បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពនៃយន្តការរៀនសូត្រពីមិត្តភ័ក្តិ (Peer Learning) ក្នុងការជំរុញការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាទំនើបសម្រាប់ការផលិតគ្រាប់ស្វាយចន្ទី ក្នុងចំណោមកសិករខ្នាតតូចដែលខ្វះខាតធនធាននៅក្នុងគម្រោង APPEALS នៃរដ្ឋគូជី (Kogi) ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រមូលទិន្នន័យពីកសិករចំនួន ១៨០ នាក់ តាមរយៈការសម្ភាសផ្ទាល់ ការពិភាក្សាជាក្រុម និងការសង្កេតផ្ទាល់ រួចប្រើប្រាស់ស្ថិតិនិងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីវិភាគ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Technical Advisory / Extension visits ការចុះប្រឹក្សាបច្ចេកទេស និងសេវាកម្មផ្សព្វផ្សាយកសិកម្មដោយមន្ត្រីជំនាញ |
ទទួលបានការគាំទ្រនិងការណែនាំផ្ទាល់ពីអ្នកជំនាញ ដែលជួយឱ្យកសិករមានទំនុកចិត្តខ្ពស់ក្នុងការអនុវត្តបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញ។ | ត្រូវការធនធានច្រើន (ពេលវេលា បុគ្គលិក និងការធ្វើដំណើរ) ពីខាងរដ្ឋាភិបាល ឬម្ចាស់គម្រោងដើម្បីចុះជួយជាប្រចាំ។ | មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត (ពិន្ទុមធ្យមភាគ ២.៨១/៣.០០) និងជួយពន្លឿនការអនុវត្តបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ (IPM)។ |
| Group Discussion (FGD) ការពិភាក្សាជាក្រុមផ្តោតអារម្មណ៍ (FGD) |
អនុញ្ញាតឱ្យកសិករចែករំលែកបទពិសោធន៍ បញ្ហាប្រឈម និងដំណោះស្រាយរវាងគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងបរិយាកាសដែលងាយស្រួលយល់។ | អាចមានការលំបាកក្នុងការសម្របសម្រួល ប្រសិនបើមានកសិករខ្លះមិនសូវបញ្ចេញមតិ ឬមានការជជែកចេញក្រៅប្រធានបទ។ | មានប្រសិទ្ធភាពល្អ (ពិន្ទុមធ្យមភាគ ២.២៧/៣.០០) ពិសេសសម្រាប់ការអប់រំផ្នែកគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ និងការយកសំណាកដី។ |
| Field Visits / Demonstrations ទស្សនកិច្ចសិក្សា និងការបង្ហាញអនុវត្តផ្ទាល់នៅចម្ការគំរូ |
កសិករបានឃើញលទ្ធផលផ្ទាល់ភ្នែក (Seeing is believing) ដែលជួយបំបាត់ការសង្ស័យលើប្រសិទ្ធភាពនៃបច្ចេកទេសថ្មីៗ។ | ទាមទារការរៀបចំទុកជាមុននូវកន្លែងបង្ហាញផ្ទាល់ (Demonstration plots) និងត្រូវចំណាយថវិកាលើការដឹកជញ្ជូនកសិករចុះទៅទីតាំង។ | មានប្រសិទ្ធភាព (ពិន្ទុមធ្យមភាគ ២.០៨/៣.០០) ដោយបានជំរុញការអនុវត្តការកាត់មែកកែទម្រង់ដើម និងការធ្វើរងការពារភ្លើងព្រៃ។ |
| APPEALS' WhatsApp Platform ការផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈបណ្តាញសង្គម WhatsApp |
