បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃលក្ខណៈរូប គីមី និងសក្តានុពលកសិកម្មនៃប្រភេទដីគ្រួស (Skeletal soils) ដែលជួបប្រទះជាទូទៅនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងការប្រើប្រាស់ដីទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានអនុវត្តការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាល ការប្រមូលសំណាក និងការវិភាគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ទៅលើស៊េរីដីតំណាងចំនួន ៨ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Investigation and Pedon Analysis ការអង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាល និងការវិភាគទម្រង់ដី |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងនិងច្បាស់លាស់អំពីជម្រៅដី ទីតាំង និងវត្តមាននៃដុំក្រួស (ironstone nodules) ក្នុងទម្រង់ដី។ | មិនអាចផ្តល់ទិន្នន័យបរិមាណពិតប្រាកដអំពីកម្រិតជីជាតិ និងសមាសធាតុគីមីលម្អិតរបស់ដីបានទេ។ | កំណត់បានថាដីភាគច្រើនជាប្រភេទ Ultisols មានជម្រៅជ្រៅ និងមានគ្រួសដែកច្រើន តែមិនប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់ចម្ការកៅស៊ូ។ |
| Laboratory Physico-Chemical Analysis ការវិភាគលក្ខណៈរូបនិងគីមីក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ |
ផ្តល់ទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់អំពីកម្រិត pH, សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង (CEC), ផូស្វ័រ និងប៉ូតាស្យូម។ | ទាមទារពេលវេលា ចំណាយប្រាក់កាស និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដែលមានបច្ចេកវិទ្យាត្រឹមត្រូវ។ | រកឃើញថាដីគ្រួសទាំងនេះមានកម្រិតអាស៊ីតខ្ពស់ ជីជាតិទាប និងខ្វះខាតផូស្វ័រ (Available P) យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| FAO Land Suitability Classification ការវាយតម្លៃចំណាត់ថ្នាក់សក្តានុពលដីតាមស្តង់ដារ FAO |
ជួយកំណត់ប្រភេទដំណាំដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ស្ថានភាពដីនីមួយៗ ដើម្បីជៀសវាងការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច។ | ទាមទារឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទាំងលក្ខណៈរូប គីមី និងអាកាសធាតុទើបអាចវាយតម្លៃបាន។ | ចាត់ថ្នាក់ដីគ្រួសជាប្រភេទមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ស្រូវ (Not suited for paddy rice) តែស័ក្តិសមសម្រាប់ឈើហូបផ្លែ និងកៅស៊ូ (F-IIct / T-IIct)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ មិនបានបញ្ជាក់តួលេខនៃការចំណាយហិរញ្ញវត្ថុក្នុងឯកសារនេះទេ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះទាមទារធនធានចុះវាល និងការវិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ដីកម្រិតស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតលើស៊េរីដីចំនួន ៨ ប្រភេទនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ ដែលស្ថិតក្នុងតំបន់អាកាសធាតុត្រូពិកសើម និងមានទម្រង់ភូគព្ភសាស្ត្រជាក់លាក់។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់មាត់សមុទ្ររបស់យើងមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងប្រភេទដី (Ultisols) ស្រដៀងគ្នា ដែលទាមទារការយល់ដឹងពីបញ្ហាខ្វះផូស្វ័រ និងការគ្រប់គ្រងជាតិអាស៊ីតដើម្បីកែលម្អទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ពិសេសក្នុងការវាយតម្លៃដីសម្រាប់ការដាំដុះកៅស៊ូ និងដំណាំឧស្សាហកម្ម។
