បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំដុះស្ពៃខាត់ណាចិននៅខេត្តបទុមថានី ប្រទេសថៃ ជួបប្រទះការខូចខាតរហូតដល់ ៧៦% ដោយសារសត្វល្អិតចង្រៃ ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្រកម្ចាត់សត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាពជំនួសថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍ប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់នេម៉ាតូតបង្កជំងឺដល់សត្វល្អិតពូជថៃ (Steinernema sp.) ជាមួយនឹងការអនុវត្តទូទៅរបស់កសិករ (ការប្រើថ្នាំគីមី) និងការមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Thai entomopathogenic nematodes (1-1.5 x 10^6 / 5m^2) ការប្រើប្រាស់នេម៉ាតូតបង្កជំងឺដល់សត្វល្អិតពូជថៃ (Steinernema sp.) |
មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ចំពោះបរិស្ថាននិងអ្នកបរិភោគ។ អាចលក់បន្លែបានក្នុងតម្លៃខ្ពស់ (បន្លែសរីរាង្គ/គ្មានជាតិពុល) និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសរុបច្រើនជាង។ | ត្រូវការបាញ់នៅពេលល្ងាចដើម្បីចៀសវាងកម្តៅថ្ងៃ និងពន្លឺយូវី (UV) ហើយទាមទារការរក្សាសំណើមបរិស្ថានឱ្យបានល្អ។ | កាត់បន្ថយសត្វល្អិតបាន ៤៦-៥៧% និងផ្តល់ទិន្នផលដែលអាចលក់បានប្រមាណ ៧៨-៨០% (ទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់ជាងការប្រើថ្នាំគីមី)។ |
| Farmer's practice (7 insecticide sprays) ការអនុវត្តរបស់កសិករ (ការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី ៧ ដង) |
ងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ និងអាចសម្លាប់សត្វល្អិតបានលឿនតាមទម្លាប់ទូទៅរបស់កសិករ។ | ប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកដាំដុះ អ្នកបរិភោគ និងបរិស្ថាន ហើយតម្លៃលក់បន្លែនៅលើទីផ្សារទាបជាង (១២ បាត/គីឡូក្រាម)។ | កាត់បន្ថយសត្វល្អិតបានប្រហែល ៦២% ប៉ុន្តែទទួលបានប្រាក់ចំណេញសរុបទាបជាងការប្រើនេម៉ាតូត ដោយសារតម្លៃលក់បន្លែថោក។ |
| Control (No chemical spray) មិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី ឬវិធានការការពារ (Control) |
មិនចំណាយប្រាក់និងពេលវេលាលើការទិញថ្នាំ ឬនេម៉ាតូត និងការបាញ់ថ្នាំ។ | សត្វល្អិតបំផ្លាញដំណាំស្ទើរតែទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទិន្នផលមិនអាចប្រមូលផលលក់បាន។ | ដំណាំខូចខាតយ៉ាងដំណំ (រហូតដល់ ៧៦% មិនអាចលក់បាន) និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការប្រើប្រាស់នេម៉ាតូតទាមទារឱ្យមានការចំណាយលើការទិញផលិតផលជីវសាស្រ្ត ឧបករណ៍បាញ់ថ្នាំ និងការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសថែរក្សា ដែលមានតម្លៃប្រហាក់ប្រហែលឬទាបជាងថ្នាំគីមីបន្តិចបន្តួច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តបទុមថានី (Pathum Thani) ប្រទេសថៃ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០០៣ ដោយផ្តោតលើដំណាំស្ពៃខាត់ណាចិន និងសត្វល្អិតចង្រៃមួយចំនួនដូចជា ដង្កូវស៊ីរូង និងដង្កូវយោលទោង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដំណាំ និងបញ្ហាសត្វល្អិតនៅប្រទេសទាំងពីរមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកសិករខ្មែរអាចយកលទ្ធផលនេះទៅអនុវត្តបានដោយងាយស្រួល។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់ក្នុងការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការជំរុញកសិកម្មសរីរាង្គ និងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
