បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ពីអត្រាប្រេវ៉ាឡង់ និងប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតខាងក្នុង (Endoparasites) នៅក្នុងផ្លូវរំលាយអាហាររបស់មាន់ស្រុកពេញវ័យនៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដើម្បីជួយដល់ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការគ្រប់គ្រងជំងឺសត្វ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការប្រមូល និងវិភាគសំណាកលាមកពីសត្វមាន់ស្រុកគោលដៅនៅក្នុងខេត្តចំនួន១១។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fecal Examination (Formalin-ether sedimentation concentration method) ការពិនិត្យលាមក (វិធីសាស្ត្រកំហាប់កករ Formalin-ether) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិតសត្វ និងអាចប្រមូលសំណាកបានច្រើនពីសត្វមានជីវិតដើម្បីធ្វើការតាមដាន។ | អត្រានៃការរកឃើញមានកម្រិតទាបជាងការវះកាត់ ជាពិសេសពិបាករកឃើញព្រូនតេនញ៉ា (Tapeworms) ប្រសិនបើគ្មានកំណាត់ខ្លួន (Gravid segments) ធ្លាក់មកជាមួយលាមក។ | រកឃើញពងព្រូនមូល Ascaridia galli ខ្ពស់ជាងគេ (១៥,៨%) និងព្រូនតេនញ៉ា Raillietina spp. (១៤,៧%) នៃសំណាកសរុប។ |
| Post-mortem Examination (Necropsy) ការវះកាត់កោសល្យវិច័យពិនិត្យ (Necropsy) |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ ដោយអាចរកឃើញនិងរាប់ចំនួនប៉ារ៉ាស៊ីតដោយផ្ទាល់នៅក្នុងផ្លូវរំលាយអាហារ ទោះបីជាវាមិនបញ្ចេញពងក៏ដោយ។ | តម្រូវឱ្យសម្លាប់សត្វ ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់សត្វពូជដែលមានតម្លៃថ្លៃ ឬកសិដ្ឋានដែលមិនចង់បាត់បង់សត្វ។ | ផ្តល់អត្រាប្រេវ៉ាឡង់នៃការឆ្លងខ្ពស់ជាងការពិនិត្យលាមក (ឧទាហរណ៍ Raillietina spp. ដល់ទៅ ២១,៩% យោងតាមការសិក្សាមុន)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានការប្រមូលសំណាក និងការប្រើប្រាស់បរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគរកពងប៉ារ៉ាស៊ីត។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យតែលើមាន់ស្រុកពេញវ័យនៅតំបន់ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៩-១៩៩០។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់ ប៉ុន្តែដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងការចិញ្ចឹមមាន់តាមបែបប្រពៃណីនៅតំបន់នោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា វាធ្វើឱ្យការសិក្សានេះនៅតែមានតម្លៃជាឯកសារយោងដ៏ល្អសម្រាប់ស្រុកយើង។
វិធីសាស្ត្រពិនិត្យលាមក និងទិន្នន័យពីការសិក្សានេះ មានសារៈសំខាន់និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសុខភាពសត្វនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពិនិត្យលាមក គឺជាជម្រើសដ៏សន្សំសំចៃ និងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វាយតម្លៃ និងគ្រប់គ្រងជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតនៅក្នុងវិស័យចិញ្ចឹមបក្សីនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Endoparasites (ប៉ារ៉ាស៊ីតខាងក្នុង) | ជាពពួកសត្វល្អិត ឬព្រូនដែលរស់នៅ និងស្រូបយកជីវជាតិពីសរីរាង្គខាងក្នុងរបស់សត្វដទៃ (ដូចជាក្នុងពោះវៀន) ដែលបង្កឱ្យសត្វនោះស្គមស្គាំង ឬឈឺ។ | ដូចជាចោរលួចចូលទៅសម្ងំរស់នៅក្នុងផ្ទះយើង ហើយលួចហូបចំណីអាហាររបស់យើងរាល់ថ្ងៃ។ |
