បញ្ហា (The Problem)៖ តើទម្រង់នៃជីអាសូត (Nitrogen fertilizers) ផ្សេងៗគ្នា មានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាខ្លះទៅលើការលូតលាស់ ទិន្នផល និងគុណភាពនៃផ្លែម្នាស់ពូជ Patavia ដែលដាំដុះនៅលើស៊េរីដី Thayang?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តការរចនាពិសោធន៍បែបចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely Randomized Design) ដោយបែងចែកជា ៤ កម្មវិធីនៃជម្រើសការប្រើប្រាស់ជី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ammonium Sulfate Application (DOAA) ការប្រើប្រាស់ជីអាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាត (DOAA) |
មានប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អាសូតខ្ពស់ និងមិនងាយរំហួត។ រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានដោយផ្ទាល់។ | អាចមានតម្លៃថ្លៃជាងជីអ៊ុយሬបន្តិច ប្រសិនបើគិតជាតម្លៃក្នុងមួយឯកតាអាសូត។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អាសូតទទួលបាន ៤៥,៦១% និងប្រសិទ្ធភាពសរីរវិទ្យា ២១,៥៧ គីឡូក្រាមទិន្នផល/គីឡូក្រាម N។ |
| Urea Application (DOAU) ការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយሬ (DOAU) |
មានតម្លៃថោកជាងក្នុងមួយឯកតាអាសូត ងាយស្រួលរកទិញ និងមានកម្រិតអាសូតខ្ពស់។ | ងាយរំហួតទៅក្នុងបរិយាកាសជាឧស្ម័ន (Ammonia volatilization) ប្រសិនបើបាចលើដីហើយមិនបានកប់ ឬស្រោចទឹក។ | ផ្តល់ទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលនឹង DOAA ប៉ុន្តែមានការបាត់បង់អាសូតច្រើនជាង និងប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាសូតទាបជាង។ |
| Typical Farmer's Practice (F) ការអនុវត្តទូទៅរបស់កសិករ (F) |
ជាទម្លាប់ងាយស្រួល និងចំណាយដើមទុនតិចលើការទិញជីកាលពីដំបូង។ | កម្រិតអាសូតដែលផ្តល់ឱ្យមិនគ្រប់គ្រាន់ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់មិនបានពេញលេញ។ | ទម្ងន់ផ្លែស្រស់ទទួលបានត្រឹមតែ ៩២៧ ក្រាម/ផ្លែ ដែលទាបជាងការដាក់ជីតាមកម្រិតណែនាំ (១,៣១៥ ក្រាម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទីតាំងដាំដុះ សម្ភារៈកសិកម្ម និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតស្តង់ដារសម្រាប់ការវិភាគដី និងរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស៊េរីដី Thayang ក្នុងខេត្ត Petchaburi ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើដំណាំម្នាស់ (Ananas comosus) ពូជ Patavia តែមួយគត់។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពលំអៀងទៅនឹងអាកាសធាតុ និងកម្រិតប៉ូតាស្យូមខ្ពស់ដែលមានស្រាប់នៅក្នុងដីនៃតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាចាំបាច់ក្នុងការធ្វើតេស្តបន្ថែម ព្រោះតំបន់ដាំម្នាស់នៅកម្ពុជាអាចមាន pH ដី និងកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមខុសគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការជ្រើសរើសប្រភពអាសូតនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ជីអាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាត គឺជាជម្រើសដ៏ប្រសើរមួយសម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការបង្កើនទិន្នផលម្នាស់ និងកាត់បន្ថយការបាត់បង់ថវិកាដោយសារការរំហួតនៃជីអ៊ុយሬ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ammonium sulfate (អាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាត) | ជាប្រភេទជីគីមីផ្តល់ជាតិអាសូត និងស្ពាន់ធ័រ ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានលឿន និងដោយផ្ទាល់ ហើយមិនងាយរំហួតបាត់បង់ទៅក្នុងបរិយាកាសដូចជីអ៊ុយሬឡើយ។ | ដូចជាម្ហូបដែលចម្អិនរួចជាស្រេច អាចញ៉ាំបានភ្លាមៗ និងមិនងាយខូចគុណភាពពេលទុកចោល។ |
