បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីស្ថានភាព និងនិន្នាការនៃពាណិជ្ជកម្មកសិកម្មរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ព្រមទាំងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការរក្សាតុល្យភាពរវាងសេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងការការពារឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីស្ថាប័នជាតិ និងអន្តរជាតិ ដើម្បីវាយតម្លៃគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម និងទំហំសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Trade Liberalization & FTAs សេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTAs) |
បើកច្រកទីផ្សារអន្តរជាតិធំទូលាយ បង្កើនទំហំនាំចេញកសិផល និងលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាពីបរទេស។ | ធ្វើឱ្យទីផ្សារក្នុងស្រុកប្រឈមនឹងការជន់ជោរនៃផលិតផលនាំចូលដែលមានតម្លៃថោក ដែលអាចគំរាមកំហែងដល់កសិករក្នុងស្រុក។ | ជំរុញឱ្យទំហំពាណិជ្ជកម្មសរុបរបស់ម៉ាឡេស៊ីកើនឡើងដល់ ១,៧៤ ទ្រីលានរីងហ្គីត ក្នុងឆ្នាំ២០១៧។ |
| Tariff-Rate Quotas & Import Licensing (Protectionism) ប្រព័ន្ធកូតាអត្រាពន្ធ និងអាជ្ញាប័ណ្ណនាំចូល (វិធានការគាំពារនិយម) |
ការពារឧស្សាហកម្មកសិកម្មក្នុងស្រុក ជួយឱ្យកសិករអាចរក្សាស្ថិរភាពផលិតកម្ម និងចំណូលរបស់ពួកគេ។ | អាចធ្វើឱ្យតម្លៃទំនិញប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុកកើនឡើង និងកម្រិតជម្រើសសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ ឬរោងចក្រកែច្នៃ។ | កំណត់ការនាំចូលដូងត្រឹម ១០០លានផ្លែ និងស្ពៃក្តោប ៥០ម៉ឺនតោនក្នុងមួយឆ្នាំ ដើម្បីការពារកសិករដាំដូងជាង ៥ម៉ឺននាក់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីចំណាយធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ឬប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានរំលេចពីតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការរៀបចំស្ថាប័នរដ្ឋ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគោលនយោបាយជាប្រព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងរបាយការណ៍ពាណិជ្ជកម្មផ្លូវការរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីចន្លោះឆ្នាំ២០១៣ ដល់២០១៨។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទប្រទេសដែលសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញប្រេងដូង និងឧស្សាហកម្មកសិកម្មខ្នាតធំ ដែលអាចមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីកម្ពុជាដែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្មខ្នាតតូច និងពលកម្មជាធំ។ ទោះជាយ៉ាងណា គំរូនៃយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការធ្វើតុល្យភាពទីផ្សារគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា។
យុទ្ធសាស្ត្រពាណិជ្ជកម្មរបស់ម៉ាឡេស៊ី ដែលរក្សាតុល្យភាពរវាងសេរីភាវូបនីយកម្ម និងការការពារទីផ្សារក្នុងស្រុក គឺជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃដែលអាចយកមកអនុវត្តដើម្បីពង្រឹងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ការរៀនសូត្រពីការចាត់វិធានការជាក់ស្តែងរបស់ម៉ាឡេស៊ីក្នុងការធ្វើតុល្យភាពរវាងការពង្រីកទីផ្សារសេរី និងការអន្តរាគមន៍ការពារទីផ្សារក្នុងស្រុក នឹងជួយកម្ពុជាធានាបាននូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងឯករាជ្យភាពស្បៀង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Trade liberalization (សេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម) | ការកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ការរឹតបន្តឹងពីរដ្ឋាភិបាល (ដូចជាពន្ធគយ និងរបាំងមិនមែនពន្ធ) លើការផ្លាស់ប្តូរទំនិញរវាងប្រទេសនិងប្រទេស ដើម្បីឱ្យការធ្វើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិមានភាពសេរី កាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងងាយស្រួលចូលទីផ្សារគ្នាទៅវិញទៅមក។ | ដូចជាការបើកទ្វាររបងផ្ទះចោល ដើម្បីឱ្យអ្នកជិតខាងអាចយករបស់មកលក់ ឬដោះដូរគ្នាដោយមិនបាច់បង់លុយថ្លៃឆ្លងកាត់ទ្វារ។ |
