បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លាញដំណាំកប្បាសពីសំណាក់មមាចស្លឹក Amrasca bigutulla bigutulla ដោយសិក្សាពីការបង្កាត់ភាពធន់តាមរយៈការបំប្លែងសេនេទិចដោយប្រើប្រាស់កាំរស្មីហ្គាម៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ RCB ដើម្បីវាយតម្លៃសន្ទស្សន៍នៃការខូចខាតលើពូជកប្បាសដែលបានបញ្ចេញកាំរស្មី និងប្រើមីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រុងដើម្បីពិនិត្យមើលដង់ស៊ីតេរោមស្លឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| AP2 Variety (Gamma Irradiated at 300 Gy) ពូជកប្បាស AP2 (រងកាំរស្មីហ្គាម៉ា) |
មានដង់ស៊ីតេរោមស្លឹកខ្ពស់បំផុត ដែលជួយការពារការជញ្ជក់ទឹកដមពីសត្វល្អិតបានយ៉ាងល្អក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង។ | ភាពធន់មានការថយចុះនៅពេលរុក្ខជាតិលូតលាស់ចាស់ទៅ (ចូលដល់ថ្ងៃទី ៦០ និង ៧៥)។ | ទទួលបានសន្ទស្សន៍ Hopperburn ទាបបំផុតកម្រិត ១.៥ នៅថ្ងៃទី ៤៥ ដែលបង្ហាញពីភាពធន់កម្រិតមធ្យម។ |
| R1 Variety (Gamma Irradiated at 300 Gy) ពូជកប្បាស R1 (រងកាំរស្មីហ្គាម៉ា) |
អាចដុះលូតលាស់បានក្នុងលក្ខខណ្ឌពិសោធន៍ដូចគ្នាដើម្បីធ្វើជាពូជសម្រាប់ធៀប។ | មានដង់ស៊ីតេរោមស្លឹកទាបបំផុត ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិងាយរងគ្រោះយ៉ាងខ្លាំងពីការវាយប្រហាររបស់មមាចស្លឹក។ | ទទួលបានសន្ទស្សន៍ Hopperburn ខ្ពស់ជាងគេកម្រិត ២.៥ នៅថ្ងៃទី ៤៥ ដែលបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះ (Susceptible)។ |
| SR2 & AP1 Varieties (Gamma Irradiated at 300 Gy) ពូជកប្បាស SR2 និង AP1 (រងកាំរស្មីហ្គាម៉ា) |
បង្ហាញលទ្ធផលស្ថិតនៅចន្លោះកណ្តាល ដែលអាចប្រើសម្រាប់ការប្រៀបធៀបយន្តការហ្សែន។ | មិនមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ (ភាពក្រាស់នៃរោមស្លឹក) លេចធ្លោដូចពូជ AP2 នោះទេ ហើយភាពធន់ក៏ថយចុះតាមពេលវេលាដែរ។ | ទទួលបានសន្ទស្សន៍ Hopperburn កម្រិត ២.០ នៅថ្ងៃទី ៤៥ (ធន់កម្រិតមធ្យម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងកសិដ្ឋានសម្រាប់ដាំដុះសាកល្បងដែលស៊ីពេលយូរដើម្បីតាមដានច្រើនជំនាន់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋាន Suwan ក្នុងប្រទេសថៃ លើពូជកប្បាសជំនាន់ទី២ (M2) ដែលពុំទាន់មានស្ថិរភាពហ្សែនពេញលេញនៅឡើយ។ ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារយើងមានអាកាសធាតុនិងបញ្ហាសត្វល្អិតស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែទាមទារការសាកល្បងបន្តរហូតដល់ជំនាន់ក្រោយៗ (M3 ឡើងទៅ) ដើម្បីប្រាកដពីស្ថិរភាពនៃភាពធន់។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដោយប្រើវិទ្យុសកម្មនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជាក្នុងការបង្កើតពូជដំណាំដែលធន់នឹងសត្វល្អិតដោយធម្មជាតិ។
ការបញ្ចូលបច្ចេកទេសវាយតម្លៃលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ (Morphological traits) ទៅក្នុងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំជាតិ នឹងជំរុញឱ្យកសិកម្មកម្ពុជាកាន់តែមានភាពធន់ ចំណាយតិច និងមានចីរភាពបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gamma Irradiation (ការបញ្ចេញកាំរស្មីហ្គាម៉ា) | ជាដំណើរការប្រើប្រាស់ថាមពលវិទ្យុសកម្មកម្រិតខ្ពស់ (ដូចជាពី Cs-137) ដើម្បីបាញ់ទៅលើគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិក្នុងគោលបំណងបង្កើតឱ្យមានការបំប្លែងសេនេទិច (Mutation) នៅក្នុងកោសិកា ដែលអាចបង្កើតបានជាលក្ខណៈសម្បត្តិថ្មីៗដូចជាភាពធន់នឹងសត្វល្អិត។ | ដូចជាការផ្តល់ថាមពលពិសេសទៅឱ្យគ្រាប់ពូជដើម្បីឱ្យវាផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធខាងក្នុងបន្តិចបន្តួច ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាពូជថ្មីដែលរឹងមាំជាងមុន។ |
