បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វមៃត៍ (Mites) ដែលរស់នៅលើរុក្ខជាតិ ជាពិសេសសត្វមៃត៍មំសាសី នៅក្នុងតំបន់ Karaj ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលជាជំហានដំបូងសម្រាប់យុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ (IPM)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១៤-២០១៥ ដោយប្រមូលសំណាកពីតំបន់ចំនួន១០ លើរុក្ខជាតិចំនួន ២៥ប្រភេទ តាមរយៈការគោះទម្លាក់ និងពិនិត្យនៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Sampling (Beating and Shaking Method) ការប្រមូលសំណាកដោយការគោះនិងរលាក់មែកឈើលើថាស |
ជាវិធីសាស្ត្រសាមញ្ញ ចំណាយតិច ងាយស្រួលអនុវត្តនៅទីវាល និងអាចប្រមូលសត្វមៃត៍បានច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ។ | មិនមានភាពជាក់លាក់លើប្រភេទសត្វ (Non-selective) និងអាចរំលងសត្វមៃត៍ដែលតោងជាប់ស្អិត ឬលាក់ខ្លួនជ្រៅក្នុងជាលិការុក្ខជាតិ។ | ប្រមូលបានសំណាកសត្វមៃត៍ជាង ១៥០០ ស្លាយ និងកំណត់បានគ្រួសារសត្វមៃត៍ចំនួន ១៣ ផ្សេងៗគ្នា។ |
| Microscopic Identification (Hoyer's medium mounting) ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមមីក្រូទស្សន៍ដោយប្រើសូលុយស្យុង Hoyer |
ផ្តល់ភាពច្បាស់លាស់កម្រិតខ្ពស់បំផុតក្នុងការវែកញែក និងកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វមៃត៍រហូតដល់កម្រិតប្រភេទ (Species level)។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការរៀបចំស្លាយ ក៏ដូចជាត្រូវការអ្នកជំនាញឯកទេសផ្នែកចំណាត់ថ្នាក់សត្វ (Taxonomist)។ | កំណត់បានអត្តសញ្ញាណ Typhlodromus bagdasarjani និង Neopronematus rapidus ថាជាប្រភេទមានវត្តមានច្រើនជាងគេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនត្រូវការឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាទំនើប ឬប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារយ៉ាងចាំបាច់នូវបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រមូលដ្ឋាន និងជំនាញឯកទេសក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តាច់មុខនៅក្នុងតំបន់ Karaj ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់និងស្ងួត (សីតុណ្ហភាពមធ្យម ១៤,១°C និងទឹកភ្លៀង ២៤៣មម ក្នុងមួយឆ្នាំ)។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការយល់ដឹងថា ទោះបីជាប្រភេទដំណាំដូចគ្នា (ឧ. ប៉េងប៉ោះ ត្រសក់) ប៉ុន្តែសហគមន៍សត្វមៃត៍មំសាសីអាចមានការប្រែប្រួល និងខុសគ្នាស្រឡះនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមរបស់យើង។
ទោះបីជាប្រភេទសត្វមៃត៍អាចមានភាពខុសគ្នាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃនិងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ (IPM) នៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីសភាពចម្រុះនៃសត្វមៃត៍មំសាសីក្នុងស្រុក គឺជាជំហានដំបូងដ៏រឹងមាំឆ្ពោះទៅរកការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងការកាត់បន្ថយការនាំចូលថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដែលមានតម្លៃថ្លៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytoseiidae (អម្បូរមៃត៍មំសាសី Phytoseiidae) | ជាអម្បូរសត្វមៃត៍ (Mites) ដែលស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃ ឬសត្វមៃត៍ផ្សេងទៀតជាអាហារ។ នៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម គេតែងតែចាត់ទុកពួកវាជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្ចាត់សត្វចង្រៃដែលបំផ្លាញដំណាំ។ | ដូចជាសត្វឆ្មាដែលយើងចិញ្ចឹមទុកសម្រាប់ចាប់កណ្តុរនៅក្នុងផ្ទះអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះជាមៃត៍ចាប់មៃត៍ចង្រៃនៅលើរុក្ខជាតិ។ |
