បញ្ហា (The Problem)៖ និក្ខេបបទនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងការនាំចេញកសិផលរបស់ប្រទេសវៀតណាម (ដូចជា អង្ករ កាហ្វេ កៅស៊ូ) ដែលភាគច្រើនមានតម្លៃបន្ថែមទាប ខ្វះម៉ាកយីហោ និងត្រូវការការកែសម្រួលគោលនយោបាយជាបន្ទាន់ដើម្បីសម្របតាមលក្ខខណ្ឌនៃសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ (WTO, AFTA)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដើម្បីវិភាគ និងវាយតម្លៃស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃការនាំចេញ៖
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Export Subsidies & Quotas (Traditional Policy) ការឧបត្ថម្ភធននាំចេញដោយផ្ទាល់ និងការកំណត់កូតា (គោលនយោបាយប្រពៃណី) |
ជួយដោះស្រាយបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុភ្លាមៗដល់សហគ្រាសនាំចេញ និងជួយជំរុញការទិញកសិផលពីកសិករនៅពេលតម្លៃទីផ្សារធ្លាក់ចុះ។ | រំលោភបំពានច្បាប់ប្រកួតប្រជែងរបស់អង្គការ WTO និងមិនបានជំរុញឱ្យសហគ្រាសយកចិត្តទុកដាក់លើការកែលម្អគុណភាព ឬការច្នៃប្រឌិតនោះទេ។ | គោលនយោបាយនេះត្រូវលុបបំបាត់ចោលទាំងស្រុង (ការបញ្ឈប់ការផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់នាំចេញ) ក្រោយពេលប្រទេសក្លាយជាសមាជិកពេញសិទ្ធិរបស់ WTO។ |
| Indirect Agricultural Support (WTO Green Box) ការគាំទ្រដោយប្រយោលផ្នែកកសិកម្ម (ប្រអប់ពណ៌បៃតងរបស់ WTO) |
អនុលោមតាមច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ (WTO) និងជួយបង្កើនផលិតភាព គុណភាព ព្រមទាំងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មក្នុងរយៈពេលវែង។ | ទាមទារការចំណាយទុនវិនិយោគច្រើនពីថវិការដ្ឋ ត្រូវការពេលវេលាយូរដើម្បីឃើញលទ្ធផល និងទាមទារសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងខ្ពស់។ | រដ្ឋាភិបាលងាកមកប្រើប្រាស់ថវិកាជាតិដើម្បីវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជនបទ ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ (R&D) និងការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម។ |
| 4-Party Linkage Model ទម្រង់នៃការពង្រឹងចំណងទាក់ទងភាគីទាំងបួន (រដ្ឋ កសិករ សហគ្រាស អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ) |
បង្កើតប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីប្រកបដោយនិរន្តរភាព ធានាបាននូវការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមច្បាស់លាស់ និងជួយសម្រួលដល់ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗដល់កសិករដោយផ្ទាល់។ | ភាគីពាក់ព័ន្ធ (ពិសេសកសិករ និងឈ្មួញ) ជារឿយៗមិនគោរពកិច្ចសន្យា ពេលដែលតម្លៃទីផ្សារមានការប្រែប្រួលខ្លាំង ដែលបណ្តាលឱ្យការផ្គត់ផ្គង់រអាក់រអួល។ | ទាមទារឱ្យមានយន្តការច្បាប់ច្បាស់លាស់ និងការផាកពិន័យតឹងរ៉ឹងដើម្បីធានាការអនុវត្តកិច្ចសន្យាកសិកម្មប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រជំរុញការនាំចេញកសិផល ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត បច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃ និងធនធានមនុស្សជំនាញ។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យស្ថិតិនៃការនាំចេញ និងសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មរបស់ប្រទេសវៀតណាមពីឆ្នាំ១៩៩៥ ដល់ ២០០៨ ដោយផ្តោតលើតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ និងតំបន់ខ្ពង់រាប (Tây Nguyên)។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងដំណាំប្រហាក់ប្រហែលគ្នាក៏ដោយ ក៏កម្រិតនៃការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ លទ្ធភាពកែច្នៃ និងប្រព័ន្ធច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មនៅមានគម្លាត ដែលតម្រូវឱ្យការបកស្រាយលទ្ធផលត្រូវយកមកសម្របតាមបរិបទជាក់ស្តែងរបស់កម្ពុជា។
គោលនយោបាយ និងបទពិសោធន៍ដែលបានលើកឡើងក្នុងឯកសារនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរពីការនាំចេញផលិតផលឆៅ ទៅជាការនាំចេញផលិតផលកែច្នៃដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់។
