បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលវិធីសាស្ត្រដែលអ្នកស្រាវជ្រាវកសិកម្មប្រើប្រាស់ដើម្បីសិក្សាពីការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យាស្រូវ និងស្វែងយល់ពីកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករនៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន និងតំបន់អាស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការត្រួតពិនិត្យជាប្រព័ន្ធ ដោយជ្រើសរើស និងវាយតម្លៃអត្ថបទស្រាវជ្រាវពីមូលដ្ឋានទិន្នន័យ Scopus ដែលបានបោះពុម្ពចន្លោះឆ្នាំ ២០១០ ដល់ ២០១៨ តាមរយៈគំរូ PRISMA។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Quantitative Methods (Regression, Econometrics, Propensity Score Matching) វិធីសាស្ត្របរិមាណ (ការវិភាគតំរែតំរង់, អេកូណូមេទ្រី, ការផ្គូផ្គងពិន្ទុ Propensity) |
ផ្តល់នូវទិន្នន័យជាក់លាក់ដែលអាចវាស់វែងបាន និងបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងយ៉ាងច្បាស់លាស់រវាងកត្តាស្ថាប័ន និងការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករ។ | ត្រូវការទិន្នន័យច្រើន និងចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិជ្រៅជ្រះ ហើយអាចរំលងបរិបទសង្គមស៊ីជម្រៅ។ | បានរកឃើញថាកត្តាស្ថាប័ន (ការអប់រំ សេវាផ្សព្វផ្សាយ) មានឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុតដល់ការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យា។ |
| Qualitative and Mixed Methods (Participatory Action Research, FGDs, KIIs) វិធីសាស្ត្រគុណភាព និងចម្រុះ (ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាពចូលរួម, ការពិភាក្សាជាក្រុម, បទសម្ភាសន៍) |
ជួយស្វែងយល់ស៊ីជម្រៅពីតម្រូវការ ចំណូលចិត្ត និងឧបសគ្គជាក់ស្តែងរបស់កសិករខ្នាតតូចក្នុងការអនុវត្ត។ | ប្រើប្រាស់ពេលវេលាច្រើនក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ និងពិបាកធ្វើទូទៅកម្ម (Generalization) ទៅកាន់តំបន់ផ្សេង។ | ផ្តល់នូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅលើដំណើរការផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកវិទ្យា និងឧបសគ្គជុំវិញការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករ។ |
| On-farm/Field Experiments (ANOVA, T-test) ការពិសោធន៍នៅតាមកសិដ្ឋាន/វាលស្រែ (ANOVA, T-test) |
វាយតម្លៃដោយផ្ទាល់នូវប្រសិទ្ធភាពនៃបច្ចេកវិទ្យា (ដូចជាទិន្នផល និងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើម) នៅក្នុងបរិស្ថានជាក់ស្តែង។ | អាចរងឥទ្ធិពលពីកត្តាអាកាសធាតុ (ឧទាហរណ៍៖ ភ្លៀងធ្លាក់មិនទៀងទាត់) ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់លទ្ធផលពិសោធន៍។ | បញ្ជាក់ថាការគ្រប់គ្រងដំណាំបានល្អ និងបច្ចេកទេសថ្មីជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃជាក់លាក់នៃធនធាននោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវប្រភេទនេះទាមទារការវិនិយោគលើការប្រមូលទិន្នន័យ និងផ្នែកទន់។
ការសិក្សានេះបានពិនិត្យទៅលើឯកសារស្រាវជ្រាវដែលភាគច្រើនធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា (២៤.០៤%) ហ្វីលីពីន (១៧.១៤%) និងប្រទេសអាស៊ីផ្សេងទៀតដោយផ្តោតលើកសិករដាំស្រូវ។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាគឺជាប្រទេសពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម និងមានបរិបទសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច ព្រមទាំងប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំគោលនយោបាយកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការបន្សាំវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទាំងនេះនឹងជួយឱ្យកម្ពុជាបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មបានចំគោលដៅ ដែលនាំទៅរកការបង្កើនទិន្នផល ការកាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងសន្តិសុខស្បៀង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Systematic Review (ការត្រួតពិនិត្យជាប្រព័ន្ធ) | ជាដំណើរការប្រមូល វាយតម្លៃ និងសង្ខេបរាល់ការស្រាវជ្រាវដែលមានស្រាប់ជុំវិញប្រធានបទណាមួយ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ ដើម្បីចៀសវាងភាពលម្អៀង និងទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានរួមប្រកបដោយទំនុកចិត្ត។ | ដូចជាការអានសៀវភៅជាច្រើនក្បាលពីប្រធានបទតែមួយ រួចទាញយកចំណុចរួម និងមេរៀនសំខាន់ៗចេញពីសៀវភៅទាំងអស់នោះដោយមិនលម្អៀង។ |
| PRISMA (គោលការណ៍ណែនាំ PRISMA) | Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses គឺជាស្តង់ដារគំរូដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីរៀបចំរបាយការណ៍ត្រួតពិនិត្យជាប្រព័ន្ធ ដែលធានាថាដំណើរការនៃការជ្រើសរើស និងទម្លាក់ចោលឯកសារត្រូវបានបង្ហាញយ៉ាងតម្លាភាព។ | ដូចជាតារាងបញ្ជីត្រួតពិនិត្យ (Checklist) ដែលគ្រូបង្រៀនផ្តល់ឱ្យសិស្ស ដើម្បីធានាថាសិស្សបានធ្វើតាមគ្រប់ជំហានទាំងអស់ក្នុងការធ្វើកិច្ចការស្រាវជ្រាវ។ |
| Propensity-score matching (ការផ្គូផ្គងពិន្ទុ Propensity) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយប្រៀបធៀបក្រុមពីរ (ឧទាហរណ៍៖ កសិករដែលប្រើ និងមិនប្រើបច្ចេកវិទ្យាថ្មី) ដែលមានលក្ខណៈផ្ទៃខាងក្រោយស្រដៀងគ្នាខ្លាំងបំផុត ដើម្បីវាស់ស្ទង់ផលប៉ះពាល់ពិតប្រាកដនៃបច្ចេកវិទ្យានោះ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបសិស្សពីរនាក់ដែលមានកម្រិតពូកែដូចគ្នា រួចឱ្យម្នាក់រៀនគួរ និងម្នាក់ទៀតមិនរៀន ដើម្បីចង់ដឹងថាការរៀនគួរពិតជាជួយឱ្យពិន្ទុកើនឡើងមែនឬទេ។ |
| PICOS format (ទម្រង់ PICOS) | ជាក្របខ័ណ្ឌដែលជួយអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការកំណត់លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដើម្បីជ្រើសរើសឯកសារ ដោយផ្តោតលើចំនួនប្រជាជន (P) ការអន្តរាគមន៍ (I) ការប្រៀបធៀប (C) លទ្ធផល (O) និងការរចនាការសិក្សា (S)។ | ដូចជាការកំណត់រូបមន្ត ឬបញ្ជីសំណួរ (អ្នកណា? ធ្វើអ្វី? ប្រៀបធៀបនឹងអ្វី? លទ្ធផលយ៉ាងណា?) មុននឹងចាប់ផ្តើមស៊ើបអង្កេត ឬវាយតម្លៃរឿងអ្វីមួយ។ |
| Regression Analysis (ការវិភាគតំរែតំរង់) | ជាបច្ចេកទេសស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងរវាងអថេរ ដូចជាការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យដើម្បីស្វែងយល់ថាតើកត្តាអប់រំ ឬទំហំដី ជះឥទ្ធិពលប៉ុន្មានភាគរយទៅលើការសម្រេចចិត្តទទួលយកបច្ចេកវិទ្យារបស់កសិករ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យចាស់ៗដើម្បីទាយថា តើបើមេឃស្រទុំកាន់តែខ្លាំង វាមានឥទ្ធិពលប៉ុន្មានភាគរយធ្វើឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Alternate Wetting and Drying (AWD) (បច្ចេកទេសពន្លិចនិងសម្ងួតឆ្លាស់គ្នា) | ជាបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងស្រែ ដែលតម្រូវឱ្យកសិករទុកស្រែឱ្យស្ងួតប៉ុន្មានថ្ងៃសិនមុននឹងបញ្ចូលទឹកម្តងទៀត ដែលជួយសន្សំសំចៃទឹក និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផល។ | ដូចជាការស្រោចទឹកសួនច្បារតែនៅពេលដែលដីស្ងួត ដើម្បីសន្សំទឹក ជាជាងការបើកទឹកឱ្យហូរចូលជាប្រចាំ។ |
| Participatory action research (ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាពចូលរួម) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអ្នកស្រាវជ្រាវ និងសហគមន៍កសិករធ្វើការរួមគ្នាដោយផ្ទាល់ ដើម្បីកំណត់បញ្ហា អនុវត្តដំណោះស្រាយ និងវាយតម្លៃលទ្ធផលរួមគ្នា ជំនួសឱ្យការធ្វើការសង្កេតតែពីចម្ងាយ។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យដែលមិនត្រឹមតែសួររោគសញ្ញាអ្នកជំងឺប៉ុណ្ណោះទេ តែបានរួមរស់ និងសង្កេតរបៀបរស់នៅរបស់អ្នកជំងឺផ្ទាល់ដើម្បីស្វែងរកវិធីព្យាបាលដែលស័ក្តិសមបំផុត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
