បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃកម្រិតផ្សេងគ្នានៃការប្រើប្រាស់ជីអាសូត និងជីប៉ូតាស្យូម ទៅលើបរិមាណម្សៅរបស់មើមដំឡូងមីដែលដាំដុះនៅលើដីប្រភេទ Yasothon ក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការធ្វើតេស្តកម្រិតជីផ្សេងៗគ្នា និងការវាស់ស្ទង់បរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមនៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់នីមួយៗរហូតដល់ពេលប្រមូលផល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nitrogen Application (0-32 kg/rai ) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូត (០ ទៅ ៣២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) |
ជួយជំរុញការលូតលាស់ដើម និងស្លឹកនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងនៃដំណាំដំឡូងមី។ | ការប្រើប្រាស់ក្នុងកម្រិតខ្ពស់ពេក (៣២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) ធ្វើឱ្យបរិមាណម្សៅ និងទម្ងន់ស្ងួតរបស់មើមថយចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | បរិមាណម្សៅបានធ្លាក់ចុះពី ២៧.៣៣% មកត្រឹម ១៨.៧៨% នៅពេលប្រើជីអាសូតកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ |
| Potassium Application (0-80 kg/rai ) ការប្រើប្រាស់ជីប៉ូតាស្យូម (០ ទៅ ៨០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) |
ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលូតលាស់ទូទៅ និងអាចជួយបំពេញកង្វះខាតធាតុប៉ូតាស្យូមនៅក្នុងដីខ្សាច់។ | មិនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ឬមិនបានបង្ហាញពីការបង្កើនបរិមាណម្សៅនៅក្នុងមើមដំឡូងមីក្នុងលក្ខខណ្ឌដីដែលបានសិក្សានោះទេ។ | បរិមាណម្សៅមធ្យមរក្សានៅថេរចន្លោះពី ២៣.៣៣% ទៅ ២៤.២៨% ដោយមិនមានការប្រែប្រួលខ្លាំងតាមកម្រិតជី K នោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់ការវិភាគដី និងរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៨២-១៩៨៣ នៅក្នុងខេត្តខនកែន ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដី Yasothon (ដីល្បាយខ្សាច់)។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែភាពខុសគ្នានៃប្រភេទដីនៅតំបន់ដាំដំឡូងមីកម្ពុជាអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលមានការប្រែប្រួល។ នេះជាចំណុចសំខាន់ដែលតម្រូវឱ្យមានការធ្វើតេស្តដីជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជាមុននឹងយកអនុសាសន៍នេះទៅអនុវត្ត។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជីលើដំណាំដំឡូងមី។
ការយល់ដឹងពីតុល្យភាពនៃការប្រើប្រាស់ជី N និង K អាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយចំណាយលើធាតុចូលកសិកម្ម និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញតាមរយៈការលក់ដំឡូងមីដែលមានកម្រិតម្សៅខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Randomized Complete Block (RCB) (ការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាប្លុក (ក្រុម) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយការដាក់កម្រិតជី (ឬការព្យាបាលផ្សេងៗ) ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមតាមកម្រិតសមត្ថភាព រួចទើបចាប់ឆ្នោតចែកវិញ្ញាសាប្រឡង ដើម្បីឱ្យការវាយតម្លៃមានភាពយុត្តិធម៌មិនលម្អៀងដោយសារកម្រិតសិស្ស។ |
