បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះវាយតម្លៃពីផលិតភាពនៃប្រភេទដីចំនួន ៥ ស៊េរី (Takhli, Thab Kwang, Wang Hai, Samo Thod, និង Lop Buri) ទៅលើការដាំដុះពូជពោតកាត់ចំនួន ៧ និងពូជធម្មតាចំនួន ១ នៅក្នុងរដូវវស្សា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ Nakhon Sawan ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Planting in Takhli Soil Series ការដាំដុះលើប្រភេទដី Takhli |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតខ្ពស់បំផុតទាំងរដូវវស្សាដើមឆ្នាំ និងចុងឆ្នាំ។ មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការប្រើប្រាស់ទឹកបានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារការជ្រើសរើសពូជឲ្យបានត្រឹមត្រូវ (ដូចជាពូជ CG 5445) ដើម្បីទាញយកសក្តានុពលទិន្នផលអតិបរមាពីដីប្រភេទនេះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ១.២៣០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (រដូវវស្សាដើមឆ្នាំ) និង ១.១៩៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ចុងរដូវ)។ បន្សំជាមួយពូជ CG 5445 ទទួលបានរហូតដល់ ១.៤១០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Planting in Samo Thod Soil Series ការដាំដុះលើប្រភេទដី Samo Thod |
មានសមត្ថភាពទប់ទឹក (Water holding capacity) បានខ្ពស់ជាងគេបំផុតរហូតដល់ ៤៥,៩%។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតបើប្រៀបធៀបនឹងប្រភេទដីផ្សេងទៀត។ ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹកមានកម្រិតទាបខ្លាំង ទោះបីជាដីរក្សាទឹកបានល្អក៏ដោយ។ | ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៨២២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (រដូវវស្សាដើមឆ្នាំ) និង ៧៥៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ចុងរដូវ)។ ប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹកមានត្រឹម ១,៣៨ គីឡូក្រាម/ម.ម/រ៉ៃ។ |
| Hybrid Variety CG 5445 vs Control (NSX 9210) ការប្រើប្រាស់ពូជពោតកាត់ CG 5445 ប្រៀបធៀបនឹងពូជត្រួតពិនិត្យ NSX 9210 |
ពូជ CG 5445 ឆ្លើយតបបានយ៉ាងល្អជាមួយប្រភេទដីដែលមានជីជាតិ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ដាច់គេ។ | នៅរដូវវស្សាដើមឆ្នាំ ការឆ្លើយតបរបស់ពូជនេះមានភាពប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទដី (មានអន្តរកម្មរវាងដីនិងពូជ)។ | នៅរដូវវស្សាចុងឆ្នាំ ទិន្នផលមធ្យមរបស់ CG 5445 គឺ ១.២៣១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប្រៀបធៀបនឹងពូជ NSX 9210 ដែលបានត្រឹមតែ ៩៣៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅវាលស្រែ ដូចជាដីពិសោធន៍ ជី និងពូជពោត ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលម្អិតជាទឹកប្រាក់នោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ Nakhon Sawan ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដីជាក់លាក់ចំនួន ៥ នៅតំបន់នោះ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីរបស់ថៃ ដែលទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្ននៅពេលយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដោយសារភាពខុសគ្នានៃកម្រិតទឹកភ្លៀង និងទម្រង់ដីជាក់លាក់។ ទោះជាយ៉ាងណា វាផ្តល់នូវមូលដ្ឋានទ្រឹស្តីដ៏ល្អស្តីពីអន្តរកម្មរវាងដី និងពូជពោត។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃអន្តរកម្មរវាងប្រភេទដី និងពូជពោតនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីភាពស័ក្តិសមរវាងប្រភេទដី និងពូជដំណាំ គឺជាគន្លឹះយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការបង្កើនទិន្នផល និងកាត់បន្ថយហានិភ័យសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Soil Series (ស៊េរីដី / ប្រភេទដី) | ជាការចាត់ថ្នាក់ដីជាក្រុមតូចៗដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ គីមីសាស្ត្រ និងស្រទាប់ដី (Profile) ស្រដៀងគ្នាបំផុត ដែលជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដឹងពីសក្តានុពល និងកម្រិតជីជាតិនៃការដាំដុះយ៉ាងជាក់លាក់។ | ដូចជាការបែងចែកមនុស្សជាក្រុមៗតាមប្រភេទឈាម ដើម្បីងាយស្រួលផ្តល់ការព្យាបាលឱ្យត្រូវនឹងរាងកាយរៀងៗខ្លួន។ |
