បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់កសិកម្ម ដោយធ្វើការវាយតម្លៃពីស្ថានភាព និងកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករក្នុងការចូលរួមទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយសហគ្រាសកែច្នៃដំឡូងបារាំង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របរិមាណដោយការសម្ភាសន៍ដោយផ្ទាល់ជាមួយគ្រួសារកសិករ និងអនុវត្តគំរូស្ថិតិដើម្បីវិភាគទិន្នន័យទាក់ទងនឹងការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Linked Households (Contract Farming / Vertical Linkage) ការដាំដុះដោយមានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ឬកិច្ចសន្យាជាមួយសហគ្រាសកែច្នៃ |
ទទួលបានប្រាក់កក់សម្រាប់ទិញពូជ ទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងមានទីផ្សារព្រមទាំងតម្លៃលក់ចេញមានស្ថិរភាព។ លទ្ធភាពនៃការរៀបចំផែនការផលិតកម្មមានភាពប្រសើរឡើង។ | ត្រូវគោរពតាមស្តង់ដារគុណភាពយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ខាតបង់ពេលវេលាក្នុងការរើសនិងវេចខ្ចប់ដំឡូង ហើយកិច្ចសន្យាអាចមានលក្ខណៈតឹងតែងនិងកំណត់តម្លៃដោយឯកតោភាគីពីក្រុមហ៊ុន។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ជាង (១២៥,០៨ លានដុង/ហិកតា) និងប្រាក់ចំណេញច្រើនជាង (៧៥,០៦ លានដុង/ហិកតា)។ |
| Unlinked Households (Traditional Farming / Local Traders) ការដាំដុះបែបប្រពៃណី និងលក់ដោយសេរីទៅឱ្យឈ្មួញកណ្តាល |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ក្នុងការលក់ មិនចាំបាច់មានស្តង់ដារគុណភាពខ្ពស់ពេក ហើយឈ្មួញមកប្រមូលទិញដល់ផ្ទះដោយមិនបាច់ដឹកជញ្ជូន។ | ប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃភាពប្រែប្រួលតម្លៃទីផ្សារ ខ្វះខាតការគាំទ្រផ្នែកដើមទុននិងបច្ចេកទេស ហើយទិន្នផលនិងគុណភាពមានកម្រិតទាប។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណូលនិងប្រាក់ចំណេញទាបជាងបន្តិច ដោយប្រាក់ចំណេញជាមធ្យមត្រឹមតែ ៦២,៦៩ លានដុង/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានផ្នែករឹងកុំព្យូទ័រ (Hardware) ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ពីទីវាល និងកម្មវិធីស្ថិតិសម្រាប់វិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីរួមស្រុក Dong Trieu ខេត្ត Quang Ninh ប្រទេសវៀតណាម ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យកសិករដាំដំឡូងបារាំងចំនួន ១៣៦ គ្រួសារ។ ទោះបីជាមានកម្រិតលម្អៀងទៅនឹងស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រ និងគោលនយោបាយកសិកម្មរបស់វៀតណាមក៏ដោយ ក៏យន្តការនៃទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចរវាងកសិករនិងក្រុមហ៊ុននេះ មានភាពប្រហាក់ប្រហែលខ្លាំងដែលអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាទីផ្សារកសិកម្មក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ទម្រង់នៃការផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងតាមរយៈសហករណ៍កសិកម្មនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់បរិបទកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការរៀបចំកសិករឱ្យចងក្រងជាសហករណ៍ និងបង្កើតទំនាក់ទំនងកិច្ចសន្យាបញ្ឈរ (Vertical Linkage) ជាមួយក្រុមហ៊ុនឯកជន គឺជាដំណោះស្រាយស្នូលសម្រាប់អភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធកសិកម្មទំនើបនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Economic linkage (ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច) | ការចងសម្ព័ន្ធភាពរវាងភ្នាក់ងារសេដ្ឋកិច្ចពីរ ឬច្រើន (ដូចជាកសិករ និងក្រុមហ៊ុន) ដើម្បីធ្វើការរួមគ្នា ចែករំលែកហានិភ័យ និងផលប្រយោជន៍ ព្រមទាំងធានាឱ្យមានការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើម និងទីផ្សារលក់ចេញប្រកបដោយស្ថិរភាព។ | ដូចជាការចាប់ដៃគូរវាងចុងភៅ និងអ្នកដាំបន្លែ ដែលម្នាក់ធានាទិញក្នុងតម្លៃថេរ ហើយម្នាក់ទៀតធានាដាំឱ្យត្រូវតាមស្តង់ដារ។ |
