បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះស្រូវព្រោះ (Direct-seeded rice) កំពុងមានការពង្រីកខ្លួនកាន់តែខ្លាំង ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរនេះទាមទារឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាគ្រប់គ្រងជីអាសូត (Nitrogen management) ថ្មីដែលស័ក្តិសម និងមានប្រសិទ្ធភាពជាងវិធីសាស្ត្រដែលធ្លាប់ប្រើលើស្រូវស្ទូង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តក្នុងរដូវវស្សាចំនួនពីរ និងរដូវប្រាំងចំនួនមួយ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៩-២០០០ នៅខេត្ត Ubon Ratchathani ប្រទេសថៃ ដើម្បីកំណត់សមាមាត្រ និងពេលវេលាដាក់ជីអាសូតដ៏សមស្រប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Late Timing with High Final Split (15, 30, 45 DAE | 15, 15, 30 kg N/ha) ការដាក់ជីនៅពេលក្រោយដោយផ្តោតលើដំណាក់កាលបន្តពូជ |
ដើមស្រូវលូតលាស់បានល្អ មានកម្ពស់ខ្ពស់ ការបែកគុម្ពច្រើន សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹកខ្ពស់ និងស្រូបយកអាសូតបានអតិបរមា។ ការដាក់ជីច្រើននៅដំណាក់កាលនេះឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ដំណាំស្រូវ។ | ទាមទារការតាមដានពេលវេលាច្បាស់លាស់ (១៥, ៣០, និង ៤៥ថ្ងៃក្រោយដុះពន្លក) និងត្រូវការការគ្រប់គ្រងស្មៅឱ្យបានល្អនៅដើមទី។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវខ្ពស់បំផុត និងរក្សាចំនួនដើមបែកគុម្ពបានល្អបំផុតមិនថាក្នុងរដូវប្រាំង ឬវស្សា។ |
| Early Timing with High Initial Split (5, 20, 35 DAE | 30, 15, 15 kg N/ha) ការដាក់ជីនៅពេលដើមទីដោយផ្តោតលើសប្តាហ៍ទី១ |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករដែលទម្លាប់ដាក់ជីភ្លាមៗបន្ទាប់ពីព្រោះស្រូវរួច។ | ការបាត់បង់ជីមានកម្រិតខ្ពស់ ស្មៅអាចដណ្តើមជីពីស្រូវ ហើយប្រព័ន្ធឫសស្រូវនៅមិនទាន់រឹងមាំគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីស្រូបយកអាសូតក្នុងបរិមាណច្រើន។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងគេ និងធ្វើឱ្យការលូតលាស់របស់ដើមស្រូវថយចុះ។ |
| Equal Splitting Proportions (20, 20, 20 kg N/ha) ការបែងចែកបរិមាណជីស្មើៗគ្នាជា ៣ ដំណាក់កាល |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងចងចាំបរិមាណជីដែលត្រូវសាចក្នុងពេលនីមួយៗ។ | មិនឆ្លើយតបពេញលេញទៅនឹងតម្រូវការអាសូតខ្ពស់របស់ស្រូវនៅពេលឈានចូលដំណាក់កាលចេញកួរ (Reproductive stage)។ | ផ្តល់ទិន្នផលមធ្យម មិនខ្ពស់ដូចការផ្តល់ជីច្រើននៅដំណាក់កាលទី៣ នោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវការវិនិយោគលើជីគីមី និងការតាមដានពេលវេលាច្បាស់លាស់ តែមិនត្រូវការឧបករណ៍ឬបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Ubon Ratchathani ប្រទេសថៃ កំឡុងឆ្នាំ ១៩៩៩-២០០០ លើពូជស្រូវ RD23 និង KDML 105 (ស្រូវម្លិះ)។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ដី និងពូជស្រូវនៅតំបន់នោះ មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ពាយព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា (ដូចជាពូជផ្ការំដួល) ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះមានតម្លៃខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជីអាសូតនេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តិសមបំផុតសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីស្រូវស្ទូងមកស្រូវព្រោះ។
ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការដាក់ជីច្រើននៅពេលដើមទី មកដាក់ផ្តោតនៅពេលស្រូវជិតចេញកួរ អាចជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផល និងប្រាក់ចំណេញដោយមិនតម្រូវឱ្យបន្ថែមចំណាយលើបរិមាណជី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Direct-seeded rice (ស្រូវព្រោះ) | ការដាំដុះស្រូវដោយសាបព្រោះគ្រាប់ពូជដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងស្រែ ជំនួសឱ្យការបណ្តុះកូនរួចយកទៅស្ទូង ដែលជួយសន្សំសំចៃកម្លាំងពលកម្ម។ លក្ខខណ្ឌនេះទាមទារការគ្រប់គ្រងស្មៅ និងការប្រើប្រាស់ជីខុសពីស្រូវស្ទូង។ | ដូចជាការសាបគ្រាប់ស្ពៃដាំផ្ទាល់លើរង មិនបាច់បណ្តុះកូនក្នុងកន្ទោងរួចយកទៅដាំបន្តនោះទេ។ |
| Splitting proportion (សមាមាត្របែងចែក) | ការបែងចែកបរិមាណជីសរុបជាចំណែកៗ ដើម្បីយកទៅដាក់ឱ្យដំណាំនៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នា ជៀសវាងការដាក់តែម្តងទាំងអស់ដែលនាំឱ្យកសិផលមិនអាចស្រូបយកអស់ និងរងការហួតបាត់បង់ទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាការញ៉ាំបាយ៣ពេលក្នុងមួយថ្ងៃ ជាជាងញ៉ាំបាយសរុបទាំង៣ពេលក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Days After Emergence / DAE (ចំនួនថ្ងៃបន្ទាប់ពីដុះពន្លក) | ការរាប់អាយុរបស់ដំណាំដោយគិតចាប់ពីថ្ងៃដែលគ្រាប់ពូជបានដុះពន្លកចេញផុតពីផ្ទៃដីដំបូង (ជាទូទៅ ៥ ទៅ ៧ ថ្ងៃក្រោយការព្រោះ) ដើម្បីកំណត់ពេលវេលាដាក់ជី និងថ្នាំកសិកម្មឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការរាប់អាយុទារកចាប់ពីថ្ងៃកើតចេញពីពោះម្តាយ មិនមែនរាប់ពីថ្ងៃកកើតក្នុងផ្ទៃនោះទេ។ |
| Panicle initiation (ដំណាក់កាលកកើតកួរ / ដំណាក់កាលស្រូវផើម) | ដំណាក់កាលបន្តពូជរបស់ស្រូវដែលដើមស្រូវចាប់ផ្តើមបង្កើតកួរនៅខាងក្នុងដើម (មុនពេលចេញកួរ) ដែលជាពេលដែលស្រូវត្រូវការសារធាតុចិញ្ចឹម ជាពិសេសអាសូត ខ្ពស់បំផុតដើម្បីបង្កើតគ្រាប់ឱ្យได้ច្រើន។ | ដូចជាពេលដែលម្តាយកំពុងពពោះ ដែលត្រូវការអាហារបំប៉នច្រើនជាងធម្មតាដើម្បីចិញ្ចឹមកូនក្នុងផ្ទៃ។ |
| Leaf Area Index / LAI (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | រង្វាស់ដែលប្រៀបធៀបផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃស្លឹកដំណាំទាំងអស់ ទៅនឹងផ្ទៃក្រឡាដីដែលដំណាំនោះដុះ ដើម្បីវាយតម្លៃពីសមត្ថភាពចាប់យកពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ធ្វើរស្មីសំយោគ និងការលូតលាស់ទូទៅ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំសរុបនៃផ្ទាំងសូឡាដែលដាក់តម្រៀបគ្នា ដើម្បីដឹងថាវាអាចស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យផលិតភ្លើងបានកម្រិតណា។ |
| Active tillering (ដំណាក់កាលបែកគុម្ពសកម្ម) | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវដែលដើមមេចាប់ផ្តើមបែកខ្នែង (បង្កើតដើមថ្មីៗពីគល់) យ៉ាងលឿននិងច្រើន ដែលជាកត្តាកំណត់ចំនួនកួរស្រូវនៅពេលប្រមូលផល។ ការដាក់ជីត្រឹមត្រូវនៅពេលនេះជួយឱ្យដើមបែកច្រើននិងថ្លោសល្អ។ | ដូចជាដើមឈើដែលកំពុងបញ្ចេញមែកធាងថ្មីៗជាច្រើនពីគល់តែមួយ។ |
| Nitrogen uptake (ការស្រូបយកអាសូត) | បរិមាណនៃសារធាតុអាសូត (N) ដែលឫសដំណាំអាចបឺតស្រូបយកពីក្នុងដី ឬជី មកប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់ និងការបង្កើតទិន្នផល។ បើការស្រូបយកបានល្អ ទិន្នផលក៏កើនឡើងតាមនោះដែរ។ | ដូចជាបរិមាណទឹកដែលអេប៉ុងអាចបឺតស្រូបយកបានពីក្នុងចានដោយមិនហៀរចោល។ |
| Transplanting shock (ការគាំងលូតលាស់ពេលស្ទូង) | ស្ថានភាពដែលកូនស្រូវផ្អាកការលូតលាស់មួយរយៈពេលខ្លី (ប្រហែល ១០ ទៅ ១៥ថ្ងៃ) ដោយសារការប៉ះទង្គិចដល់ប្រព័ន្ធឫសនៅពេលដកយកទៅស្ទូង។ ស្រូវព្រោះមិនមានបញ្ហានេះទេ ទើបវាមានការលូតលាស់បន្តបន្ទាប់និងលឿនជាង។ | ដូចជាអាការៈឈឺខ្លួន ឬមិនស្រួលខ្លួនមួយរយៈ បន្ទាប់ពីការវះកាត់ផ្លាស់ប្តូរសរីរាង្គ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