| Factorial (ការពិសោធន៍បែបហ្វាក់តូរ្យែល ឬកត្តាពហុគុណ) | ជាប្រភេទនៃការពិសោធន៍ដែលសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាពីរ ឬច្រើន (ឧទាហរណ៍ ជីអាសូត និងជីប៉ូតាស្យូម) ក្នុងពេលតែមួយ និងគ្រប់កម្រិតបន្សំទាំងអស់របស់វា ដើម្បីមើលថាតើកត្តាទាំងនោះមានអន្តរកម្មជាមួយគ្នាឬអត់។ | ដូចជាការសាកល្បងលាយថ្នាំពណ៌ពីរប្រភេទក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នាក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើពណ៌ទាំងពីរនោះបង្កើតបានពណ៌ថ្មីអ្វីខ្លះ ជំនួសឱ្យការសាកល្បងម្ដងមួយពណ៌។ |
| Kjeldahl method (វិធីសាស្ត្រ Kjeldahl) | ជាវិធីសាស្ត្រគីមីវិភាគស្តង់ដារមួយដែលប្រើប្រាស់អាស៊ីតស៊ុលផួរីក (H2SO4) ក្តៅ ដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គក្នុងគោលបំណងវាស់ស្ទង់បរិមាណសារធាតុអាសូត (Nitrogen) សរុបដែលមាននៅក្នុងសំណាករុក្ខជាតិ ឬដី។ | ដូចជាការរំលាយសាច់សត្វដោយប្រើទឹកអាស៊ីតដើម្បីរកមើលថាតើមានជាតិប្រូតេអ៊ីនប៉ុន្មានលាក់ខ្លួននៅក្នុងនោះ។ |
| Spectrophotometer (ម៉ាស៊ីនវាស់កម្រិតស្រូបពន្លឺ) | ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់វាស់កម្រិតនៃការស្រូបយកពន្លឺដោយសារធាតុគីមីណាមួយនៅក្នុងសូលុយស្យុង។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាដើម្បីកំណត់បរិមាណសារធាតុផូស្វ័រ និងម្សៅដោយផ្អែកលើភាពចាស់នៃពណ៌សូលុយស្យុង។ | ដូចជាការប្រើភ្នែកដើម្បីវាយតម្លៃថាតើទឹកតែនេះមានរសជាតិចត់កម្រិតណា ដោយមើលទៅលើពណ៌ទឹកតែដែលដិត ឬស្រាល។ |
| Flame photometer (ម៉ាស៊ីនវាស់អាំងតង់ស៊ីតេពន្លឺតាមរយៈអណ្តាតភ្លើង) | ជាឧបករណ៍វិភាគគីមីដែលដុតសំណាកឱ្យក្លាយជាចំហាយក្នុងអណ្តាតភ្លើង រួចវាស់ពន្លឺដែលបញ្ចេញដោយអាតូមនៃលោហៈ (ដូចជាប៉ូតាស្យូម ឬសូដ្យូម) ដើម្បីកំណត់បរិមាណនៃធាតុនោះក្នុងសំណាក។ | ដូចជាការដុតផាវដែលមានជាតិគីមីខុសៗគ្នា ហើយមើលពណ៌អណ្តាតភ្លើង (ឧ. ពណ៌ស្វាយ ឬបៃតង) ដើម្បីដឹងថាផាវនោះផ្សំពីអ្វី និងមានសារធាតុនោះច្រើនប៉ុណ្ណា។ |
| Phenol-sulfuric acid method (វិធីសាស្ត្រហ្វេណុល-អាស៊ីតស៊ុលផួរីក) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគគីមីសម្រាប់កំណត់បរិមាណកាបូអ៊ីដ្រាតសរុប (ដូចជាម្សៅ ឬស្ករ)។ អាស៊ីតបំបែកម្សៅទៅជាស្ករសាមញ្ញ ហើយប្រតិកម្មជាមួយហ្វេណុលបង្កើតបានជាពណ៌លឿង-ទឹកក្រូច ដែលអាចវាស់អាំងតង់ស៊ីតេពណ៌បាន។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំជ្រលក់ពណ៌ទៅក្នុងទឹក ហើយបរិមាណជាតិស្ករកាន់តែច្រើន ទឹកនឹងប្រែពណ៌កាន់តែក្រហមដិត ដែលងាយស្រួលប្រាប់ពីកម្រិតនៃភាពផ្អែម។ |
| Dry matter (រូបធាតុស្ងួត) | ជាផ្នែកនៃរុក្ខជាតិ ឬមើមដែលនៅសេសសល់បន្ទាប់ពីជាតិទឹកទាំងអស់ត្រូវបានដកចេញ (តាមរយៈការសម្ងួត ឬដុត)។ វាជាសូចនាករសម្រាប់វាស់ការលូតលាស់ពិតប្រាកដ និងការសន្សំសំចៃសារធាតុចិញ្ចឹម ឬម្សៅដោយមិនរាប់បញ្ចូលទម្ងន់ទឹក។ | ដូចជាទម្ងន់នៃសាច់ត្រីងៀតសុទ្ធ បន្ទាប់ពីហាលថ្ងៃរហូតដល់អស់ជាតិទឹកពីក្នុងសាច់ត្រីស្រស់ទាំងស្រុង។ |
| Interaction (អន្តរកម្ម) | នៅក្នុងស្ថិតិ និងការពិសោធន៍ វាសំដៅលើឥទ្ធិពលរួមគ្នានៃកត្តាពីរ ឬច្រើន ដែលលទ្ធផលរួមរបស់វាមិនស្មើនឹងផលបូកនៃឥទ្ធិពលរបស់កត្តានីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នានោះទេ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គឺវាស់ថាតើ N និង K ផ្តល់ឥទ្ធិពលឆ្លើយតបនឹងគ្នាឬអត់។ | ដូចជាការញ៉ាំថ្នាំពេទ្យពីរមុខព្រមគ្នា ដែលថ្នាំមួយអាចធ្វើឱ្យថ្នាំមួយទៀតមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងជាងមុន ឬបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពទាំងស្រុង ខុសពីការញ៉ាំវាតែម្នាក់ឯង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