| Binary logit model (គំរូ Logit ទ្វេភាគ) | ជាគំរូស្ថិតិម្យ៉ាងដែលប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយ ឬវិភាគលើការសម្រេចចិត្តដែលមានជម្រើសតែពីរ (ឧទាហរណ៍៖ "ចូលរួម" ឬ "មិនចូលរួម") ដោយវាស់ស្ទង់ថា តើកត្តាអថេរផ្សេងៗ (ដូចជាអាយុ ទំហំដី) មានឥទ្ធិពលកម្រិតណាទៅលើការសម្រេចចិត្តនោះ។ | ដូចជាការថ្លឹងជញ្ជីងមើលថាតើសិស្សម្នាក់នឹង "ប្រឡងជាប់" ឬ "ធ្លាក់" ដោយវិភាគផ្អែកលើម៉ោងសិក្សា និងពិន្ទុធ្វើតេស្តសាកល្បងរបស់ពួកគេ។ |
| Vertical links (ទំនាក់ទំនងតាមខ្សែបញ្ឈរ) | ទំនាក់ទំនងរវាងតួអង្គដែលស្ថិតនៅដំណាក់កាលផ្សេងគ្នានៃខ្សែច្រវាក់តម្លៃតែមួយ។ ឧទាហរណ៍ ការចុះកិច្ចសន្យារវាងកសិករ (អ្នកផលិតនៅខាងក្រោម) ជាមួយក្រុមហ៊ុនកែច្នៃអាហារ (អ្នកទិញនៅខាងលើ) ដើម្បីធានាការផ្គត់ផ្គង់និងទីផ្សារ។ | ដូចជារោងចក្រកាត់ដេរចុះកិច្ចសន្យាទិញក្រណាត់ពីរោងចក្រតម្បាញដោយផ្ទាល់ ជាជាងទិញតាមទីផ្សារទូទៅ។ |
| Horizontal links (ទំនាក់ទំនងតាមខ្សែផ្ដេក) | ទំនាក់ទំនងរវាងតួអង្គដែលស្ថិតនៅដំណាក់កាលដូចគ្នានៃខ្សែច្រវាក់តម្លៃ។ ឧទាហរណ៍ ការដែលកសិករនិងកសិករចងក្រងគ្នាបង្កើតជាសហករណ៍កសិកម្ម ដើម្បីប្រមូលផ្តុំកម្លាំងផលិត ទិញជីក្នុងតម្លៃបោះដុំ និងមានអំណាចចរចាជាមួយឈ្មួញ។ | ដូចជាម្ចាស់ហាងកាហ្វេតូចៗរួមគ្នាទិញគ្រាប់កាហ្វេក្នុងបរិមាណច្រើន ដើម្បីទទួលបានតម្លៃថោកជាងមុន។ |
| Value chain (ខ្សែច្រវាក់តម្លៃ) | ដំណើរការតភ្ជាប់គ្នាមួយខ្សែទាំងមូល ដែលតួអង្គផ្សេងៗបានបន្ថែមតម្លៃទៅលើផលិតផលមួយ គិតចាប់តាំងពីការផលិតវត្ថុធាតុដើម ការកែច្នៃ ការវេចខ្ចប់ រហូតដល់ការចែកចាយវាធ្លាក់ដល់ដៃអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ។ | ដូចជាដំណើរការនៃការធ្វើនំប៉័ង ដែលចាប់ផ្តើមពីអ្នកដាំស្រូវសាលី អ្នកកិនម្សៅ អ្នកដុតនំ និងអ្នកលក់ រហូតដល់អ្នកហូប ដោយអ្នកគ្រប់គ្នាទទួលបានចំណែកប្រាក់ចំណេញរៀងៗខ្លួន។ |
| Exp(B) / Odds ratio (ផលធៀបឱកាស) | ជារង្វាស់នៅក្នុងការវិភាគស្ថិតិដែលបង្ហាញពីទំហំនៃឥទ្ធិពលរបស់អថេរណាមួយ ទៅលើលទ្ធភាពនៃការកើតឡើងនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយ ធៀបនឹងការមិនកើតឡើង។ ក្នុងអត្ថបទនេះ វាប្រាប់ថាបើសមាជិកចូលរួមសហករណ៍ ឱកាសនៃការចូលរួមកិច្ចសន្យាកើនឡើងរហូតដល់ ១៣ ដង ធៀបនឹងអ្នកមិនចូលរួម។ | ដូចជាការប្រាប់ថា អ្នកដែលពាក់មួកសុវត្ថិភាពមានឱកាសរស់រានមានជីវិត "៣ ដង" ច្រើនជាងអ្នកមិនពាក់ នៅពេលមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។ |
| Contract farming (ការដាំដុះតាមកិច្ចសន្យា) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មមួយដែលកសិករ និងក្រុមហ៊ុនចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរមុនពេលដាំដុះ ដោយកំណត់ច្បាស់លាស់នូវលក្ខខណ្ឌគាំទ្របច្ចេកទេស គុណភាពទិន្នផល បរិមាណ និងតម្លៃទិញលក់គោល។ | ដូចជាការចុះកិច្ចសន្យាសាងសង់ផ្ទះ ដែលម្ចាស់ផ្ទះកក់ប្រាក់ និងកំណត់ម៉ូដផ្ទះច្បាស់លាស់ ឯជាងមានភារកិច្ចសាងសង់ឱ្យត្រូវតាមស្តង់ដារមុននឹងទទួលប្រាក់បង្គ្រប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