| Corn Hybrid (ពូជពោតកាត់) | ជាពូជពោតដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ដោយចេតនារវាងពូជមេបាសុទ្ធពីរផ្សេងគ្នា (Inbred lines) ដើម្បីទទួលបានកូនដែលមានកម្លាំងខ្លាំង លូតលាស់ល្អ ធន់នឹងជំងឺ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងមេបាវា ដែលបាតុភូតនេះហៅថា Heterosis។ | ដូចជាការយកសេះ និងលា មកបង្កាត់គ្នាបានជាសត្វឡា ដែលមានកម្លាំងខ្លាំង និងធន់ក្នុងការអូសទាញជាង។ |
| Randomized Complete Block Design / RCBD (ប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មទូទៅបំផុត ដោយបែងចែកដីជាប្លុក(ផ្នែក) ហើយបែងចែកវត្ថុសាកល្បង (ដូចជាពូជពោត) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីកុំឱ្យថ្នាក់ណាមួយប្រមូលផ្តុំតែសិស្សពូកែសុទ្ធ។ |
| Water Holding Capacity (សមត្ថភាពទប់ទឹករបស់ដី) | ជាបរិមាណទឹកអតិបរមាដែលដីអាចរក្សាទុកបាននៅក្នុងចន្លោះប្រហោងរបស់វា បន្ទាប់ពីទឹកលើសត្រូវបានហូរច្រោះចេញអស់ ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិមានទឹកស្រូបយកនៅពេលគ្មានភ្លៀង។ | ដូចជាសមត្ថភាពរបស់អេប៉ុងក្នុងការបឺតជញ្ជក់ និងរក្សាទឹកទុកនៅពេលយើងជ្រលក់វាទៅក្នុងទឹក ហើយស្រង់មកវិញ។ |
| Bulk Density (ដង់ស៊ីតេដី) | ជារង្វាស់នៃទម្ងន់ដីស្ងួតក្នុងមួយឯកតាមាឌ (ឧ. ក្រាម/សង់ទីម៉ែត្រគូប) ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការហាប់ណែនរបស់ដី។ ដីដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ពេក មានន័យថាវាហាប់ណែនខ្លាំង ធ្វើឱ្យឫសដំណាំពិបាកចាក់ចូល និងពិបាកជ្រាបទឹក។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបនំខេកដែលហាប់ណែន (ពិបាកទំពារ) និងនំខេកដែលធូរផុសល្អ (ងាយស្រួលញ៉ាំ)។ |
| Water Use Efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណទិន្នផល (គិតជាគីឡូក្រាម) ដែលរុក្ខជាតិអាចផលិតបាន ធៀបនឹងបរិមាណទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រោចស្រពដែលបានប្រើប្រាស់ (គិតជាមីលីម៉ែត្រ)។ ទិន្នន័យនេះកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាដំណាំនោះធន់នឹងការខ្វះទឹក។ | ដូចជាការវាស់ថាតើម៉ូតូមួយគ្រឿងអាចជិះបានប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ ដោយចំណាយសាំងត្រឹមតែមួយលីត្រដូចគ្នា។ |
| Harvesting Index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) | ជាសមាមាត្ររវាងទម្ងន់នៃផ្នែកដែលផ្តល់ផល (ឧ. គ្រាប់ពោត) ធៀបនឹងទម្ងន់ជីវម៉ាសសរុបនៃរុក្ខជាតិទាំងមូលនៅពេលប្រមូលផល។ វាបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ច ជំនួសឱ្យការលូតលាស់តែដើមឬស្លឹក។ | ដូចជាការថ្លឹងមើលថាតើក្នុងត្រីមួយក្បាល យើងអាចយកសាច់វាបានប៉ុន្មានភាគរយ ហើយត្រូវចោលឆ្អឹងនិងស្រកាប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Interaction Effect (ឥទ្ធិពលអន្តរកម្ម) | នៅក្នុងស្ថិតិ និងការពិសោធន៍ វាកើតឡើងនៅពេលដែលលទ្ធផលនៃកត្តាមួយ (ឧទាហរណ៍ ពូជពោត) ឆ្លើយតបខុសៗគ្នា ឬផ្លាស់ប្តូរដោយសារឥទ្ធិពលនៃកត្តាមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ប្រភេទដីខុសគ្នា)។ | ដូចជាថ្នាំពេទ្យមួយប្រភេទពូកែស័ក្តិសិទ្ធិសម្រាប់តែមនុស្សធាត់ ប៉ុន្តែបែរជាមិនមានប្រសិទ្ធភាពសោះសម្រាប់មនុស្សស្គម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
