បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺរលួយផ្លែក្រោយពេលប្រមូលផលដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Alternaria sp., Cladosporium sp., និង Penicillium sp. លើផ្លែសារី និងផ្លេប៉ោមនាំចូលពីប្រទេសចិន ដែលធ្វើឱ្យខូចគុណភាព និងប៉ះពាល់ដល់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely Randomized Design) ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នអូហ្សូន និងទឹកអូហ្សូន ក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ozonated Water Application (1 g/hr for 30-60 mins) ការត្រាំក្នុងទឹកអូហ្សូន កម្រិត 1 g/hr រយៈពេល ៣០ ទៅ ៦០នាទី |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការសម្លាប់ស្ប៉ាផ្សិត និងទប់ស្កាត់ជំងឺរលួយផ្លែដោយមិនបន្សល់ទុកនូវសារធាតុគីមីពុល។ ទប់ស្កាត់ការដុះផ្សិតបានពេញលេញ។ | ទាមទារការបំពាក់ប្រព័ន្ធបញ្ចូលអូហ្សូនក្នុងទឹក ត្រូវការពេលត្រាំយ៉ាងតិច ៣០នាទី និងតម្រូវឱ្យមានការសម្ងួតផ្លែឈើក្រោយពេលត្រាំរួច។ | អត្រាទប់ស្កាត់ជំងឺរលួយផ្លែ (Disease Inhibition) ទទួលបាន ១០០% ហើយអត្រាដុះនៃស្ប៉ាផ្សិតធ្លាក់ចុះដល់ ០% ទៅ ០.៨០%។ |
| Ozonated Water Application (1 g/hr for 15 mins) ការត្រាំក្នុងទឹកអូហ្សូន កម្រិត 1 g/hr រយៈពេលត្រឹមតែ ១៥នាទី |
ចំណាយពេលខ្លីក្នុងការអនុវត្ត។ | បរិមាណអូហ្សូនមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបំបែកកោសិកា និងបំផ្លាញប្រូតេអ៊ីនរបស់ស្ប៉ាផ្សិត ធ្វើឱ្យការការពារគ្មានប្រសិទ្ធភាព។ | ទប់ស្កាត់ជំងឺរលួយផ្លែបានត្រឹមតែ ០.៥២% ទៅ ៣.៣១% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Ozone Gas Exposure (1 g/hr) ការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នអូហ្សូន កម្រិត 1 g/hr (ការផ្លុំបញ្ចូលផ្ទាល់) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តនៅតាមបន្ទប់ស្តុកទុកដោយមិនធ្វើឱ្យផ្លែឈើទទឹក។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការសម្លាប់មេរោគដែលលាក់ខ្លួននៅក្នុងជាលិកាផ្លែឈើ ហើយមិនអាចបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់សរសៃផ្សិតបានឡើយ។ | អត្រាទប់ស្កាត់ការលូតលាស់នៃផ្សិត និងជំងឺរលួយផ្លែ គឺ ០% (គ្មានភាពខុសគ្នាពីសំណាកត្រួតពិនិត្យ)។ |
| Control (No Treatment) សំណាកត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើប្រាស់អូហ្សូន) |
មិនមានចំណាយបន្ថែមលើឧបករណ៍ បច្ចេកទេស ឬពេលវេលា។ | ផ្លែឈើប្រឈមនឹងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងឆាប់រហ័សដោយសារមេរោគផ្សិត ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច។ | ស្ប៉ាផ្សិតដុះលូតលាស់ពី ៨៨.៦០% ទៅ ៩៩.៦០% និងបង្កជាជំងឺរលួយផ្លែយ៉ាងពេញលេញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍បង្កើតអូហ្សូន មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់បណ្តុះមេរោគផ្សិត និងបន្ទប់ស្តុកត្រជាក់សម្រាប់រក្សាទុកផ្លែឈើ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើផ្លែសារី និងផ្លេប៉ោមដែលនាំចូលពីប្រទេសចិន (មណ្ឌលយូណាន និងសានស៊ី) ចន្លោះឆ្នាំ២០១៥-២០១៦។ ទោះបីជាប្រភេទផ្លែឈើ និងប្រភពនាំចូលមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងទីផ្សារកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏អាកាសធាតុ កម្រិតសំណើម និងបរិយាកាសស្តុកទុកជាក់ស្តែងនៅតាមឃ្លាំងក្នុងប្រទេសកម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងផ្ទាល់បន្ថែមលើបរិស្ថានក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ទឹកអូហ្សូននេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយការខូចខាតផ្លែឈើក្រោយពេលប្រមូលផល និងជំនួសការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ទឹកអូហ្សូនគឺជាដំណោះស្រាយបច្ចេកវិទ្យាក្រោយពេលប្រមូលផល (Post-harvest Technology) ដ៏មានសក្តានុពល ដែលជួយលើកកម្ពស់ស្តង់ដារអនាម័យ កាត់បន្ថយការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច និងធានាសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ozonated water (ទឹកអូហ្សូន) | ជាការរំលាយឧស្ម័នអូហ្សូនទៅក្នុងទឹក ដើម្បីបង្កើតជាសូលុយស្យុងដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់មេរោគ បាក់តេរី និងផ្សិត នៅលើផ្ទៃវត្ថុ ឬចំណីអាហារដោយមិនបន្សល់ទុកសារធាតុគីមីពុល។ | ប្រៀបដូចជាទឹកថ្នាំសម្លាប់មេរោគដ៏ពូកែមួយដែលផលិតពីខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន ហើយវានឹងប្រែក្លាយទៅជាទឹកធម្មតាវិញបន្ទាប់ពីសម្លាប់មេរោគរួចរាល់។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់នៃសរសៃផ្សិត) | ជាដំណើរការនៃការបំបែកនិងពង្រីកសរសៃតូចៗរបស់ផ្សិតដែលចាក់ឫសចូលទៅក្នុងជាលិការបស់រុក្ខជាតិ ឬផ្លែឈើ ដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមដែលធ្វើឱ្យខូចគុណភាពផ្លែឈើ។ | ប្រៀបដូចជាការចាក់ឫសយ៉ាងលឿនរបស់ស្មៅអាក្រក់ចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីស្រូបយកជីជាតិរហូតដល់ដីនោះខូច។ |
| Spore germination (ការដុះនៃស្ប៉ាផ្សិត) | ជាដំណាក់កាលដំបូងនៃការបន្តពូជរបស់ផ្សិត ដែលស្ប៉ា (កោសិកាបន្តពូជដ៏តូច) ទទួលបានសំណើមនិងសីតុណ្ហភាពស័ក្តិសម រួចចាប់ផ្តើមដុះពន្លកនិងបំបែកជាសរសៃផ្សិតថ្មីៗ។ | ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិដែលត្រូវទឹកភ្លៀង រួចចាប់ផ្តើមដុះពន្លកចេញជាដើមតូចៗ។ |
| Completely Randomized Design (CRD) (ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ដែលសំណាកនីមួយៗ (ឧទាហរណ៍ ផ្លែប៉ោម) ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យទទួលរងនូវការធ្វើតេស្តណាមួយ (ដូចជាការត្រាំអូហ្សូន១៥នាទី ឬ៣០នាទី) ដោយការជ្រើសរើសដោយចៃដន្យ ដើម្បីជៀសវាងភាពលម្អៀង។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នា ដោយមិនខ្វល់ពីកម្រិតពូកែឬខ្សោយ ដើម្បីឱ្យគ្រប់ក្រុមមានឱកាសស្មើៗគ្នាក្នុងការប្រកួតប្រជែង។ |
| Hemacytometer (ឧបករណ៍ហេម៉ាស៊ីតូម៉ែត្រ / ឧបករណ៍រាប់កោសិកា) | ជាបន្ទះកញ្ចក់ពិសេសម្យ៉ាងដែលប្រើជាមួយមីក្រូទស្សន៍ ដែលមានគូសក្រឡាតូចៗ ដើម្បីជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររាប់ចំនួនកោសិកា ឬចំនួនស្ប៉ាផ្សិតដែលមានក្នុងអង្គធាតុរាវមួយដំណក់បានយ៉ាងសុក្រឹត។ | ប្រៀបដូចជាក្រឡាអុកដែលគេគូសលើកញ្ចក់ ដើម្បីជួយឱ្យយើងងាយស្រួលរាប់ចំនួនគ្រាប់ខ្សាច់តូចៗដែលរាយប៉ាយនៅលើនោះ។ |
| Free radical-mediated (ប្រតិកម្មតាមរយៈរ៉ាឌីកាល់សេរី) | ជាយន្តការមួយដែលអូហ្សូនបំបែកខ្លួនបង្កើតជាម៉ូលេគុលអុកស៊ីហ្សែនដែលមិនមានស្ថេរភាព (រ៉ាឌីកាល់សេរី) ដែលវាដើរទង្គិចនិងបំផ្លាញភ្នាសកោសិការបស់មេរោគផ្សិត ធ្វើឱ្យកោសិកាផ្សិតបែកធ្លាយនិងងាប់។ | ដូចជាការបញ្ចេញគ្រាប់បែកបែកស្ទុះខ្នាតតូចរាប់លានគ្រាប់ ដែលផ្ទុះទម្លុះជញ្ជាំងផ្ទះរបស់មេរោគរហូតដល់ដួលរលំ។ |
| Disease inhibition (ការទប់ស្កាត់ជំងឺ) | ជារង្វាស់ជាភាគរយ ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពនៃវិធីសាស្ត្រណាមួយ (ដូចជាការត្រាំទឹកអូហ្សូន) ក្នុងការបញ្ឈប់ ឬបន្ថយការរីករាលដាលនៃជំងឺ (ដូចជាជំងឺរលួយផ្លែ) បើធៀបនឹងការមិនបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រនោះ។ | ដូចជាពិន្ទុដែលបង្ហាញថាខែលការពាររបស់យើងរារាំងគ្រាប់ព្រួញរបស់សត្រូវមិនឱ្យចំគោលដៅបានប៉ុន្មានភាគរយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
