បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតចំណីសត្វដែលមានគុណភាពខ្ពស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយស្វែងរកការរួមបញ្ចូលគ្នាដ៏ប្រសើរបំផុតរវាងប្រភេទពូជសណ្តែក និងសមាមាត្រស្មៅ/សណ្តែកសម្រាប់ការដាំដុះចម្រុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តក្នុងរយៈពេល ១២ ខែ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ប្រភេទ Split-plot ដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផល និងគុណភាពនៃស្មៅណេពៀ (Pennisetum purpureum) ជាមួយពូជសណ្តែកចំនួនបួនប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Annual Legume Intercropping (Crotalaria juncea / Sesbania luteola) ការដាំចម្រុះជាមួយពូជសណ្តែកប្រចាំឆ្នាំ (Crotalaria juncea ឬ Sesbania luteola) |
មានការលូតលាស់លឿននៅដំណាក់កាលដំបូង និងផ្តល់ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួតសរុប (Total dry matter yield) ខ្ពស់បំផុតក្នុងការប្រមូលផលលើកទី១ និងទី២។ | មិនអាចទ្រាំទ្រនឹងការកាត់ប្រមូលផលញឹកញាប់បានទេ (Repetitive defoliation) ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីការកាត់២ទៅ៣ដង។ | Crotalaria juncea ផ្តល់ទិន្នផលសរុបជាមធ្យម 12,082 kg/ha តែធ្លាក់ចុះលឿននៅចុងរដូវ។ |
| Perennial Legume Intercropping (Cajanus cajan / Leucaena leucocephala) ការដាំចម្រុះជាមួយពូជសណ្តែកយូរឆ្នាំ (Pigeon pea ឬ Leucaena) |
អាចរក្សាការលូតលាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលបានយូរអង្វែង (Sustain yield) សូម្បីតែក្នុងរដូវប្រាំង។ ពូជ Pigeon pea ផ្តល់បរិមាណប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់បំផុត។ | មានការលូតលាស់យឺត (Slow establishment) នៅដំណាក់កាលដំបូង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងពូជសណ្តែកប្រចាំឆ្នាំ ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលសរុបនៅឆ្នាំទី១ រាងទាបជាងបន្តិច។ | ស្លឹករបស់ Pigeon pea ផ្តល់ប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់បំផុតចន្លោះពី 32.4% ទៅ 35.2% និងទិន្នផលសរុប 11,200 kg/ha ។ |
| 1:2 Planting Ratio (Grass : Legume) ការដាំក្នុងសមាមាត្រ ១:២ (ស្មៅ ១ ជួរ : សណ្តែក ២ ជួរ) |
ផ្តល់តុល្យភាពល្អបំផុតរវាងទិន្នផលសរុប និងការបង្កើនគុណភាពចំណីសត្វ ព្រមទាំងជួយរក្សាកម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅឱ្យស័ក្តិសមសម្រាប់តម្រូវការសត្វពាហនៈ។ | ត្រូវការផ្ទៃដីដាំសណ្តែកច្រើនជាងការដាំក្នុងអត្រា ១:១ ដែលអាចកាត់បន្ថយទិន្នផលស្មៅសុទ្ធ (Grass yield) រហូតដល់ជាងពាក់កណ្តាលបើធៀបនឹងអត្រា ១:១។ | ផ្តល់អត្រាសណ្តែក ១៩% និងស្មៅ ៨១% នៃទិន្នផលសរុប ដែលជាជម្រើសល្អបំផុតតាមការណែនាំរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋានសម្រាប់ការដាំដុះ រួមជាមួយនឹងឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេសដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាពចំណីសត្វ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវ Pakchong ខេត្ត Nakornratchasima ប្រទេសថៃ ដែលមានប្រភេទដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ (Sandy clay loam) និងអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ (រដូវប្រាំងនិងវស្សា) និងប្រភេទដីនៅតាមបណ្តាខេត្តកសិកម្មរបស់កម្ពុជាមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំស្មៅចម្រុះជាមួយសណ្តែកនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យចិញ្ចឹមសត្វនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះចំណីប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់។
