បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតជីវជាតិអាសូត (N) និងផូស្វ័រ (P) នៅក្នុងដីកសិកម្មនៅតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួតនៃអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក ដែលកសិករខ្វះខាតលទ្ធភាពនិងមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់ជីគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការពិសោធន៍លើវាលស្រែដោយបែងចែកជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ ដើម្បីវាយតម្លៃតុល្យភាពអាសូតក្នុងលំដាប់ដំណាំផ្សេងៗដែលជួយសម្រួលដល់ការបង្កើនជីវជាតិដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Maize Monocrop (Continuous Maize) ការដាំពោតជាបន្តបន្ទាប់គ្នា (Maize following maize) |
ជាទម្លាប់ទូទៅរបស់កសិករ ងាយស្រួលគ្រប់គ្រងព្រោះមានតែមួយមុខ។ | ធ្វើឱ្យដីខ្សោះជាតិអាសូតយ៉ាងលឿន និងទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជីគីមីច្រើនដើម្បីរក្សាទិន្នផល។ | ផ្តល់ទិន្នផលគោលត្រឹម ១.២ តោន/ហិកតា និងមានតុល្យភាពអាសូតអវិជ្ជមាន (-៤១ ដល់ -៧៤ គ.ក្រ/ហត)។ |
| Cowpea Monocrop Followed by Maize ការដាំសណ្តែកកួរ (Cowpea) មុនរដូវដាំពោត |
ដំណាំសណ្តែក (Vigna unguiculata) ជួយចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសចូលទៅក្នុងដី និងបន្សល់ទុកសំណល់រុក្ខជាតិដ៏មានប្រយោជន៍។ | បាត់បង់ឱកាសក្នុងការប្រមូលផលគ្រាប់ធញ្ញជាតិ (ពោត) ពេញមួយរដូវទីមួយ។ | ទិន្នផលពោតកើនឡើងទ្វេដង ការស្រូបយកអាសូតកើន ៦០% និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ស្មើនឹងការដាក់ជីគីមី ៥០ គ.ក្រ/ហត។ |
| Maize-Cowpea Intercrop Followed by Maize ការដាំពោតលាយសណ្តែកកួរ រួចដាំពោតនៅរដូវបន្ទាប់ |
កសិករអាចប្រមូលផលបានទាំងពោត និងសណ្តែកក្នុងរដូវទីមួយ ខណៈពេលដែលដីនៅតែទទួលបានប្រយោជន៍ពីការកែលម្អជីវជាតិខ្លះៗ។ | តុល្យភាពអាសូតនៅតែអាចអវិជ្ជមាន ប្រសិនបើសំណល់រុក្ខជាតិទាំងអស់ត្រូវបានយកចេញពីចម្ការបន្ទាប់ពីប្រមូលផល។ | ទិន្នផលគ្រាប់ពោតនៅរដូវទីពីរកើនឡើង ៦៧% បើធៀបនឹងការដាំពោតបន្តបន្ទាប់គ្នា។ |
| Mineral N Fertilizer Application ការប្រើប្រាស់ជីគីមីអាសូត (CAN 50 kg N/ha) |
ផ្តល់ជីវជាតិអាសូតដល់ដំណាំពោតដោយផ្ទាល់ និងឆាប់រហ័ស។ | ទាមទារចំណាយដើមទុនខ្ពស់ និងមានហានិភ័យក្នុងការធ្វើឱ្យខូចឬសដំណាំប្រសិនបើជួបគ្រោះរាំងស្ងួតភ្លាមៗ។ | បង្កើនការស្រូបយកអាសូតបាន ២២.៥ គ.ក្រ/ហត និងបង្កើនទិន្នផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងការដាំសណ្តែកកួរឆ្លាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានច្រើនគួរសមក្នុងការតាមដាន និងវិភាគទិន្នន័យ ជាពិសេសការវាស់វែងកម្រិតអ៊ីសូតូបអាសូតទី១៥ ដើម្បីកំណត់ប្រភពនៃអាសូតនៅក្នុងដី និងរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើវាលស្រែរបស់កសិករនៅតំបន់ Iringa ក្នុងប្រទេសតង់ហ្សានី ទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត និងដីមានកម្រិតផូស្វ័រទាប។ ទិន្នន័យនេះពិតជាមានសារៈសំខាន់ និងអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ជើងភ្នំមួយចំនួនរបស់យើងក៏ជួបប្រទះនឹងបញ្ហាដីខ្សោះជីវជាតិ និងរបាយទឹកភ្លៀងមិនទៀងទាត់ដូចគ្នាដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការបង្វិល និងដាំដំណាំចម្រុះនេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តប្រព័ន្ធដំណាំនេះមិនត្រឹមតែជួយកសិករកម្ពុជាសន្សំសំចៃថ្លៃដើមប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយរក្សានិរន្តរភាពដីកសិកម្មក្នុងរយៈពេលវែង ដើម្បីទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nitrogen budget (តុល្យភាពអាសូត) | ការគណនាប្រៀបធៀបបរិមាណអាសូតដែលបានបញ្ចូលទៅក្នុងដី (ដូចជាតាមរយៈជី ការចាប់យកអាសូតពីខ្យល់ ឬសំណល់រុក្ខជាតិ) និងបរិមាណអាសូតដែលត្រូវបានយកចេញពីដី (តាមរយៈការប្រមូលផល ឬការហូរច្រោះ) ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើដីកំពុងកើនឡើង ឬបាត់បង់ជាតិជីអាសូត។ | ដូចជាការធ្វើបញ្ជីគណនេយ្យចំណូល-ចំណាយប្រចាំខែដែរ តែនេះជាការគណនាចំណូល-ចំណាយនៃជាតិជីនៅក្នុងដីដើម្បីដឹងថាដីនៅសល់ជីវជាតិប៉ុន្មាន។ |