ជារួម ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីលក្ខណៈដីគ្រួស (Skeletal soils) ជួយឱ្យកម្ពុជាអាចរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីបានត្រឹមត្រូវ កែលម្អការប្រើប្រាស់ជី និងចៀសវាងការខាតបង់ពីការដាំដុះដំណាំខុសប្រភេទ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Skeletal soils (ដីគ្រួស) | ជាប្រភេទដីដែលមានផ្ទុកនូវបំណែកគ្រួស ក្រួស ឬថ្មយ៉ាងច្រើន (យ៉ាងហោចណាស់៣៥% នៃមាឌ) នៅក្នុងជម្រៅ ៥០សង់ទីម៉ែត្រពីផ្ទៃខាងលើ ដែលធ្វើឲ្យរុក្ខជាតិពិបាកចាក់ឫស និងដីពិបាករក្សាសំណើមឬជីជាតិ។ | ដូចជាបាយដែលមានលាយគ្រួសច្រើន ដែលធ្វើឲ្យពិបាកទំពារសម្រាប់មនុស្ស (ឬពិបាកឲ្យឫសរុក្ខជាតិចាក់ដុះ និងរក្សាទឹក)។ |
| Ultisols (ប្រភេទដីអ៊ុលទីសូល) | ជាចំណាត់ថ្នាក់ដីមួយប្រភេទដែលរងការហូរច្រោះយ៉ាងខ្លាំង សម្បូរនៅតំបន់ត្រូពិកសើម មានស្រទាប់ខាងក្រោមសម្បូរដីឥដ្ឋ ប៉ុន្តែមានកម្រិតជីជាតិធម្មជាតិទាប និងមានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់។ | ដូចជាអេប៉ុងចាស់ដែលត្រូវគេលាងទឹកច្រើនដងរហូតទាល់តែអស់ជាតិកខ្វក់ តែក្នុងន័យនេះគឺទឹកភ្លៀងបានលាងជម្រះអស់នូវជីជាតិល្អៗពីក្នុងដី។ |
| Ironstone nodules (ដុំគ្រួសដែក) | ជាដុំគ្រួសរឹងៗតូចៗដែលមានរាងមូល ឬមិនរលោង ដែលកកើតឡើងពីការប្រមូលផ្តុំ និងកកនៃសារធាតុអុកស៊ីតដែក (Iron oxides) នៅក្នុងស្រទាប់ដី តាមរយៈដំណើរការកកើតដីរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ | ដូចជាកំណកច្រេះដែកតូចៗដែលរឹងកកប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងដី ដែលធ្វើឲ្យដីរឹង និងពិបាកភ្ជួររាស់។ |
| Pedon analysis (ការវិភាគទម្រង់ដីតាមស្រទាប់) | ជាការជីកដីជារណ្តៅជ្រៅបញ្ឈរចុះក្រោម ដើម្បីពិនិត្យ សិក្សា និងពណ៌នាអំពីស្រទាប់នីមួយៗរបស់ដី (ពីលើដល់ស្រទាប់ថ្មខាងក្រោម) ដើម្បីយល់ពីប្រវត្តិ និងលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់វា។ | ដូចជាការកាត់នំខេកមួយចំណិតបញ្ឈរ ដើម្បីមើលថាតើមានប៉ុន្មានជាន់ និងផ្សំពីរសជាតិអ្វីខ្លះនៅជាន់នីមួយៗ។ |
| Cation exchange capacity / CEC (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | ជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការចាប់ទាញ និងរក្សាទុកនូវអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (កាចុង) ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម និងប៉ូតាស្យូម ដែលជារ៉ែចាំបាច់សម្រាប់ផ្តល់ឲ្យរុក្ខជាតិបឺតស្រូប។ | ដូចជាទំហំឃ្លាំង ឬហោប៉ៅរបស់ដីសម្រាប់ផ្ទុក និងចែកចាយចំណី (ជីជាតិ) ទៅឲ្យរុក្ខជាតិ ដីដែលមាន CEC ខ្ពស់គឺមានហោប៉ៅធំអាចផ្ទុកជីបានច្រើន។ |
| Plinthite (ផ្លីនធីត ឬស្រទាប់ដីក្រហមរឹង) | ជាល្បាយនៃដីឥដ្ឋដែលមានជាតិដែកខ្ពស់ និងខ្វះសារធាតុសរីរាង្គ ដែលវានឹងប្រែជារឹងកកដូចថ្មជាអចិន្ត្រៃយ៍ នៅពេលដែលវាត្រូវកម្តៅថ្ងៃស្ងួត និងទទឹកឆ្លាស់គ្នាច្រើនដង។ | ដូចជាដីឥដ្ឋដែលទន់នៅពេលសើម តែប្រែជារឹងដូចឥដ្ឋនៅពេលត្រូវកម្តៅថ្ងៃហើយហួតទឹកអស់។ |
| Extractable acidity (កម្រិតអាស៊ីតដែលអាចទាញយកបាន) | បរិមាណនៃអ៊ីយ៉ុងអាស៊ីត (ភាគច្រើនគឺអ៊ីដ្រូសែន និងអាលុយមីញ៉ូម) ដែលតោងជាប់នឹងភាគល្អិតដី ហើយអាចត្រូវបានវាស់វែងដើម្បីដឹងពីកម្រិតភាពជូរ និងការពុលរបស់ដី ដែលទាមទារការប្រើប្រាស់កំបោរកសិកម្មដើម្បីកែលម្អ។ | ដូចជាបរិមាណនៃជាតិជូរ (អាស៊ីត) ដែលលាក់ខ្លួនតោងជាប់នឹងដី ដែលរារាំងមិនឲ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់បានល្អ និងចាំបាច់ត្រូវប្រើកំបោរដើម្បីបន្សាបវា។ |
| Base saturation (តិត្ថិភាពបាស) | ជាភាគរយនៃសមត្ថភាពផ្ទុក (CEC) ដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយសារធាតុបាស (កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម ប៉ូតាស្យូម ជាដើម)។ កាលណាភាគរយនេះទាប មានន័យថាដីមានជីជាតិខ្សោយ និងមានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់។ | ដូចជាភាគរយនៃកៅអីក្នុងថ្នាក់រៀនដែលមានសិស្សពូកែ (ជីជាតិល្អ) អង្គុយ បើភាគរយទាបមានន័យថាសម្បូរតែកៅអីទំនេរ ឬសិស្សខ្ជិល (អាស៊ីត)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
