បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរកពូជក្នុងស្រុកនៃនេម៉ាតូតបង្កជំងឺលើសត្វល្អិត (Entomopathogenic nematodes) នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីអភិវឌ្ឍជាភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពុល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រមូលសំណាកដីពីជម្រកផ្សេងៗគ្នានៅទូទាំងប្រទេស និងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនុយសត្វល្អិតដើម្បីទាញយកនិងកំណត់អត្តសញ្ញាណនេម៉ាតូត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Indigenous Entomopathogenic Nematodes (EPNs) ការប្រើប្រាស់នេម៉ាតូតក្នុងស្រុកជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រ |
មានភាពធន់នឹងកម្តៅស្រាប់ (ស័ក្តិសមនឹងអាកាសធាតុត្រូពិច) មានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន និងមិនប៉ះពាល់ដល់សត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍។ | អត្រានៃការរកឃើញក្នុងធម្មជាតិមានកម្រិតទាប (ត្រឹមតែ ២១.៤% នៃទីតាំងសំណាកសរុប) និងត្រូវការប្រភេទដីជាក់លាក់ (ដីល្បាយខ្សាច់)។ | រកឃើញពូជ Steinernema ចំនួន ៨ និង Heterorhabditis ចំនួន ១ ដែលធន់នឹងកម្តៅ។ |
| Imported Exotic Nematodes (e.g., S. carpocapsae) ការប្រើប្រាស់នេម៉ាតូតនាំចូលពីក្រៅប្រទេស |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ អាចផលិតបានច្រើន និងមានតម្លៃថោកធៀបនឹងថ្នាំគីមី។ | អាចប្រឈមនឹងបញ្ហាមិនស៊ីគ្នានឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងស្រុក និងអាចបង្កហានិភ័យដល់សត្វល្អិតដែលមិនមែនជាគោលដៅនៅក្នុងតំបន់។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាង ១០ ឆ្នាំនៅប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែការរកពូជក្នុងស្រុកគឺមានសុវត្ថិភាពជាងផ្នែកអេកូឡូស៊ី។ |
| Chemical Insecticides ការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកម្ចាត់សត្វល្អិត |
ផ្តល់លទ្ធផលលឿនក្នុងការសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ និងងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ។ | មានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង ប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាពមនុស្ស បរិស្ថាន និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ជំរុញឱ្យមានការស្វែងរកជម្រើសជីវសាស្ត្រជំនួស (ដូចជានេម៉ាតូត) ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់គីមី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានការចុះប្រមូលសំណាកដោយផ្ទាល់នៅតាមទីវាល និងត្រូវការធនធានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រកម្រិតមធ្យម ព្រមទាំងចំណេះដឹងផ្នែកអនុបាណជីវសាស្ត្រ (Taxonomy)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៤២ នៃប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើតំបន់ដែលមានដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam) ក្នុងអាកាសធាតុក្តៅសើម។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះប្រទេសយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីកសិកម្មស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ដែលនេះសបញ្ជាក់ថាកម្ពុជាក៏អាចមានវត្តមាននេម៉ាតូតប្រភេទនេះនៅក្នុងធម្មជាតិដែរ។
វិធីសាស្ត្រ និងការរកឃើញនៅក្នុងការសិក្សានេះ មានភាពស័ក្តិសម និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអភិវឌ្ឍនេម៉ាតូតក្នុងស្រុកជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រ នឹងជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលថ្នាំគីមី ការពារបរិស្ថាន និងលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Entomopathogenic nematodes (នេម៉ាតូតបង្កជំងឺលើសត្វល្អិត) | ជាប្រភេទដង្កូវមូលតូចៗល្អិតៗរស់នៅក្នុងដី ដែលមានសមត្ថភាពសម្លាប់សត្វល្អិតដោយការចម្លងបាក់តេរីពុលចូលទៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតទាំងនោះ។ ពួកវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់កម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើថ្នាំគីមី។ | ដូចជាកងទ័ពតូចៗដែលរស់នៅក្នុងដី ដែលជួយកសិករស្វែងរក និងសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃស៊ីដំណាំដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Galleria baiting technique (បច្ចេកទេសប្រើនុយដង្កូវ Galleria) | ជាវិធីសាស្ត្រទាញយកនេម៉ាតូតពីក្នុងដី ដោយការប្រើប្រាស់ដង្កូវមេអំបៅ Galleria mellonella ដាក់ជាធ្នាក់ (នុយ) ចូលទៅក្នុងសំណាកដី។ ប្រសិនបើមាននេម៉ាតូតក្នុងដី វានឹងចូលទៅទម្លុះខ្លួនដង្កូវនោះ ហើយកើនចំនួនក្នុងនោះ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រងាយស្រួលប្រមូលយកវា។ | ដូចជាការដាក់នុយស្ទូចត្រីអញ្ចឹងដែរ គឺយើងដាក់ដង្កូវរស់ចូលក្នុងដីដើម្បីទាក់ទាញនេម៉ាតូតឱ្យចេញមកក្រៅដើម្បីងាយស្រួលប្រមូល។ |
| Infective-stage juveniles (នេម៉ាតូតវ័យក្មេងដំណាក់កាលចម្លងរោគ) | នេះគឺជាទម្រង់ជីវិតតែមួយគត់របស់នេម៉ាតូតដែលអាចរស់នៅដោយសេរីក្នុងបរិស្ថានខាងក្រៅ (ក្នុងដី) ដោយមិនបាច់ស៊ីចំណី។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ពួកវាផ្ទុកបាក់តេរី ហើយដើរស្វែងរកសត្វល្អិតដើម្បីជ្រៀតចូល និងបញ្ចេញបាក់តេរីដើម្បីចម្លងរោគ។ | ប្រៀបដូចជាគ្រាប់មីនរស់ដែលកប់ក្នុងដី រង់ចាំតែសត្វល្អិតដើរកាត់ដើម្បីផ្ទុះ និងចម្លងមេរោគសម្លាប់សត្វល្អិតនោះ។ |
| Mutualistic relationship (ទំនាក់ទំនងបែបសហជីវិតមានប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក) | នៅក្នុងបរិបទនេះ គឺសំដៅលើទំនាក់ទំនងរវាងនេម៉ាតូត និងបាក់តេរី (ដូចជាបាក់តេរី Xenorhabdus)។ នេម៉ាតូតផ្តល់កន្លែងរស់នៅ និងដឹកជញ្ជូនបាក់តេរីទៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិត ចំណែកឯបាក់តេរីវិញជួយបញ្ចេញជាតិពុលសម្លាប់សត្វល្អិត និងរំលាយសាច់វាជាចំណីដល់នេម៉ាតូតវិញ។ | ដូចជាដៃគូជំនួញពីរនាក់ដែលម្នាក់មានរថយន្តដឹកជញ្ជូន និងម្នាក់ទៀតមានទំនិញ ដែលសហការគ្នាដើម្បីទទួលបានផលចំណេញរៀងខ្លួន។ |
| Amphimictic (ការបន្តពូជដោយមានការបង្កកំណើតពីភេទពីរ) | ជាទម្រង់នៃការបន្តពូជដែលទាមទារឱ្យមានការចូលរួមពីនេម៉ាតូតញី និងឈ្មោលដើម្បីបង្កើតកូន (ការបង្កកំណើតដោយកោសិកាភេទពីរផ្សេងគ្នា)។ នេះជាលក្ខណៈរបស់នេម៉ាតូតអម្បូរ Steinernematidae ភាគច្រើន។ | គឺដូចជាការបន្តពូជរបស់មនុស្ស ឬសត្វទូទៅដែរ ដែលត្រូវការទាំងសត្វញី និងសត្វឈ្មោលដើម្បីបង្កើតកូនបាន។ |
| Hermaphroditic (លក្ខណៈទ្វេភេទ ឬមានភេទពីរក្នុងខ្លួនមួយ) | ជានេម៉ាតូតដែលមានសរីរាង្គបន្តពូជទាំងញីនិងឈ្មោលនៅក្នុងខ្លួនតែមួយ ដែលអាចឱ្យវាបង្កកំណើតដោយខ្លួនឯងបាន ដោយមិនត្រូវការដៃគូផ្សេង។ នេះជាលក្ខណៈពិសេសមួយរបស់ជំនាន់ទី១ នៃនេម៉ាតូតអម្បូរ Heterorhabditidae។ | ប្រៀបដូចជារុក្ខជាតិខ្លះដែលមានទាំងកេសរញី និងកេសរឈ្មោលក្នុងផ្កាតែមួយ ដែលអាចបង្កកំណើតចេញជាផ្លែបានដោយខ្លួនឯង។ |
| Bursa (សរីរាង្គប៊ូសា) | ជាស្រទាប់ស្បែកស្តើងដែលលាតសន្ធឹងនៅត្រង់ចុងកន្ទុយរបស់នេម៉ាតូតឈ្មោលមួយចំនួនតូច ដែលពួកវាប្រើសម្រាប់តោងជាប់នឹងនេម៉ាតូតញីក្នុងអំឡុងពេលបន្តពូជ។ ការពិនិត្យមើលវត្តមាន ឬអវត្តមាននៃសរីរាង្គនេះ គឺជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីសម្គាល់អម្បូរនេម៉ាតូត (អម្បូរ Steinernematidae គ្មានសរីរាង្គនេះទេ)។ | ប្រៀបដូចជាដៃតូចមួយនៅចុងកន្ទុយ ដែលនេម៉ាតូតឈ្មោលប្រើដើម្បីឱបនេម៉ាតូតញីឱ្យជាប់ពេលកំពុងបង្កកំណើតកូន។ |
| in vitro and in vivo cultures (ការបណ្តុះក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងក្នុងភាវៈរស់) | in vivo គឺបច្ចេកទេសផលិតនេម៉ាតូតដោយចិញ្ចឹមពួកវានៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតរស់ (ដូចជាដង្កូវ) ចំណែក in vitro គឺការផលិតពួកវាដោយប្រើប្រាស់ចំណីសិប្បនិម្មិត និងធុងប្រតិកម្ម (Bioreactors) ដោយមិនចាំបាច់ប្រើសត្វល្អិតរស់ឡើយ សម្រាប់ការផលិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ | in vivo ដូចជាការចិញ្ចឹមសត្វក្នុងកសិដ្ឋាន ចំណែក in vitro ដូចជាការបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិក្នុងកែវពិសោធន៍ដែលដាក់ទឹកថ្នាំដោយមិនបាច់ប្រើដី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