| Integrated Pest Management - IPM (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ) | យុទ្ធសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃដោយរួមបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រជាច្រើនបញ្ជូលគ្នា ដូចជាការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ ការដាំដុះឆ្លាស់ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីក្នុងកម្រិតទាបបំផុត ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងទប់ស្កាត់ភាពស៊ាំរបស់សត្វល្អិត។ | ដូចជាការការពារចោរចូលផ្ទះដោយប្រើសោរទ្វារផង ចិញ្ចឹមឆ្កែផង និងដាក់កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពផង ជាជាងការប្រើតែកាំភ្លើងបាញ់ការពារតែមួយមុខ។ |
| Hoyer's medium (សូលុយស្យុង Hoyer) | ជាប្រភេទសូលុយស្យុងរាវម្យ៉ាងដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់ដាក់សំណាកសត្វល្អិតតូចៗ ឬសត្វមៃត៍នៅលើស្លាយកញ្ចក់ ដើម្បីរក្សាទុកឱ្យបានយូរ និងធ្វើឱ្យរាងកាយសត្វទាំងនោះមានភាពថ្លា ងាយស្រួលឆ្លុះមើលរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្នុងឬខាងក្រៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការយកសត្វល្អិតទៅត្រាំក្នុងជ័រស្អិតពណ៌ថ្លា (Amber) ដើម្បីរក្សារូបរាងវាមិនឱ្យខូចខាត និងងាយស្រួលមើលធ្លុះដល់ខាងក្នុង។ |
| Tydeoidea / Tydeoid mites (សត្វមៃត៍ Tydeoid) | ជាក្រុមសត្វមៃត៍ដែលមានទំហំតូចខ្លាំង ច្រើនរស់នៅលើស្លឹកឬមែករុក្ខជាតិ ហើយពួកវាអាចស៊ីចំណីបានច្រើនប្រភេទ (Omnivorous) ដូចជា លំអងផ្កា ផ្សិត រុក្ខជាតិ និងសត្វល្អិតតូចៗដទៃទៀត។ | ដូចជាអ្នកបោសសម្អាតទូទៅប្រចាំសួនច្បារ ដែលអាចស៊ីទាំងកាកសំណល់រុក្ខជាតិ ផ្សិត និងសត្វល្អិតតូចៗ។ |
| Tetranychidae (អម្បូរមៃត៍ពីងពាង ឬ Spider mites) | គឺជាអម្បូរសត្វមៃត៍ចង្រៃ (Pests) ដែលចូលចិត្តជញ្ជក់រុក្ខរាវពីស្លឹករុក្ខជាតិ និងបញ្ចេញសរសៃពពួចដូចពីងពាង ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកដំណាំប្រែពណ៌ ស្វិត និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ពួកវាជាចំណីចម្បងរបស់មៃត៍ Phytoseiidae។ | ដូចជាសត្វមូសដែលទិចជញ្ជក់ឈាមមនុស្ស និងបន្សល់ទុកជំងឺអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែសត្វមៃត៍នេះវាជញ្ជក់ទឹកដមពីស្លឹករុក្ខជាតិ។ |
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ (ដូចជាសត្វមំសាសី ប៉ារ៉ាស៊ីត ឬមេរោគ) ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬគ្រប់គ្រងចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃនៅក្នុងតំបន់កសិកម្មណាមួយ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី ដែលជួយរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការលែងសត្វទាចូលទៅក្នុងស្រែ ដើម្បីឱ្យវាស៊ីខ្យងមាសដែលបំផ្លាញដើមស្រូវ ជាជាងការប្រើថ្នាំពុលបាញ់សម្លាប់ខ្យង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
