បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ប្រភេទ និងដង់ស៊ីតេចំនួនប្រជាជននៃម៉ៃត៍រំពា (Predatory mites) ដែលរស់នៅលើដំណាំធុរេន នៅក្នុងចំការដែលប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី និងចំការមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការប្រមូលសំណាកម៉ៃត៍ត្រូវបានធ្វើឡើងជារៀងរាល់ខែរយៈពេលពេញមួយឆ្នាំនៅចំការធុរេនចំនួនពីរក្នុងខេត្តចันทបុរី ប្រទេសថៃ ដើម្បីយកមកកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងរាប់ចំនួន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nonchemical-sprayed Orchard Management ការគ្រប់គ្រងចំការមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី |
ជួយអភិរក្ស និងរក្សាចំនួនប្រជាជននៃម៉ៃត៍រំពា (Predatory mites) ដែលជាសត្រូវធម្មជាតិដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ។ ជំរុញឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងចំការមានតុល្យភាព និងនិរន្តរភាព។ | អាចទាមទារការតាមដានជាប់លាប់ និងយន្តការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត ប្រសិនបើសត្វល្អិតចង្រៃមានការរាតត្បាតខ្លាំងក្នុងដំណាក់កាលដំបូង។ | រកឃើញម៉ៃត៍រំពាអម្បូរ Phytoseiidae ចំនួនច្រើនរហូតដល់ ៣៥២ ក្បាល ដែលបង្ហាញពីភាពសម្បូរបែបនៃសត្រូវធម្មជាតិ។ |
| Chemical-sprayed Orchard Management ការគ្រប់គ្រងចំការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី |
អាចកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃបានលឿនក្នុងករណីមានការរាតត្បាតធ្ងន់ធ្ងរ។ ម៉ៃត៍រំពាមួយចំនួនតូចដូចជាអម្បូរ Stigmaeidae បង្ហាញភាពធន់ និងអាចរស់រានបានក្នុងបរិស្ថាននេះ។ | បំផ្លាញសត្រូវធម្មជាតិស្ទើរតែទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់តុល្យភាពអេកូឡូស៊ី និងអាចបណ្ដាលឱ្យសត្វល្អិតចង្រៃផ្ទុះឡើងវិញកាន់តែខ្លាំងនៅពេលក្រោយ។ | រកឃើញម៉ៃត៍រំពាអម្បូរ Phytoseiidae ធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងមកនៅត្រឹម ៤៧ ក្បាល ប៉ុន្តែអម្បូរ Stigmaeidae មានការកើនឡើងក្នុងរដូវប្រាំង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងារស្រាវជ្រាវវាល និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់រក្សាទុក និងកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វល្អិតខ្នាតតូច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចันทបុរី ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩១ ដែលផ្ដោតលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីក្នុងសម័យកាលនោះ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានចំណាស់បន្តិចក្ដី ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កសិរុក្ខកម្ម និងប្រភេទដំណាំធុរេនស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ដែលប្រឈមនឹងបញ្ហាសត្វល្អិតដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃលើដំណាំធុរេននៅកម្ពុជា។
ការជំរុញការយល់ដឹងពីសារៈសំខាន់នៃម៉ៃត៍រំពា នឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយថ្លៃដើមលើថ្នាំគីមី និងឆ្ពោះទៅរកការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព (Sustainable Agriculture)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Predatory mites (ម៉ៃត៍រំពា) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតតូចៗម្យ៉ាង (អрахនីដ) ដែលរស់នៅដោយការចាប់ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃ ឬម៉ៃត៍ស៊ីរុក្ខជាតិផ្សេងៗទៀតជាអាហារ។ វាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរក្សាតុល្យភាពអេកូឡូស៊ីក្នុងវិស័យកសិកម្មដោយជួយកាត់បន្ថយការបំផ្លាញដំណាំពីសត្វល្អិតចង្រៃ។ | ប្រៀបដូចជាប៉ូលីស ឬទាហានយាមចំការ ដែលដើរតាមចាប់សត្វល្អិតចង្រៃស៊ីជាអាហារ ដើម្បីការពារដើមឈើកុំឱ្យខូចខាត។ |