| Hopperburn index (សន្ទស្សន៍នៃការខ្លោចស្លឹកដោយមមាច) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារមួយ (ពីលេខ ១ ដល់ ៤) ប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃកម្រិតនៃការខូចខាតលើស្លឹករុក្ខជាតិ (ដូចជាការរួញ ឬប្រែពណ៌លឿង/ត្នោត) ដែលបណ្តាលមកពីការជញ្ជក់ទឹកដមរបស់សត្វល្អិតមមាចស្លឹក ដើម្បីកំណត់ថាពូជណាមានភាពធន់ជាងគេ។ | ដូចជាកូនសៀវភៅពិន្ទុពេទ្យដែលប្រាប់ពីកម្រិតនៃជំងឺ ដោយលេខ ១ គឺមានសុខភាពល្អ ហើយលេខ ៤ គឺឈឺធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់ស្លឹកខ្លោចស្ងួត។ |
| M1 and M2 populations (ប្រជាសាស្ត្រជំនាន់ទី១ និងទី២) | M1 សំដៅលើរុក្ខជាតិជំនាន់ទី១ ដែលដុះចេញពីគ្រាប់ពូជដែលទទួលរងកាំរស្មីផ្ទាល់។ ចំណែក M2 គឺជាជំនាន់ទី២ ដែលបានមកពីការប្រមូលគ្រាប់របស់រុក្ខជាតិ M1 ដែលជាទូទៅលក្ខណៈបំប្លែងសេនេទិចថ្មីៗ (Mutation) ចាប់ផ្តើមស្តែងចេញយ៉ាងច្បាស់អាចកត់សម្គាល់បាននៅជំនាន់ M2 នេះ។ | ដូចជាឪពុកម្តាយដែលរងឥទ្ធិពលផ្ទាល់ (M1) និងកូនៗរបស់ពួកគេ (M2) ដែលចាប់ផ្តើមបង្ហាញលក្ខណៈពិសេសច្បាស់លាស់ពីហ្សែនដែលបានផ្លាស់ប្តូរនោះ។ |
| Amrasca bigutulla bigutulla / Jassid (មមាចស្លឹកកប្បាស) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃមួយប្រភេទ (ជាទូទៅហៅថា Jassid) ដែលយកមាត់របស់វាទៅជញ្ជក់រុក្ខរស ឬទឹកដមពីស្លឹកកប្បាស បណ្តាលឱ្យស្លឹករួញ ខ្លោច (Hopperburn) និងធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិទាំងមូលក្រិនមិនអាចលូតលាស់បាន។ | ដូចជាមូសដែលបឺតឈាមមនុស្សដែរ តែសត្វនេះវាបឺតទឹកពីស្លឹករុក្ខជាតិរហូតដល់ស្លឹកនោះស្ងួតនិងងាប់។ |
| Scanning Electron Microscope / SEM (មីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រុង) | ជាឧបករណ៍វិភាគរូបភាពកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើប្រាស់កាំរស្មីអេឡិចត្រុង ដើម្បីផ្តិតយករូបភាពផ្ទៃខាងក្រៅនៃវត្ថុណាមួយក្នុងកម្រិតពង្រីកធំបំផុត ដែលក្នុងទីនេះត្រូវបានប្រើសម្រាប់វាស់វែងនិងរាប់ភាពញឹកនៃរោមនៅលើផ្ទៃខាងក្រោមនៃស្លឹកកប្បាស។ | ដូចជាកែវពង្រីកដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតមួយ ដែលអាចមើលឃើញសូម្បីតែរោមតូចៗបំផុតនៅលើផ្ទៃស្លឹកឈើបានយ៉ាងច្បាស់។ |
| Hair density / Pubescence (ដង់ស៊ីតេរោមស្លឹក) | ជាចំនួននិងភាពក្រាស់នៃរោមល្អិតៗដែលមាននៅលើផ្ទៃខាងក្រោមនៃស្លឹករុក្ខជាតិ ដែលដើរតួជាយន្តការការពាររូបសាស្ត្រ (Morphological mechanism) រារាំងមិនឱ្យសត្វល្អិតងាយស្រួលទំ និងជញ្ជក់ទឹកដមពីរុក្ខជាតិបាន។ | ដូចជាអាវក្រោះដែលមានបន្លាការពាររាងកាយ ធ្វើឱ្យសត្រូវពិបាកចូលមកខាំឬធ្វើបាបបាន។ |
| Randomized Complete Block / RCB design (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មតាមបែបស្ថិតិ ដោយបែងចែកឡូត៍ពិសោធន៍ជាប្លុកៗ ហើយការដាំដុះពូជនិមួយៗត្រូវបានរៀបចំដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលលម្អៀងពីកត្តាបរិស្ថាន (ដូចជាជីជាតិដីឬសំណើមខុសគ្នា)។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកកន្លែងអង្គុយឱ្យសិស្សក្នុងការប្រឡង ដើម្បីធានាថាគ្មានអ្នកណាម្នាក់ទទួលបានកន្លែងល្អជាងគេរហូតនោះទេ ដែលធ្វើឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានយុត្តិធម៌។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