| Urea (អ៊ុយሬ) | ជាប្រភេទជីគីមីមានផ្ទុកជាតិអាសូតខ្ពស់ ប៉ុន្តែងាយរំហួតក្លាយជាឧស្ម័នអាម៉ូញាក់ទៅក្នុងបរិយាកាស ប្រសិនបើប្រើប្រាស់បាចលើផ្ទៃដីដោយមិនបានកប់ ឬស្រោចទឹកតាមក្រោយ។ | ដូចជាទឹកអប់ដែលបើកគម្របចោល វានឹងហួតបាត់បន្តិចម្តងៗទៅក្នុងខ្យល់ ប្រសិនបើមិនគ្របឬរក្សាទុកឲ្យជិតល្អ។ |
| Nitrogen use efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អាសូត) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញថា តើរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកនិងប្រើប្រាស់ជាតិអាសូតពីជីដែលយើងបានដាក់ឱ្យក្នុងកម្រិតប៉ុន្មានភាគរយ ដើម្បីយកទៅចិញ្ចឹមដើមនិងបង្កើតផល។ | ដូចជាការចាក់សាំង ១០ លីត្រចូលម៉ូតូ ហើយវាស់មើលថាតើម៉ូតូនោះស៊ីសាំងតិចឬច្រើនប៉ុណ្ណាដើម្បីរត់បានចម្ងាយឆ្ងាយ។ |
| Physiological efficiency (ប្រសិទ្ធភាពសរីរវិទ្យា) | គឺជាសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជាអាសូត) ដែលវាបានស្រូបយក ទៅជាទិន្នផលសរុបគិតជាទម្ងន់ជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍ ទិន្នផល ២១,៥៧ គីឡូក្រាម ក្នុងមួយគីឡូក្រាមនៃអាសូតដែលស្រូបបាន)។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើកម្មករម្នាក់ញ៉ាំបាយមួយចាន អាចបញ្ចេញកម្លាំងពលកម្មធ្វើការបានលទ្ធផលច្រើនប៉ុណ្ណា។ |
| Total soluble solids (បរិមាណសារធាតុរឹងរលាយសរុប ឬកម្រិតភាពផ្អែម) | ជារង្វាស់បរិមាណជាតិស្ករ និងសារធាតុរ៉ែផ្សេងៗដែលរលាយនៅក្នុងទឹកផ្លែឈើ (ច្រើនគិតជាដឺក្រេ Brix) ដែលគេតែងតែប្រើដើម្បីវាស់កម្រិតភាពផ្អែមរបស់ផ្លែឈើដូចជាម្នាស់។ | ដូចជាការភ្លក់កាហ្វេដើម្បីដឹងថាគេដាក់ស្ករប៉ុន្មានស្លាបព្រា តែនេះគឺការប្រើម៉ាស៊ីនដើម្បីវាស់កម្រិតស្ករក្នុងទឹកផ្លែឈើឱ្យបានច្បាស់លាស់។ |
| Titratable acids (អាស៊ីតដែលអាចទីត្រាតបាន) | ជាបរិមាណអាស៊ីតសរុប (ដូចជាអាស៊ីតស៊ីទ្រិចនៅក្នុងម្នាស់) ដែលមាននៅក្នុងទឹកផ្លែឈើ ដែលវាជាកត្តាកំណត់រសជាតិជូរ និងប៉ះពាល់ដល់តុល្យភាពរសជាតិផ្អែម-ជូរ។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតភាពជូររបស់ទឹកក្រូចឆ្មារ ដើម្បីថ្លឹងថ្លែងជាមួយស្ករក្នុងការធ្វើទឹកក្រូចឆ្មារឲ្យមានរសជាតិឆ្ងាញ់។ |
| Ammonia volatilization (ការរំហួតអាម៉ូញ៉ាក់) | គឺជាដំណើរការគីមីដែលសារធាតុអាសូតនៅក្នុងជី (ជាពិសេសជីអ៊ុយሬ) បំប្លែងទៅជាឧស្ម័នអាម៉ូញ៉ាក់ រួចហួតបាត់ទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់បរិមាណជីដែលរុក្ខជាតិគួរតែទទួលបាន។ | ដូចជាទឹកកកស្ងួតដែលប្រែទៅជាផ្សែងហួតបាត់ទៅក្នុងអាកាសដោយមិនបន្សល់ជាទឹកនៅលើដី។ |
| Randomized Complete Block Design (ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យជាប្លុក) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងការរៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាប្លុកៗ ហើយចាត់តាំងកម្មវិធីពិសោធន៍ដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលំអៀងដោយសារកត្តាគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែនិងសិស្សខ្សោយឲ្យមានចំនួនស្មើគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗ រួចចាប់ឆ្នោតប្រធានបទ ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានយុត្តិធម៌មិនលំអៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