| Phytoseiidae (អម្បូរម៉ៃត៍រំពា Phytoseiidae) | ជាអម្បូរមួយនៃម៉ៃត៍រំពាដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់ម៉ៃត៍ចង្រៃលើដំណាំកសិកម្ម។ ពួកវាសកម្មខ្លាំង និងមានវត្តមានច្រើននៅក្នុងបរិស្ថានដែលមិនមានការបាញ់ថ្នាំគីមីពុល។ | គឺជាកងកម្លាំងពិសេសប្រឆាំងភេរវករ (សត្វល្អិតចង្រៃ) ដែលពូកែជាងគេ និងរហ័សរហួនបំផុតក្នុងចំណោមម៉ៃត៍រំពាទាំងអស់។ |
| Stigmaeidae (អម្បូរម៉ៃត៍រំពា Stigmaeidae) | ជាអម្បូរម៉ៃត៍រំពាមួយប្រភេទទៀតដែលគេប្រទះឃើញនៅលើដំណាំធុរេន ដែលវាមានលក្ខណៈពិសេសអាចធន់ទ្រាំនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីបានល្អជាងអម្បូរ Phytoseiidae ហើយភាគច្រើនកើតមានច្រើននៅរដូវប្រាំង។ | ប្រៀបដូចជាទាហានពាក់អាវក្រោះ ដែលអាចទប់ទល់នឹងបរិយាកាសពុល (ថ្នាំគីមី) បានល្អជាងទាហានធម្មតា។ |
| Organophosphorus (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតប្រភេទអ័រហ្គាណូផូស្វ័រ) | ជាប្រភេទសមាសធាតុគីមីដែលមានផ្ទុកសារធាតុផូស្វ័រ ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ បើទោះជាវាអាចសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃបានលឿន ប៉ុន្តែវាក៏មានឥទ្ធិពលបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដល់សត្រូវធម្មជាតិដូចជាម៉ៃត៍រំពាផងដែរ។ | ដូចជាគ្រាប់បែកគីមីដែលទម្លាក់ក្នុងសង្គ្រាម ដែលសម្លាប់ទាំងសត្រូវ (សត្វល្អិតចង្រៃ) និងទាហានฝ่ายយើង (ម៉ៃត៍រំពា) ដោយគ្មានរើសមុខ។ |
| Taxonomic Key (សោរវត្តិករណ៍សាស្ត្រ) | ជាឧបករណ៍ ឬតារាងមគ្គុទ្ទេសក៍ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិ ដោយផ្អែកលើការប្រៀបធៀបលក្ខណៈរូបរាងកាយមួយជំហានម្តងៗ រហូតដល់រកឃើញឈ្មោះពិតប្រាកដរបស់វា។ | ស្រដៀងនឹងការលេងហ្គេមទាយឈ្មោះមនុស្ស ដោយសួរសំណួរបណ្តេញម្តងមួយៗ (តើគាត់ពាក់វ៉ែនតាទេ? តើគាត់សក់ខ្លីមែនទេ?) រហូតទាល់តែដឹងថាគាត់ជានរណា។ |
| Slide Mounting (ការរៀបចំសំណាកលើកញ្ចក់ស្លាយ) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលគេយកសត្វល្អិតតូចៗ (ដូចជាម៉ៃត៍) ទៅដាក់លើបន្ទះកញ្ចក់តូចមួយ រួចន្តក់សូលុយស្យុងគីមី (ដូចជា Hoyer's solution) ដើម្បីធ្វើឱ្យខ្លួនប្រាណវាថ្លា ងាយស្រួលក្នុងការឆ្លុះមើលរចនាសម្ព័ន្ធលម្អិតក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការយកវត្ថុតូចមួយទៅដាក់ក្នុងបន្ទះជ័រថ្លា ឬកញ្ចក់ ដើម្បីរក្សាទុក និងយកទៅពង្រីកមើលឱ្យច្បាស់នឹងកែវពង្រីក។ |
| Idiosoma (ផ្នែកដងខ្លួនរបស់ម៉ៃត៍) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសកាយវិភាគសាស្ត្រដែលសំដៅទៅលើផ្នែកដងខ្លួនធំទាំងមូលរបស់ម៉ៃត៍ និងសត្វក្នុងអម្បូរតុកកែ (Arachnids) ដោយមិនរាប់បញ្ចូលផ្នែកមាត់ (Gnathosoma) ឬជើងរបស់វាឡើយ។ | ប្រៀបបាននឹងតួខ្លួនរបស់មនុស្សយើង ដែលមិនរាប់បញ្ចូលក្បាល និងដៃជើង។ |
| Chelicerae (ផ្នែកមាត់ ឬចង្កូមរបស់ម៉ៃត៍) | ជាសរីរាង្គនៅផ្នែកមាត់របស់សត្វក្នុងអម្បូរ Arachnida (ដូចជាម៉ៃត៍ និងពីងពាង) ដែលមានរាងដូចជាដង្កៀប ឬចង្កូម ប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាប់ ហែក ឬខាំទំពារចំណីអាហារ។ | ដើរតួនាទីដូចជាសមនិងកាំបិតដែលម៉ៃត៍ប្រើសម្រាប់ចាប់ និងហែកសាច់ចំណីរបស់វាយកមកញ៉ាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