| 15N isotope technique (បច្ចេកទេសអ៊ីសូតូបអាសូតទី១៥) | ជាវិធីសាស្ត្រតាមដាន និងវាស់វែងបរិមាណអាសូតនៅក្នុងដីនិងរុក្ខជាតិ ដោយប្រើប្រាស់អាសូតប្រភេទពិសេស (15N) ដែលមានទម្ងន់ធ្ងន់ជាងអាសូតធម្មតា (14N) ដើម្បីសម្គាល់និងតាមដានថាអាសូតដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកនោះ មានប្រភពមកពីណាឱ្យប្រាកដ (ពីជីពាណិជ្ជកម្ម ពីសំណល់ពូជសណ្តែក ឬពីបរិយាកាស)។ | ដូចជាការបំពាក់ឧបករណ៍តាមដាន (GPS) ទៅលើសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីតាមដានមើលថាវាធ្វើដំណើរទៅណាខ្លះនៅក្នុងដើមរុក្ខជាតិ។ |
| Sparingly soluble phosphorus (ផូស្វ័ររលាយយឺត) | ជាប្រភេទជីផូស្វ័រ (ដូចជាថ្មផូស្វាតធម្មជាតិ Minjingu Rock Phosphate) ដែលមិនងាយរលាយក្នុងទឹកភ្លាមៗនោះទេ វាត្រូវការពេលវេលាយូរ ឬទាមទារសារធាតុអាស៊ីតបញ្ចេញពីឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីបំបែកខ្លួនវាបន្តិចម្តងៗឱ្យរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបាន។ | ដូចជាស្ករគ្រាប់រឹងដែលយើងត្រាំក្នុងទឹក វាប្រើពេលយូរដើម្បីរលាយអស់ មិនដូចជាស្ករសដែលរលាយភ្លាមៗនោះទេ។ |
| N2-fixation / Biological nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាស) | ដំណើរការធម្មជាតិដែលបាក់តេរីប្រភេទពិសេស (Rhizobium) រស់នៅតាមពកឫសរបស់ដំណាំអម្បូរសណ្តែក (Legumes) ចាប់យកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីខ្យល់អាកាស ហើយបំប្លែងវាទៅជាសមាសធាតុអាសូតដែលរុក្ខជាតិអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់លូតលាស់ និងស្តុកទុកកែលម្អដីបាន។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅលើឫសរុក្ខជាតិ ដែលចេះស្រូបយកខ្យល់អាកាសមកផលិតជាជីគីមីដោយខ្លួនឯងឥតគិតថ្លៃ។ |
| Monocrop / Monocropping (ការដាំដំណាំទោល) | ការអនុវត្តកសិកម្មដែលកសិករដាំដំណាំតែមួយប្រភេទគត់ (ឧទាហរណ៍ ការដាំពោតសុទ្ធ ឬដាំសណ្តែកសុទ្ធ) ពេញមួយចម្ការក្នុងមួយរដូវដាំដុះ ដោយមិនមានលាយឡំជាមួយពូជដំណាំផ្សេង។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមសត្វតែមួយប្រភេទនៅក្នុងកសិដ្ឋានទាំងមូលដោយមិនមានលាយសត្វផ្សេង។ |
| Intercrop / Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | ការដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ការដាំពោតលាយជាមួយសណ្តែកកួរតាមចន្លោះជួរ) ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ពីអន្តរកម្មនៃរុក្ខជាតិទាំងពីរ សន្សំសំចៃដី និងកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការខូចខាតដំណាំណាមួយ។ | ដូចជាការជួលផ្ទះមួយរស់នៅរួមគ្នាពីរនាក់ ដើម្បីចែករំលែកថ្លៃឈ្នួល និងជួយយកអាសារគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
| Nitrogen Harvest Index / NHI (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផលអាសូត) | ជារង្វាស់ភាគរយនៃបរិមាណអាសូតសរុបដែលរុក្ខជាតិស្រូបបាន ដែលត្រូវបានស្តុកទុកនៅក្នុងផ្នែកដែលគេប្រមូលផល (ដូចជាគ្រាប់ពោត ឬគ្រាប់សណ្តែក) ធៀបនឹងបរិមាណអាសូតសរុបនៅក្នុងរុក្ខជាតិទាំងមូល (រួមទាំងដើម ស្លឹក និងឫស) ដែលនឹងបន្សល់ទុកជាសំណល់ក្នុងចម្ការ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើប្រាក់ចំណេញប៉ុន្មានភាគរយត្រូវបានដកយកទៅចាយ ហើយប៉ុន្មានភាគរយត្រូវបានបន្សល់ទុកក្នុងក្រុមហ៊ុនដើម្បីវិនិយោគបន្ត (ធ្វើជាជី)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