| Alimentary Tracts (ផ្លូវរំលាយអាហារ) | ជាប្រព័ន្ធសរីរាង្គដែលចាប់ផ្តើមពីមាត់រហូតដល់ទ្វារធំ មានតួនាទីកិនរំលាយ និងស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីអាហារ។ សម្រាប់មាន់ វាជាកន្លែងដែលប៉ារ៉ាស៊ីតភាគច្រើនចូលចិត្តរស់នៅ និងបង្កបញ្ហា។ | ដូចជាបំពង់ទុយោដ៏វែងមួយនៅក្នុងរាងកាយ ដែលទទួលយកអាហារ បំប្លែងជាថាមពល និងបញ្ចេញកាកសំណល់ចោល។ |
| Formalin-ether sedimentation concentration method (វិធីសាស្ត្រកំហាប់កករ Formalin-ether) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (Formalin និង Ether) រួមជាមួយម៉ាស៊ីនក្រឡុក (Centrifuge) ដើម្បីបំបែកកាកសំណល់លាមក និងប្រមូលផ្តុំពងព្រូនឱ្យធ្លាក់ទៅបាតដប ដែលងាយស្រួលក្នុងការឆ្លុះមើលដោយកែវយឹត។ | ដូចជាការលាងរ៉ែងមាស ដែលយើងប្រើទឹកនិងចលនាគ្រលែងដើម្បីជម្រះដីខ្សាច់ចេញ ហើយទុកឱ្យមាសដែលមានទម្ងន់ធ្ងន់ធ្លាក់កករនៅបាតចាន។ |
| Ascaridia galli (ព្រូនមូល Ascaridia galli) | ជាប្រភេទព្រូនមូលទូទៅបំផុត និងមានទំហំធំដែលរស់នៅក្នុងពោះវៀនតូចរបស់បក្សី (ជាពិសេសមាន់) ដែលបឺតស្រូបជីវជាតិ និងអាចធ្វើឱ្យស្ទះពោះវៀនប្រសិនបើមានចំនួនច្រើន។ | ដូចជាសរសៃមីទំហំធំៗរស់រើបម្រះនៅក្នុងបំពង់ទុយោទឹកតូចមួយ ដែលធ្វើឱ្យស្ទះនិងរាំងស្ទះលំហូរទឹក។ |
| Raillietina spp. (ព្រូនតេនញ៉ា Raillietina spp.) | ជាប្រភេទព្រូនសំប៉ែត ឬតេនញ៉ា ដែលតោងជាប់នឹងជញ្ជាំងពោះវៀនមាន់។ វាមានដងខ្លួនជាកង់ៗ ហើយកង់នីមួយៗអាចដាច់ធ្លាក់មកជាមួយលាមកនៅពេលវាផ្ទុកពងពេញលេញ។ | ដូចជាខ្សែក្រវាត់កង់ៗ ដែលកង់នីមួយៗអាចផ្តាច់ខ្លួនចេញនៅពេលវាចាស់ ឬពេញវ័យ ដើម្បីទម្លាក់គ្រាប់ពូជទៅខាងក្រៅ។ |
| Gravid segments (កំណាត់ខ្លួនផ្ទុកពង) | ជាកង់រាងកាយចុងក្រោយគេបង្អស់របស់ព្រូនតេនញ៉ា ដែលផ្ទុកពងពេញលេញ ហើយត្រៀមខ្លួនដាច់ចេញពីតួខ្លួនព្រូន ដើម្បីធ្លាក់ចេញមកក្រៅតាមលាមកសត្វ សម្រាប់ចម្លងទៅសត្វដទៃទៀត។ | ដូចជាទូរថភ្លើងចុងក្រោយគេបង្អស់ដែលផ្ទុកអ្នកដំណើរពេញព្រៀប ហើយត្រូវបានគេផ្តាច់ចេញនៅពេលទៅដល់គោលដៅ។ |
| Unsporulated oocysts (អូវ៉ូស៊ីតមិនទាន់កកើតស្ព័រ) | ជាដំណាក់កាលស៊ុត ឬពងរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីតឯកកោសិកា (Coccidia) ដែលទើបនឹងធ្លាក់ចេញមកក្រៅតាមលាមក ហើយមិនទាន់មានសមត្ថភាពឆ្លងទៅសត្វផ្សេងទៀតនៅឡើយទេ ទាល់តែវាមានការវិវឌ្ឍ (កកើតស្ព័រ) នៅក្នុងបរិស្ថានខាងក្រៅសិន។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិដែលទើបតែទម្លាក់ថ្មីៗ វាមិនទាន់អាចដុះពន្លកបានភ្លាមៗទេ លុះត្រាតែត្រូវកម្តៅថ្ងៃនិងសំណើមមួយរយៈពេលសិនទើបអាចដុះបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