សរុបមក ការផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើថ្នាំគីមីមកប្រើនេម៉ាតូត មិនត្រឹមតែជួយការពារបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករខ្មែរតាមរយៈការលក់បន្លែសុវត្ថិភាពក្នុងតម្លៃខ្ពស់ផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Entomopathogenic nematodes (នេម៉ាតូតបង្កជំងឺដល់សត្វល្អិត) | ជាប្រភេទដង្កូវមូលតូចៗបំផុត (ទំហំមីក្រូទស្សន៍) ដែលរស់នៅក្នុងដី ហើយមានសមត្ថភាពចូលទៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតចង្រៃ បញ្ចេញបាក់តេរីដើម្បីសម្លាប់ និងស៊ីសត្វល្អិតទាំងនោះជាអាហារដើម្បីបន្តពូជ។ | ដូចជា "ទាហានស៊ីឈ្នួល" ដ៏តូចល្អិតដែលយើងបញ្ជូនទៅក្នុងចម្ការដើម្បីតាមប្រមាញ់ និងសម្លាប់សត្វដង្កូវដែលស៊ីបំផ្លាញដំណាំពីខាងក្នុង។ |
| Biological control (ការកម្ចាត់សត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្ត) | គឺជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រង និងកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃដោយប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិរបស់វា ដូចជា សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍ បាក់តេរី ផ្សិត ឬនេម៉ាតូត ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលងាយនឹងប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស។ |
| Spodoptera litula (ដង្កូវស៊ីរូង ឬ ដង្កូវហ្វូង) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (ជាទម្រង់ដង្កូវរបស់មេអំបៅយប់) ដ៏កាចសាហាវមួយប្រភេទ ដែលតែងតែស៊ីបំផ្លាញស្លឹកដំណាំស្ពៃខាត់ណា និងបន្លែស្លឹកដទៃទៀតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ វាមិនចូលចិត្តពន្លឺថ្ងៃទេ ហើយចេញស៊ីនៅពេលយប់។ | ដូចជាក្រុមចោរលួចចូលផ្ទះនៅពេលយប់ ដែលមកស៊ីស្លឹកបន្លែរបស់យើងទាល់តែអស់រលីងបើមិនមានវិធានការទប់ស្កាត់។ |
| Randomized Complete Block / RCB design (ការរៀបចំផែនការពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជារបៀបនៃការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (Block) ហើយដាក់កម្មវិធីពិសោធន៍ (Treatments) ចូលក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នារបស់គុណភាពដីទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីឱ្យការប្រឡងប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌បំផុត។ |
| Duncan's multiple range test / DMRT (ការធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបមធ្យមភាគរបស់ Duncan) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃលទ្ធផលពិសោធន៍ច្រើនជាងពីរ (ឧទាហរណ៍៖ ប្រៀបធៀបទិន្នផលនៃវិធីសាស្ត្រ ៦ ផ្សេងគ្នា) ដើម្បីដឹងថាវិធីសាស្ត្រណាខ្លះមានប្រសិទ្ធភាពខុសគ្នាពិតប្រាកដតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ។ | ដូចជាអាជ្ញាកណ្តាលដែលប្រើឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ច្បាស់លាស់ដើម្បីកាត់សេចក្តីថា តើអ្នករត់ប្រណាំង ៦នាក់ មានល្បឿនខុសគ្នាដាច់ស្រឡះ ឬប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ |
| Hygienic's practice (ការអនុវត្តកសិកម្មបែបអនាម័យ ឬបន្លែសុវត្ថិភាព) | ក្នុងបរិបទនៃការសិក្សានេះ គឺសំដៅលើការដាំដុះដោយមានការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី (ឧទាហរណ៍៖ បាញ់តែ ៥ ដង ធៀបនឹងការអនុវត្តធម្មតារបស់កសិករដែលបាញ់ ៧ ដង) ដើម្បីធានាបាននូវបន្លែដែលមានសុវត្ថិភាពជាងមុន និងមានកាកសំណល់គីមីតិច។ | ដូចជាការកាត់បន្ថយការញ៉ាំស្ករពាក់កណ្តាលពីកាហ្វេប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីថែរក្សាសុខភាពឱ្យបានល្អជាងមុន ទោះបីមិនបានផ្តាច់ស្ករទាំងស្រុងក៏ដោយ។ |
| Marketable yield (ទិន្នផលដែលអាចលក់បានលើទីផ្សារ) | ជាបរិមាណឬទម្ងន់នៃកសិផល (ឧទាហរណ៍៖ ស្ពៃខាត់ណាចិន) ដែលមានគុណភាពល្អគ្រប់គ្រាន់ មិនមានស្នាមដង្កូវស៊ីច្រើន ដែលឈ្មួញនិងអតិថិជនព្រមទិញយក។ | ដូចជាផ្លែស្វាយដែលស្រស់ស្អាតគ្មានដង្កូវស៊ី ដែលយើងអាចយកទៅលក់នៅផ្សារបាន ចំណែកផ្លែរលួយឬខូចខាតខ្លាំងត្រូវបោះចោល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