ជាមធ្យោបាយដែលអាចផ្ញើព័ត៌មានបានលឿន និងទូលំទូលាយទៅកាន់កសិករច្រើនក្នុងពេលតែមួយដោយចំណាយតិច។ | កសិករភាគច្រើន (៨២.៥%) គ្មានការអប់រំផ្លូវការ ដែលធ្វើឱ្យពួកគាត់ពិបាកអានប្រើប្រាស់ស្មាតហ្វូន ឬរស់នៅតំបន់ខ្វះសេវាអ៊ីនធឺណិត។ | ត្រូវបានវាយតម្លៃថាគ្មានប្រសិទ្ធភាពសោះ (ពិន្ទុមធ្យមភាគ ១.១៧/៣.០០) សម្រាប់បរិបទកសិករតូចតាចក្នុងតំបន់គោលដៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានរៀបរាប់លម្អិតពីតម្លៃហិរញ្ញវត្ថុជាក់លាក់នៃគម្រោង APPEALS នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារការវិនិយោគច្រើនលើធនធានមនុស្ស សម្ភារៈគាំទ្រកសិកម្ម និងថវិកាប្រតិបត្តិការដើម្បីសម្របសម្រួលយន្តការរៀនសូត្រពីមិត្តភ័ក្តិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងតំបន់បរិស្ថានសាវ៉ាណា (Guinea savanna) នៃរដ្ឋ Kogi ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា លើកសិករខ្នាតតូចចំនួន ១៨០ នាក់ ដែលក្នុងនោះមានដល់ទៅ ៨២.៥% ជាអ្នកគ្មានការអប់រំផ្លូវការទាល់តែសោះ។ លទ្ធផលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចជាក់លាក់មួយ ដែលបង្ហាញថាការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល (ដូចជា WhatsApp) មិនមានប្រសិទ្ធភាព។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា របកគំហើញនេះមានតម្លៃខ្លាំងណាស់ ព្រោះកសិករស្វាយចន្ទីនៅតំបន់ជនបទមួយចំនួនក៏ប្រឈមនឹងកម្រិតអក្ខរកម្ម និងកង្វះខាតបច្ចេកវិទ្យាស្រដៀងគ្នានេះ ដែលទាមទារឱ្យមានអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់ជាជាងការបណ្តុះបណ្តាលតាមអនឡាញ។
វិធីសាស្ត្ររៀនសូត្រពីមិត្តភ័ក្តិ (Peer Learning) និងការចុះបង្ហាញផ្ទាល់នៅចម្ការ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់និងស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីអភិវឌ្ឍខ្សែច្រវាក់តម្លៃស្វាយចន្ទីនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការបង្រៀនទ្រឹស្តីក្នុងថ្នាក់ មកជាការរៀនសូត្រតាមរយៈការអនុវត្តផ្ទាល់ និងការចែករំលែកបទពិសោធន៍រវាងកសិករនិងកសិករ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការជំរុញការទទួលយកនវានុវត្តន៍កសិកម្ម (Agricultural Innovation Adoption) នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tobit regression model (ម៉ូដែលតំរែតំរង់ Tobit) | ជាម៉ូដែលស្ថិតិសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យនៅពេលដែលអថេរអាស្រ័យ (dependent variable) មានដែនកំណត់ ឬត្រូវបានកាត់ត្រឹមតម្លៃណាមួយ (censored data) ដូចជាកម្រិតនៃការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាដែលមិនអាចមានតម្លៃអវិជ្ជមាន ដោយវាស់ស្ទង់ទាំងកត្តាដែលជំរុញឱ្យកើតមានសកម្មភាព និងទំហំនៃសកម្មភាពនោះ។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ចូលក្នុងធុង បើគ្មានភ្លៀងសោះគឺស្មើនឹងសូន្យ (មិនអាចក្រោមសូន្យ) តែបើមានគឺយើងអាចវាស់តាមបរិមាណទឹកជាក់ស្តែង។ |
| Adoption Intensity (អាំងតង់ស៊ីតេ ឬកម្រិតនៃការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យា) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីចំនួន ឬកម្រិតទំហំដែលកសិករម្នាក់ៗបានទទួលយកនិងអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យា ឬបច្ចេកទេសថ្មីៗច្រើនប៉ុនណាទៅក្នុងចម្ការរបស់ខ្លួន មិនមែនគ្រាន់តែវាស់ថាតើពួកគាត់ "ធ្វើ" ឬ "មិនធ្វើ" នោះទេ។ | ដូចជាការវាស់ថាតើសិស្សម្នាក់អានសៀវភៅចំនួនប៉ុន្មានក្បាលក្នុងមួយខែ ជាជាងការសួរត្រឹមថាគាត់ចេះអានសៀវភៅឬអត់។ |