| Balance of trade (ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្ម ឬ តុល្យភាពពាណិជ្ជកម្ម) | ភាពខុសគ្នារវាងតម្លៃសរុបនៃការនាំចេញ និងការនាំចូលទំនិញរបស់ប្រទេសមួយ ក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ។ បើប្រទេសមួយនាំចេញទំនិញមានតម្លៃច្រើនជាងការនាំចូល វាត្រូវបានគេហៅថា អតិរេកពាណិជ្ជកម្ម (ចំណេញ) តែបើផ្ទុយមកវិញហៅថា ឱនភាពពាណិជ្ជកម្ម (ខាត)។ | ប្រៀបដូចជាការគណនាប្រាក់ចំណូលគ្រួសារ៖ បើលុយដែលរកបានពីការលក់ដូរច្រើនជាងលុយដែលចំណាយទិញទំនិញប្រើប្រាស់ចូលផ្ទះ នោះគឺគ្រួសារមានសល់ប្រាក់ចំណេញ។ |
| Tariff-rate quota (ប្រព័ន្ធកូតាអត្រាពន្ធ) | គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មដែលអនុញ្ញាតឱ្យការនាំចូលទំនិញក្នុងបរិមាណកំណត់ណាមួយអាចទទួលបានអត្រាពន្ធទាប ឬមិនគិតពន្ធទាល់តែសោះ ប៉ុន្តែប្រសិនបើការនាំចូលមានទំហំលើសពីបរិមាណកំណត់នោះ អត្រាពន្ធនឹងត្រូវគិតក្នុងកម្រិតមួយយ៉ាងខ្ពស់ ដើម្បីការពារកសិករ ឬផលិតផលក្នុងស្រុកកុំឱ្យដួលរលំដោយសារការហូរចូលទំនិញបរទេសថោកៗ។ | ដូចជារោងកុនអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវ១០នាក់ដំបូងចូលមើលដោយឥតគិតថ្លៃ ប៉ុន្តែអ្នកទី១១ឡើងទៅត្រូវបង់លុយថ្លៃសំបុត្រទ្វេដង ដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សចូលមើលកកកុញពេក។ |
| Sanitary and phytosanitary regulations (បទប្បញ្ញត្តិអនាម័យ និងភូតគាមអនាម័យ) | វិធានការ ឬស្តង់ដារអន្តរជាតិដែលដាក់ចេញដើម្បីការពារសុខភាពមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ ពីហានិភ័យដែលបណ្តាលមកពីជំងឺ សត្វល្អិតចង្រៃ ឬសារធាតុពុល ដែលអាចឆ្លងចូលមកតាមរយៈការនាំចូលផលិតផលកសិកម្ម និងចំណីអាហារពីបរទេស។ | ដូចជាការតម្រូវឱ្យអ្នកដំណើរត្រូវធ្វើតេស្តសុខភាព ឬពិនិត្យវ៉ាក់សាំងនៅព្រលានយន្តហោះ ដើម្បីកុំឱ្យគេនាំជំងឺឆ្លងពីក្រៅចូលមកចម្លងអ្នកនៅក្នុងប្រទេសយើងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Non-Tariff Barriers (របាំងមិនមែនពន្ធគយ) | វិធានការ ឬគោលនយោបាយផ្សេងៗក្រៅពីការយកពន្ធដោយផ្ទាល់ ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់ដើម្បីរឹតត្បិត ឬគ្រប់គ្រងការនាំចូល-នាំចេញទំនិញ។ វិធានការទាំងនោះអាចជាការកំណត់កូតា ការទាមទារអាជ្ញាប័ណ្ណនាំចូល នីតិវិធីរដ្ឋបាលស្មុគស្មាញ ឬការតម្រូវស្តង់ដារវេចខ្ចប់ជាដើម។ | ដូចជាសាលារៀនមិនយកលុយថ្លៃចុះឈ្មោះចូលរៀនទេ (មិនយកពន្ធ) ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យសិស្សត្រូវតែប្រឡងជាប់តេស្តដ៏ពិបាកមួយ និងទាមទារឯកសារច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ទើបអាចចូលរៀនបាន។ |
| Comparative advantage (អត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀប) | ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលពន្យល់ពីសមត្ថភាពរបស់ប្រទេសមួយ ក្នុងការផលិតទំនិញ ឬសេវាកម្មណាមួយ ដោយចំណាយថ្លៃដើមទាបជាង ឬមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងប្រទេសដទៃ ហើយផ្តោតលើការផលិតនិងនាំចេញទំនិញនោះ ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចជាអតិបរមាពីការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម។ | បើអ្នកពូកែដាំស្រូវ ហើយអ្នកជិតខាងពូកែចាប់ត្រី អ្នកគួរតែផ្តោតលើការដាំស្រូវឱ្យបានច្រើនរួចយកទៅដោះដូរយកត្រី ជាជាងព្យាយាមធ្វើការងារទាំងពីរមុខដោយខ្លួនឯងដែលខាតទាំងពេលនិងកម្លាំង។ |
| Free-trade agreements / FTAs (កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី) | សន្ធិសញ្ញាផ្លូវច្បាប់រវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដែលយល់ព្រមកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ចោលនូវពន្ធគយ កូតា និងឧបសគ្គពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ដើម្បីជំរុញឱ្យមានការនាំចេញ និងនាំចូលទំនិញនិងសេវាកម្មដោយសេរីរវាងប្រទេសជាសមាជិក។ | ដូចជាការចងមិត្តភាពរវាងហាងលក់ទំនិញពីរ ដែលយល់ព្រមលក់ឥវ៉ាន់បោះដុំឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងតម្លៃដើម ដោយមិនយកប្រាក់ចំណេញបន្ថែម ដើម្បីជួយឱ្យហាងទាំងពីរលក់ដាច់រៀងៗខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