ការបង្វែរពីការពឹងផ្អែកលើវាលស្មៅធម្មជាតិដែលខ្វះជីវជាតិ មកជាការដាំស្មៅណេពៀចម្រុះជាមួយពូជសណ្តែកយូរឆ្នាំ (Pigeon pea) នឹងជួយបង្កើនផលិតភាពសត្វពាហនៈនៅកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | ការដាំដុះដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីអន្តរកម្មរវាងរុក្ខជាតិទាំងនោះ ដូចជាការផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក (ឧទាហរណ៍ សណ្តែកផ្តល់អាសូតដល់ដីដែលជួយដល់ការលូតលាស់របស់ស្មៅ)។ | ដូចជាការធ្វើការងារជាក្រុម ដែលសមាជិកម្នាក់ៗមានជំនាញរៀងខ្លួន ហើយជួយបំពេញចំណុចខ្វះខាតឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីសម្រេចលទ្ធផលបានល្អជាងការធ្វើការម្នាក់ឯង។ |
| Dry matter yield (ទិន្នផលរូបធាតុស្ងួត) | ទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិ ឬចំណីសត្វបន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានដកចេញ (សម្ងួត) ដែលជាសូចនាករពិតប្រាកដ និងត្រឹមត្រូវបំផុតក្នុងការវាស់វែងបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលសត្វទទួលបានពីចំណី។ | ដូចជាទម្ងន់នៃទឹកដោះគោម្សៅសុទ្ធ បន្ទាប់ពីយើងបូមយកជាតិទឹកចេញអស់ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមពិតប្រាកដដែលយើងនឹងទទួលបាន។ |
| Crude protein (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ) | ការវាស់វែងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបនៅក្នុងចំណីសត្វ ដោយផ្អែកលើការវិភាគរកបរិមាណអាសូតដែលមាននៅក្នុងនោះ ដែលវាជាសារធាតុចិញ្ចឹមដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់ ការផលិតទឹកដោះ និងការសាងសង់សាច់ដុំរបស់សត្វពាហនៈ។ | ដូចជាការគណនាបរិមាណសាច់ ឬស៊ុតដែលមាននៅក្នុងអាហារប្រចាំថ្ងៃរបស់យើង ដែលជួយសាងសង់សាច់ដុំឱ្យធំធាត់។ |
| Acid detergent fiber (ADF) (សរសៃកាកសំណល់អាស៊ីត) | រង្វាស់នៃកម្រិតសរសៃដែលពិបាករំលាយបំផុតនៅក្នុងចំណីសត្វ (មានដូចជាសែលុយឡូស និងលីញីន)។ កាលណាភាគរយ ADF នៅក្នុងស្មៅកាន់តែទាប ចំណីនោះកាន់តែងាយស្រួលរំលាយសាច់ និងមានគុណភាពកាន់តែខ្ពស់សម្រាប់សត្វ។ | ដូចជាទងស្ពៃចាស់ៗដែលស្វិតពិបាកទំពារ និងពិបាករំលាយ បើធៀបនឹងស្លឹកខ្ចីៗដែលងាយស្រួលញ៉ាំ និងឆាប់រំលាយជាង។ |
| Split plot (ការរចនាពិសោធន៍ប្រភេទបំបែកឡូតិ៍) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាឡូតិ៍ធំៗ (Main plots) សម្រាប់សិក្សាកត្តាចម្បងមួយ (ឧ. ប្រភេទពូជសណ្តែក) និងឡូតិ៍តូចៗ (Sub-plots) សម្រាប់សិក្សាកត្តាមួយទៀត (ឧ. សមាមាត្រនៃការដាំចម្រុះ) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលរួមរបស់វា។ | ដូចជាការចែកសិស្សក្នុងសាលាជាថ្នាក់ធំៗ (តាមកម្រិតថ្នាក់) ហើយក្នុងថ្នាក់នីមួយៗចែកជាក្រុមតូចៗបន្ថែមទៀត (តាមចំណង់ចំណូលចិត្ត) ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើតេស្តសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មី។ |
| Rhizobium (បាក់តេរី រីហ្សូប៊ីយូម) | ប្រភេទបាក់តេរីល្អដែលមានរស់នៅក្នុងដី ដែលត្រូវបានគេយកមកប្រឡាក់ជាមួយគ្រាប់ពូជសណ្តែកមុនពេលដាំ ដើម្បីឱ្យវាចូលទៅបង្កើតដុំពកនៅឫស និងជួយចាប់យកឧស្ម័នអាសូតពីខ្យល់មកបំប្លែងជាជីធម្មជាតិសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំង ឬការញ៉ាំយ៉ាអួដែលមានបាក់តេរីល្អៗ ដើម្បីជួយឱ្យក្រពះពោះវៀនអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីអាហារបានកាន់តែល្អ។ |
| Repetitive defoliation (ការកាត់ស្លឹកនិងដើមញឹកញាប់) | សកម្មភាពនៃការកាត់ប្រមូលផលផ្នែកខាងលើរបស់រុក្ខជាតិ (ស្លឹក និងដើម) ជាបន្តបន្ទាប់និងញឹកញាប់ ដែលអាចធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិខ្លះ (ពិសេសពូជសណ្តែកប្រចាំឆ្នាំ) ចុះខ្សោយ បាត់បង់ថាមពល និងមិនអាចដុះលូតលាស់ឡើងវិញបានល្អ។ | ដូចជាការកាត់សក់ញឹកញាប់ពេក ហើយកាត់ដល់គល់ពេក ដែលធ្វើឱ្យសក់ត្រូវការពេលយូរ ឬពិបាកដុះឡើងវិញឱ្យបានក្រាស់ល្អដូចដើម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
