមដានរោគសញ្ញាខ្វះជាតិដែក (Monitor for Chlorosis): ចុះពិនិត្យចម្ការជាប្រចាំនៅចន្លោះ ១០ ទៅ ២០ ថ្ងៃដំបូងបន្ទាប់ពីសណ្តែកដុះពន្លក ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើស្លឹកសណ្តែកមានរោគសញ្ញាលឿងស្លេក (Interveinal Chlorosis) ដែរឬទេ ដែលជាសញ្ញានៃការខ្វះជាតិដែក។
អនុវត្តការបាញ់ជីតាមស្លឹកក្នុងករណីចាំបាច់ (Foliar Fertilization): ក្នុងករណីដែលប្រើប្រាស់ពូជដែលមិនធន់ហើយសង្កេតឃើញមានរោគសញ្ញាលឿងស្លឹក ត្រូវធ្វើការបាញ់ជី FeSO4.7H2O ក្នុងកម្រិត ៣-៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ដោយបែងចែកជា ៥ ដងនៅរៀងរាល់ ១០ ថ្ងៃម្តង។
វាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច (Cost-Benefit Analysis): ចងក្រងទិន្នន័យនៃការចំណាយលើការទិញជី កម្លាំងពលកម្មបាញ់ថ្នាំ និងទិន្នផលដែលទទួលបាន ដោយប្រើប្រាស់ Microsoft Excel ឬ Farm Management Software ដើម្បីធ្វើការវាយតម្លៃថាតើការបាញ់ជីពិតជាផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ជាងការមិនបាញ់ឬទេ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Alkaline Soil (ដីអាល់កាឡាំង)	ប្រភេទដីដែលមានកម្រិត pH ធំជាង ៧.០ (ដូចជាដីដែលមានជាតិកំបោរច្រើន) ដែលជាទូទៅធ្វើឱ្យសារធាតុចិញ្ចឹមមួយចំនួនដូចជាជាតិដែក (Iron) ជាប់គាំងក្នុងដី ហើយឫសរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកវាទៅប្រើប្រាស់បាន។	ដូចជាការទុកម្ហូបក្នុងទូដែកចាក់សោរ ទោះបីក្នុងដីមានម្ហូប (ជាតិដែក) ច្រើន ក៏រុក្ខជាតិមិនអាចយកមកញ៉ាំបានដែរ។
Iron Foliar Fertilization (ការបាញ់ជីដែកតាមស្លឹក)	វិធីសាស្ត្រផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម (ជាតិដែក) ដល់រុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់តាមរយៈការបាញ់ទឹកជីទៅលើស្លឹក ជាជាងការដាក់ក្នុងដីដែលដីអាចកកស្ទះសារធាតុនោះមិនឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកបាន។	ដូចជាការចាក់សេរ៉ូម ឬចាក់ថ្នាំចូលសរសៃឈាមផ្ទាល់ ជាជាងការលេបថ្នាំចូលក្រពះ ដើម្បីឱ្យឆាប់មានប្រសិទ្ធភាពភ្លាមៗ។
Fe-EDDHMA (ជីដែកប្រភេទ Chelate)	ជាទម្រង់នៃជីជាតិដែកពិសេសដែលត្រូវបានរុំព័ទ្ធដោយម៉ូលេគុលសរីរាង្គ (Chelate) ដើម្បីការពារមិនឱ្យជាតិដែកមានប្រតិកម្មគីមីជាមួយធាតុផ្សេងទៀត រហូតដល់រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកវាទៅប្រើប្រាស់បានយ៉ាងងាយស្រួល។	ដូចជាការខ្ចប់អាហារក្នុងប្រអប់ជ័រយ៉ាងជិត ដើម្បីការពារមិនឱ្យខូចគុណភាពមុនពេលយើងយកមកញ៉ាំ។
Split Plot Design (ប្លង់ពិសោធន៍បែងចែកជាឡូតិ៍)	វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកកត្តាស្រាវជ្រាវជាឡូតិ៍ធំ (Main plot ឧ. ប្រភេទពូជសណ្តែក) និងឡូតិ៍តូចៗ (Sub plot ឧ. កម្រិតជីផ្សេងៗគ្នា) ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រង និងប្រៀបធៀបទិន្នន័យអន្តរកម្មរវាងកត្តាទាំងនោះ។	ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមធំៗ (ប្រុស និង ស្រី) រួចបែងចែកជាក្រុមតូចៗទៀត (រៀនពូកែ មធ្យម និង ខ្សោយ) ដើម្បីធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបសមត្ថភាព។
Chlorosis (រោគសញ្ញាស្លឹកលឿង)	ស្ថានភាពដែលស្លឹករុក្ខជាតិប្រែពណ៌ពីបៃតងទៅជាលឿងស្លេក (ជាពិសេសនៅចន្លោះសរសៃស្លឹក) ដោយសារតែការថយចុះនៃការផលិតក្លរ៉ូហ្វីល ដែលភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹមដូចជាជាតិដែក អាសូត ឬម៉ាញេស្យូម។	ដូចជាមនុស្សស្លេកស្លាំងខ្វះឈាមដោយសារតែខ្វះជាតិដែកនៅក្នុងរាងកាយ។
Basal Fertilizer (ជីទ្រនាប់)	ការដាក់ជី (ដូចជា N-P-K) ចូលទៅក្នុងដីមុនពេល ឬក្នុងពេលដាំដុះ ដើម្បីរៀបចំដីឱ្យមានសារធាតុចិញ្ចឹមបម្រុងទុកគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ទ្រទ្រង់ដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងៗរបស់រុក្ខជាតិ។	ដូចជាការរៀបចំអាហារបំប៉នទុកជាមុន សម្រាប់ឱ្យទារកទើបនឹងកើតមានកម្លាំងលូតលាស់។
Vigna radiata (សណ្តែកបាយ)	ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ដំណាំសណ្តែកបាយ ដែលជាដំណាំសេដ្ឋកិច្ចនិងប្រភពប្រូតេអ៊ីនដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែពូជមួយចំនួនងាយរងគ្រោះដោយសារបញ្ហាកង្វះជាតិដែកនៅពេលដាំដុះក្នុងដីដែលមានកម្រិត pH ខ្ពស់។	គឺជាប្រភេទសណ្តែកគ្រាប់តូចៗពណ៌បៃតងដែលយើងតែងតែយកមកធ្វើបង្អែម ឬបណ្តុះជាសណ្តែកបណ្តុះញ៉ាំរាល់ថ្ងៃ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