ការអនុវត្តតាមយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃ និងការគោរពតាមស្តង់ដារគុណភាពអន្តរជាតិ គឺជាជំហានដាច់ខាតដែលកម្ពុជាត្រូវដើរតាម ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារសកល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Revealed Comparative Advantage (RCA) | ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ពីអត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែងនៃការនាំចេញផលិតផលណាមួយរបស់ប្រទេសមួយ ធៀបនឹងការនាំចេញផលិតផលនោះនៅលើទីផ្សារពិភពលោក។ បើអត្រា RCA ធំជាង ១ មានន័យថាប្រទេសនោះមានប្រៀបនិងមានសមត្ថភាពខ្ពស់លើការផលិតនិងនាំចេញទំនិញនោះ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបសិស្សម្នាក់ដែលពូកែមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យាជាងគេនៅក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីដឹងថាគាត់មានប្រៀបលើមុខវិជ្ជានេះកម្រិតណាធៀបនឹងសិស្សដទៃ។ |
| Domestic Resource Cost (DRC) | ជាសូចនាករសម្រាប់វាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចក្នុងការផលិតទំនិញណាមួយក្នុងស្រុក ដោយធៀបនឹងតម្លៃអន្តរជាតិ។ បើ DRC តូចជាង ១ មានន័យថាការប្រើប្រាស់ធនធានក្នុងស្រុកដើម្បីផលិតទំនិញនោះចំណាយតិចជាងតម្លៃនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ ដែលបង្ហាញថាផលិតផលនោះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែង (ចំណេញ)។ | ប្រៀបដូចជាការទិញគ្រឿងផ្សំមកធ្វើម្ហូបញ៉ាំខ្លួនឯងអស់លុយតិចជាងការទៅទិញម្ហូបស្រាប់នៅហាង ដែលបង្ហាញថាការធ្វើម្ហូបខ្លួនឯងមានភាពចំណេញសេដ្ឋកិច្ចជាង។ |
| Sanitary and Phytosanitary Measures (SPS) | ជាវិធានការ ឬបទប្បញ្ញត្តិរបស់អង្គការ WTO ដែលប្រទេសនីមួយៗដាក់ចេញដើម្បីការពារអាយុជីវិត និងសុខភាពរបស់មនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ ពីហានិភ័យដែលបណ្តាលមកពីជំងឺ សត្វល្អិតចង្រៃ ឬសារធាតុពុលនានាដែលអាចបង្កប់មកជាមួយកសិផលឬចំណីអាហារនាំចូល។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកយាមទ្វារសាលាដែលត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងរាល់ចំណីអាហារដែលគេយកមកលក់ ដើម្បីធានាថាសិស្សានុសិស្សមិនពុលឬឈឺពេលបរិភោគវា។ |
| Aggregate Measurement of Support (AMS) | ជារង្វាស់សរុបនៃទំហំហិរញ្ញវត្ថុដែលរដ្ឋាភិបាលបានចំណាយដើម្បីឧបត្ថម្ភធន ឬគាំទ្រផ្ទាល់ដល់វិស័យកសិកម្មក្នុងស្រុក (ដូចជាការធានាតម្លៃទិញ ឬការឧបត្ថម្ភជីកសិកម្ម) ដែលវិធានការទាំងនេះអាចធ្វើឱ្យខូចទ្រង់ទ្រាយការប្រកួតប្រជែងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ហើយត្រូវបាន WTO តម្រូវឱ្យកាត់បន្ថយ។ | ដូចជាការដែលឪពុកម្តាយលួចផ្តល់ប្រាក់ហោប៉ៅបន្ថែមយ៉ាងច្រើនដល់កូនរបស់ខ្លួនក្នុងការរកស៊ី ដែលធ្វើឱ្យកូននោះមានប្រៀបខុសប្រក្រតីធៀបនឹងក្មេងដទៃដែលគ្មានជំនួយ។ |
| Good Agriculture Practice (GAP) | ជាស្តង់ដារនិងនីតិវិធីនៃការដាំដុះនិងផលិតកម្មកសិកម្ម ដែលផ្តោតលើការធានាសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី ការការពារបរិស្ថាន និងការធានាសុខុមាលភាពរបស់អ្នកផលិត ដើម្បីឱ្យកសិផលអាចជ្រៀតចូលទីផ្សារអន្តរជាតិបាន។ | ប្រៀបដូចជាសៀវភៅណែនាំរូបមន្តអនាម័យដែលកសិករត្រូវអនុវត្តតាមយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន ដើម្បីធានាថាបន្លែផ្លែឈើរបស់ខ្លួនលក់ចេញទៅមិនប៉ះពាល់សុខភាពអ្នកទិញ។ |
| Amber box | ជាពាក្យបច្ចេកទេសរបស់អង្គការ WTO សំដៅលើគោលនយោបាយឧបត្ថម្ភធនក្នុងស្រុកគ្រប់ទម្រង់ដែលជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់តម្លៃ និងបរិមាណផលិតកម្ម ដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសជាសមាជិកកាត់បន្ថយឬលុបបំបាត់ចោល ព្រោះវាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការប្រកួតប្រជែងសកល។ | ដូចជាភ្លើងស្តុបពណ៌លឿង ដែលជាសញ្ញាប្រាប់រដ្ឋាភិបាលឱ្យប្រុងប្រយ័ត្ន និងត្រូវកាត់បន្ថយការផ្តល់លុយជំនួយផ្ទាល់ដល់កសិករ។ |
| Green box | ជាប្រព័ន្ធគោលនយោបាយគាំទ្ររបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមិនមានឬមានផលប៉ះពាល់តិចតួចបំផុតដល់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ (មិនពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ដល់តម្លៃនិងបរិមាណកសិផល) ដូចជាការចំណាយលើការស្រាវជ្រាវ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឬការទប់ស្កាត់ជំងឺឆ្លង ដែល WTO អនុញ្ញាតឱ្យអនុវត្តដោយសេរី។ | ដូចជាភ្លើងស្តុបពណ៌បៃតង ដែលអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាចជួយសាងសង់ផ្លូវ ឬផ្តល់ចំណេះដឹងដល់កសិករដោយសេរី ដោយមិនរំលោភច្បាប់ប្រកួតប្រជែងអន្តរជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
