បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីវិធីសាស្ត្រ និងពេលវេលាដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងការដាក់ជីអាសូត (N-fertilizer) សម្រាប់ប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំចម្រុះរវាងពោត (Zea mays Linn.) និងសណ្តែកបាយ (Vigna radiata Linn.) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល និងប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រូបយកជី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍លើវាលស្រែ ដោយប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េដែលមានផ្ទុកអ៊ីសូតូប 15N (15N-labelled urea) នៅលើប្រភេទដី Reddish Brown Lateritic ក្នុងប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Banding 4 cm below the cereal row at seeding (N3) ការដាក់ជីជាបន្ទាត់ក្នុងជម្រៅ ៤ សង់ទីម៉ែត្រក្រោមជួរគ្រាប់ពូជនៅពេលសាបព្រួស |
ទទួលបានប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីអាសូតខ្ពស់បំផុត និងមាននិន្នាការផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតខ្ពស់ជាងគេ។ វិធីនេះកាត់បន្ថយការបាត់បង់ជីទៅក្នុងបរិស្ថានដោយឥតប្រយោជន៍។ | ទាមទារភាពជាក់លាក់ និងពេលវេលាក្នុងការដាក់ជីឱ្យចំទីតាំងនៅខាងក្រោមគ្រាប់ពូជ ដែលអាចត្រូវការឧបករណ៍សាបព្រួសនិងដាក់ជីពិសេសប្រសិនបើធ្វើលើផ្ទៃដីធំ។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីអាសូតខ្ពស់បំផុតដល់ ៤៦,១% (សម្រាប់ដំណាំពោត)។ |
| Broadcasting and incorporating at seeding (N1 & N2) ការបាចជីពង្រាយ និងលុបដីនៅទូទាំងរង ឬក្បែរជួរដំណាំនៅពេលសាបព្រួស |
ងាយស្រួល និងចំណាយពេលតិចក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ជាពិសេសសម្រាប់កសិករដែលមិនមានឧបករណ៍ជំនួយ។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រូបយកជីមានកម្រិតទាប ដោយសារជីអាចហូរច្រោះ ឬហួតបាត់បង់មុនពេលឫសរុក្ខជាតិលូតលាស់ទៅដល់។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីមានកម្រិតចន្លោះពី ២៧,៦% ទៅ ៣៣,៩% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Split application (N4-N7) ការបែងចែកការដាក់ជីជាច្រើនដង (ពាក់កណ្តាលពេលសាបព្រួស និងពាក់កណ្តាលទៀតនៅ៤សប្តាហ៍ក្រោយ) |
តាមទ្រឹស្តី វិធីនេះធានាថារុក្ខជាតិមានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់នៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់នីមួយៗ។ | មិនបានបង្ហាញពីការកើនឡើងទិន្នផល ឬប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ជីធៀបនឹងការដាក់រន្ធតែម្តងនោះទេ ថែមទាំងខាតបង់កម្លាំងពលកម្ម។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីមានកម្រិតទាប (២១,៦% ទៅ ៣៤,០%) ហើយគ្មានការកើនឡើងទិន្នផលឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ក៏ដោយ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានសម្ភារៈ និងមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ដើម្បីវិភាគអ៊ីសូតូប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវក្នុងតំបន់ Pakchong ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដី Reddish Brown Lateritic។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានប្រភេទដីក្រហមស្រដៀងគ្នានេះនៅតាមខេត្តមួយចំនួន ព្រមទាំងមានអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែល ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្ពស់ណាស់ក្នុងការយកមកប្រៀបធៀប ទោះបីជាចាំបាច់ត្រូវមានការធ្វើតេស្តបន្ថែមលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជាក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាក់ជីនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ដាំដុះដំណាំចម្ការ។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេសដាក់ជីកប់ក្រោមគ្រាប់ពូជ អាចជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីបានខ្ពស់ កាត់បន្ថយការចំណាយ និងធានាបាននូវទិន្នផលកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 15N-labelled urea (ជីអ៊ុយរ៉េមានផ្ទុកអ៊ីសូតូប 15N) | ការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េដែលត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយម៉ូលេគុលអាសូតពិសេស (អ៊ីសូតូប 15N) ដើម្បីតាមដាន និងវាស់វែងយ៉ាងជាក់លាក់នូវបរិមាណជីដែលរុក្ខជាតិបានស្រូបយកពីដី។ | ប្រៀបដូចជាការបំពាក់ឧបករណ៍តាមដាន GPS នៅលើគ្រាប់ជី ដើម្បីឱ្យយើងដឹងថាវាធ្វើដំណើរទៅដល់ណាខ្លះនៅក្នុងដើមរុក្ខជាតិ។ |
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | បច្ចេកទេសកសិកម្មដែលដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីឱ្យពួកវាជួយគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងការលូតលាស់ និងបង្កើនទិន្នផលសរុប។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់មនុស្សពីរនាក់ដែលមានជំនាញខុសគ្នាបំពេញការងារក្នុងក្រុមតែមួយ ដើម្បីឱ្យការងារនោះទទួលបានលទ្ធផលល្អជាងការធ្វើម្នាក់ឯង។ |
| Fertilizer Utilization Efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជី) | រង្វាស់ជាភាគរយដែលបញ្ជាក់ថា តើរុក្ខជាតិពិតជាបានស្រូបយកជីដែលយើងបានដាក់ឱ្យវាចំនួនប៉ុន្មានភាគរយ ហើយបាត់បង់ទៅក្នុងដី ឬបរិយាកាសចំនួនប៉ុន្មាន។ | ប្រៀបដូចជាការចាក់សាំងឡាន បើយើងចាក់កំពប់ច្រើន ប្រសិទ្ធភាពដែលឡានអាចយកសាំងនោះទៅប្រើប្រាស់គឺមានកម្រិតទាប។ |
| Banding (ការដាក់ជីជាបន្ទាត់) | វិធីសាស្ត្រដាក់ជីដោយកប់ផ្តុំគ្នាជាជួរ ឬជាបន្ទាត់នៅក្បែរ ឬនៅខាងក្រោមគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យឫសងាយស្រូបយក ជាជាងការបាចពង្រាយពេញផ្ទៃដី។ | ប្រៀបដូចជាការបញ្ចុកអាហារដល់មាត់ទារកផ្ទាល់ ជាជាងការដាក់រាយប៉ាយនៅលើតុរង់ចាំឱ្យទារកយកដៃមកកើប។ |
| Split application (ការបែងចែកការដាក់ជី) | ការបែងចែកបរិមាណជីសរុបជាចំណែកតូចៗ ហើយដាក់តាមដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នារបស់រុក្ខជាតិ ជាជាងការដាក់រន្ធតែម្តងទាំងអស់នៅពេលសាបព្រួស។ | ប្រៀបដូចជាការញ៉ាំអាហារ៣ពេលក្នុងមួយថ្ងៃ ជាជាងញ៉ាំអាហារទាំងអស់សម្រាប់ពេញមួយថ្ងៃក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Randomized Complete Block Design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាប្លុកតូចៗ ហើយអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនីមួយៗដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកទាំងនោះ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីខុសគ្នា។ | ប្រៀបដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលក្នុងក្រុមចម្រុះគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
