បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីការប្រើប្រាស់កាំរស្មីហ្គាម៉ា (γ-radiation) ដើម្បីបង្កើតពូជកប្បាសបំប្លែងសែនថ្មី ដែលមានទិន្នផលខ្ពស់និងមានភាពធន់នឹងសត្វល្អិតចង្រៃ ជាពិសេសដង្កូវស៊ីផ្លែកប្បាស (Heliothis armigera)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាបានធ្វើឡើងតាមរយៈការធ្វើតេស្តនៅចម្ការផ្ទាល់និងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ លើពូជកប្បាសបំប្លែងសែនចំនួន២ (AP1 និង AP2) ដើម្បីប្រៀបធៀបជាមួយពូជត្រួតពិនិត្យចំនួន២ (SR2 និង R1)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Cotton Varieties (SR2, R1) ពូជកប្បាសត្រួតពិនិត្យធម្មតា (SR2 និង R1) |
ជាពូជដែលមានស្រាប់ ងាយស្រួលរកយកមកដាំដុះ និងមានគុណភាពសរសៃកប្បាសស្ថិតក្នុងកម្រិតស្តង់ដារដែលអាចទទួលយកបាន។ | ទិន្នផលទាបជាងពូជបំប្លែងសែនថ្មី និងមិនមានសមត្ថភាពអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក (Antibiosis) គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីរារាំងការលូតលាស់ ឬធ្វើឱ្យសត្វល្អិតខូចទម្រង់រាងកាយនោះទេ។ | ទិន្នផលគ្រាប់និងសរសៃកប្បាសទាប ហើយការពិសោធន៍បង្ហាញថាគ្មានសត្វល្អិត Heliothis armigera ពេញវ័យណាមួយ (០%) មានរូបរាងមិនប្រក្រតីឡើយក្រោយពីស៊ីស្លឹកកប្បាសពូជនេះ។ |
| Gamma-Irradiated Mutant Lines (AP1, AP2) ពូជកប្បាសបំប្លែងសែនដោយកាំរស្មីហ្គាម៉ា (AP1 និង AP2) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ សរសៃ និងផ្លែខ្ពស់ជាងពូជធម្មតា ព្រមទាំងមានសមត្ថភាពអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលធ្វើឱ្យសត្វល្អិតចង្រៃប្រែប្រួលទម្រង់រាងកាយនិងថយចុះការលូតលាស់។ | នៅតែងាយរងគ្រោះដោយសត្វល្អិតប្រភេទទំពក់ Amrasca biguttata (Hopper burn) ដូចពូជធម្មតាដែរ ហើយទាមទារបច្ចេកវិទ្យាវិទ្យុសកម្មក្នុងការបង្កើតពូជ។ | ពូជ AP1 ផ្តល់ទម្ងន់គ្រាប់និងសរសៃខ្ពស់បំផុត ហើយស្លឹកនៃពូជ AP1 និង AP2 ធ្វើឱ្យ ៣៥% នៃសត្វល្អិត Heliothis armigera ពេញវ័យមានរូបរាងមិនប្រក្រតី (ដូចជាស្លាបក្រញិញ និងជើងខូចទម្រង់)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រាវជ្រាវកម្រិតខ្ពស់ ទាំងការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅចម្ការ ទីតាំងចិញ្ចឹមសត្វល្អិតក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ និងឧបករណ៍វិភាគធាតុគីមីសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋាន Suwan ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៤-១៩៩៦។ លទ្ធផលនៃការវាយតម្លៃនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ សីតុណ្ហភាព និងប្រភេទដីនៅតំបន់នោះ ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងនៅកម្ពុជាមុននឹងយកមកចែកចាយឱ្យកសិករដាំដុះផ្ទាល់។
បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដោយប្រើវិទ្យុសកម្មនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជា ពិសេសក្នុងការស្តារនិងពង្រឹងគុណភាពដំណាំកសិកម្មឱ្យធន់នឹងសត្វល្អិតចង្រៃ។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យាបំប្លែងសែនដោយវិទ្យុសកម្មផ្តល់នូវជម្រើសដ៏ល្អមួយក្នុងការបង្កើតពូជដំណាំដែលធន់នឹងសត្វល្អិត កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមី និងបង្កើនទិន្នផលកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| γ-Irradiation (ការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ា) | ការប្រើប្រាស់ថាមពលវិទ្យុសកម្ម (កាំរស្មីហ្គាម៉ា) បាញ់ទៅលើកោសិការុក្ខជាតិ ឬលំអង ដើម្បីបំប្លែងសែន (DNA) របស់វា ក្នុងគោលបំណងបង្កើតបានជាពូជថ្មីដែលមានលក្ខណៈប្រាថ្នា (ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់ ឬធន់នឹងសត្វល្អិត)។ | ដូចជាការបាញ់កាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) ទៅលើកោសិការុក្ខជាតិ ដើម្បីកែប្រែទម្រង់ខាងក្នុងរបស់វាឱ្យក្លាយជាពូជថ្មីដែលមានសមត្ថភាពពិសេសជាងមុន។ |
| Mutant lines (ពូជបំប្លែងសែន) | ខ្សែស្រឡាយរុក្ខជាតិជំនាន់ក្រោយៗ (ដូចជាជំនាន់ M2 ដល់ M6 ក្នុងការសិក្សានេះ) ដែលកើតចេញពីការបំប្លែងសែនដោយកាំរស្មី ឬសារធាតុគីមី ហើយមានលក្ខណៈសែនខុសប្លែកពីពូជដើម។ | ដូចជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយដែលទទួលបានលក្ខណៈពិសេសថ្មីៗខុសពីដូនតា ដោយសារការប្រែប្រួលហ្សែនតពូជ។ |
| Antibiosis (អង់ទីប៊ីយ៉ូស៊ីស ឬភាពធន់បែបគីមីសាស្ត្រ) | យន្តការការពារខ្លួនពីធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិដែលផលិតសារធាតុគីមីជាក់លាក់ ធ្វើឱ្យសត្វល្អិតដែលស៊ីវាមានការលូតលាស់យឺត រូបរាងមិនប្រក្រតី កាត់បន្ថយការបន្តពូជ ឬងាប់។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំពុលរាងខ្សោយៗក្នុងស្លឹកឈើ ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិតដែលស៊ីវាទៅមានអាការៈឈឺ ក្រិន ឬស្លាប់បន្តិចម្តងៗ។ |
| Gossypol (ហ្កូស៊ីប៉ុល) | សារធាតុគីមីពុលម្យ៉ាងដែលមានតាមធម្មជាតិនៅក្នុងដើមនិងស្លឹកកប្បាស ដែលដើរតួជាថ្នាំការពារកប្បាសពីការយាយីរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ និងមេរោគផ្សេងៗ។ | ដូចជាជ័រពុលធម្មជាតិរបស់ដើមកប្បាសដែលធ្វើឱ្យដង្កូវស៊ីហើយពុល ឬរលាកក្រពះ។ |
| Micronaire (ម៉ៃក្រូណែរ) | រង្វាស់ស្តង់ដារមួយក្នុងឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ សម្រាប់វាស់កម្រិតភាពម៉ត់ (Fineness) និងភាពទុំ (Maturity) របស់សរសៃកប្បាស ដោយផ្អែកលើភាពជ្រាបចូលនៃខ្យល់ ដែលជាកត្តាកំណត់គុណភាពអំបោះ។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតភាពទន់និងសរសៃឆ្មាររបស់សក់មនុស្ស ដើម្បីដឹងថាវាមានគុណភាពអាចយកទៅត្បាញបានល្អកម្រិតណា។ |
| Hopper burn (ការខ្លោចដោយសារសត្វល្អិតជញ្ជក់ទង) | រោគសញ្ញាលើស្លឹករុក្ខជាតិ (ដូចជាការឡើងពណ៌លឿង កោង រួញ ឬខ្លោចជាំនៅគែមស្លឹក) ដែលបណ្តាលមកពីការជញ្ជក់ទឹកដម និងការបញ្ចេញទឹកមាត់ពុលពីសត្វល្អិតប្រភេទទំពក់ (Hopper) ដូចជា Amrasca biguttata។ | ដូចជាស្នាមជាំ ឬកន្ទួលក្រហមលើស្បែកមនុស្ស ក្រោយពេលត្រូវមូសខាំនិងបញ្ចេញទឹកមាត់ពុលចូលក្នុងសាច់។ |
| RCB - Randomized Complete Block (ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកតូចៗ ហើយដាំពូជដែលត្រូវធ្វើតេស្តនីមួយៗដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនោះ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងពីឥទ្ធិពលគុណភាពដីឬបរិស្ថាន។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកកន្លែងអង្គុយឱ្យសិស្សក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាការប្រឡងមិនមានភាពលម្អៀងដោយសារកន្លែងអង្គុយល្អឬអាក្រក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