| Peer Learning (ការរៀនសូត្រពីមិត្តភ័ក្តិ ឬកសិករដូចគ្នា) | ជាវិធីសាស្ត្រផ្លាស់ប្តូរចំណេះដឹងផ្ដេក (Horizontal knowledge transfer) ដែលកសិកររៀនសូត្របច្ចេកទេសថ្មីៗពីកសិករដូចគ្នាដែលធ្លាប់បានអនុវត្តជោគជ័យ តាមរយៈការសង្កេត ការពិភាក្សា និងការចុះធ្វើផ្ទាល់។ | ដូចជាពេលសិស្សរៀនពូកែម្នាក់ពន្យល់លំហាត់ទៅកាន់មិត្តរួមថ្នាក់របស់ខ្លួន ដែលប្រើភាសាសាមញ្ញងាយយល់ជាងការពន្យល់ទ្រឹស្តីពីលោកគ្រូអ្នកគ្រូ។ |
| Coppicing (ការកាត់ដើមចាស់ចោលដើម្បីឱ្យលូតលាស់ពន្លកថ្មី) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មរុក្ខកម្មដែលគេកាត់ដើមស្វាយចន្ទីចាស់ៗ ឬដើមដែលមិនសូវផ្តល់ផលចោលនៅត្រឹមគល់ ដើម្បីជម្រុញឱ្យមានការលូតលាស់ចេញជាពន្លកថ្មីៗដែលមានភាពរឹងមាំ និងមានសក្តានុពលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងមុន។ | ដូចជាការកាត់សក់ដែលខូចចុងចោល ដើម្បីឱ្យសក់ថ្មីដុះមកមានសុខភាពល្អ និងលូតលាស់បានលឿនជាងមុន។ |
| Fire Terracing (ការធ្វើរង ឬច្រកការពារភ្លើងព្រៃ) | ជាការឈូសឆាយ ឬភ្ជួរដីឱ្យមានជាគន្លងទទេរ (គ្មានស្មៅឬស្លឹកឈើស្ងួត) ព័ទ្ធជុំវិញចម្ការ ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឱ្យភ្លើងព្រៃឆេះរាលដាលចូលមកបំផ្លាញដើមដំណាំក្នុងរដូវប្រាំង។ | ដូចជាការជីកប្រឡាយទឹកព័ទ្ធជុំវិញបន្ទាយ ដើម្បីការពារកុំឱ្យសត្រូវវាយលុកឆ្លងចូលបានយ៉ាងងាយ។ |
| Integrated Pest Management (IPM) (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ) | ជាយុទ្ធសាស្ត្រការពារដំណាំដោយមិនពឹងផ្អែកតែលើការបាញ់ថ្នាំគីមី ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវវិធានការជីវសាស្រ្ត ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ដាំដុះ និងការប្រើថ្នាំត្រឹមតែកម្រិតចាំបាច់ ដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងមិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការថែរក្សាសុខភាពរាងកាយដោយមិនត្រឹមតែលេបថ្នាំពេលឈឺ តែត្រូវផ្សំគ្នានឹងការហាត់ប្រាណ ការញ៉ាំអាហារល្អៗ និងការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជាមុន។ |
| Cluster Sampling (ការជ្រើសរើសគំរូតាមចង្កោម) | ជាវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសគំរូក្នុងមុខវិជ្ជាស្ថិតិ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបែងចែកប្រជាជនជាក្រុមៗ (ចង្កោម) តាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ រួចជ្រើសរើសយកតែប៉ុន្មានចង្កោមដោយចៃដន្យ ដើម្បីចុះប្រមូលទិន្នន័យ តំណាងឱ្យប្រជាជនទាំងអស់នៅតំបន់នោះ។ | ដូចជាពេលអ្នកចង់ដឹងថាតើផ្លែឈើក្នុងកន្ត្រកធំមួយមានរសជាតិយ៉ាងណា អ្នកមិនបាច់ភ្លក់គ្រប់ផ្លែទេ គឺគ្រាន់តែរើសយកមួយចង្កោមពីទីតាំងផ្សេងៗគ្នាមកភ្លក់ក៏អាចវាយតម្លៃជារួមបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
