បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាជុំវិញការផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញរបស់កសិករទៅលើគុណភាពជីវិត ខណៈពេលដែលពួកគេប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធនៃការថយចុះគុណភាពធនធានធម្មជាតិ និងបម្រែបម្រួលបរិស្ថាននៅតំបន់ដីកំប៉ុស (Peatlands)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលទិន្នន័យដោយផ្ទាល់តាមរយៈការពិភាក្សាក្រុមគោលដៅ និងការសម្ភាសន៍ ដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រដើម្បីវិភាគទិន្នន័យគុណវិស័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Reactive Adaptation ការបន្ស៊ាំខ្លួនបែបអសកម្ម (តបតនឹងបញ្ហាភ្លាមៗ) |
កសិករអាចអនុវត្តបានភ្លាមៗដោយខ្លួនឯង តាមរយៈការធ្វើចំណាកស្រុក ការពង្រីកការដាំដុះ ឬការស្វែងរកប្រភពចំណូលផ្សេងៗទៀត (ពិពិធកម្មមុខរបរ)។ | មិនមានភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការរក្សាមូលដ្ឋានទ្រព្យសម្បត្តិយូរអង្វែងឡើយ ដោយសារកសិករនៅតែពឹងផ្អែកខ្លាំងលើធនធានធម្មជាតិដែលកំពុងខ្សោះជីវជាតិ និងខ្វះសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងហានិភ័យធម្មជាតិធំៗ។ | ៥១% នៃកសិករចូលរួមពិភាក្សា ប្រើប្រាស់ប្រាក់សន្សំផ្ទាល់ខ្លួន ខណៈការធ្វើពិពិធកម្មចំណូលមានត្រឹមតែ ១០,៦៧% ប៉ុណ្ណោះក្នុងឆ្នាំ ២០២៤។ |
| Proactive Adaptation ការបន្ស៊ាំខ្លួនបែបសកម្ម (រៀបចំផែនការទុកជាមុនពីរដ្ឋ) |
ជួយដោះស្រាយបញ្ហាជាប្រព័ន្ធកម្រិតម៉ាក្រូ ដូចជាការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន និងសេវាអប់រំ ដែលផ្តល់ភាពធន់និងផលប្រយោជន៍រយៈពេលយូរអង្វែង។ | ទាមទារការវិនិយោគទុនខ្ពស់ពីស្ថាប័នរដ្ឋ ហើយជារឿយៗជួបការរាំងស្ទះដោយសារអស្ថិរភាពនយោបាយ និងកង្វះខាតថវិកាជាតិ ដែលធ្វើឱ្យការអនុវត្តមានភាពយឺតយ៉ាវ។ | ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅមានកម្រិតខ្សោយ ដែលធ្វើឱ្យកសិករមានការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការគាំទ្ររបស់រដ្ឋាភិបាលលើបញ្ហាជីវភាព ផ្លូវថ្នល់ និងការអប់រំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យ ដែលទាមទារធនធានជាចម្បងលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅមូលដ្ឋាន និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យអត្ថបទ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Pedamaran ខេត្ត Ogan Komering Ilir កោះស៊ូម៉ាត្រា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្តោតលើកសិករនៅតំបន់ដីកំប៉ុស (Peatlands) ដែលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមានលក្ខណៈជាក់លាក់។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គមជនបទឥណ្ឌូនេស៊ីដែលមានការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតយ៉ាងលឿនទៅលើតម្លៃហិរញ្ញវត្ថុជាងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ។ ទោះបីជាបរិបទដីកំប៉ុសខុសពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រកម្ពុជាមួយចំនួនក៏ដោយ វានៅតែមានសារៈសំខាន់ព្រោះកសិករកម្ពុជាក៏កំពុងប្រឈមនឹងការធ្លាក់ចុះធនធានធម្មជាតិ សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា។
លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការអភិវឌ្ឍ និងបម្រែបម្រួលបរិស្ថានមកលើសន្តិសុខជីវភាពកសិករ។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីបម្រែបម្រួលនៃការយល់ឃើញរបស់កសិករពីមួយដំណាក់កាលទៅមួយដំណាក់កាល គឺជាគន្លឹះដើម្បីរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ជនបទនៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងចំគោលដៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Peatlands (ដីកំប៉ុស ឬ ដីពូក) | តំបន់ដីសើមដែលមានស្រទាប់ដីកកើតឡើងពីការរលួយមិនសព្វជ្រុងជ្រោយនៃសាកសពរុក្ខជាតិរាប់ពាន់ឆ្នាំ ដែលជាធម្មតាមានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់ និងសម្បូរកាបូន ប៉ុន្តែងាយរងការឆេះ និងខ្សោះជីវជាតិប្រសិនបើមិនបានគ្រប់គ្រង ឬបង្ហូរទឹកចេញខុសបច្ចេកទេស។ | ដូចជាអេប៉ុងធំមួយដែលស្រូបទឹកនិងស្តុកទុកស្លឹកឈើងាប់ៗរាប់ពាន់ឆ្នាំ តែបើវាស្ងួត វាងាយនឹងឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ។ |
| Reactive Adaptation (ការបន្ស៊ាំខ្លួនបែបអសកម្ម ឬ ការតបត) | ជាការឆ្លើយតបឬដោះស្រាយបញ្ហាផ្សេងៗ (ដូចជាគ្រោះធម្មជាតិ ឬការធ្លាក់ចុះទិន្នផល) តែនៅពេលដែលបញ្ហានោះបានកើតឡើងរួចរាល់ហើយ ដោយគ្មានការត្រៀមលក្ខណៈទុកជាមុន។ ឧទាហរណ៍ កសិករទៅរកការងារធ្វើនៅទីក្រុងពេលដាំដុះមិនបានផល។ | ដូចជាការចាំឱ្យភ្លៀងធ្លាក់ទទឹកសើមខ្លួនសិន ទើបរត់ទៅទិញឆ័ត្រមកបាំង។ |
| Proactive Adaptation (ការបន្ស៊ាំខ្លួនបែបសកម្ម ឬ ការត្រៀមជាមុន) | ជាការរៀបចំផែនការ និងចាត់វិធានការទុកជាមុនដើម្បីទប់ទល់នឹងហានិភ័យ ឬការប្រែប្រួលដែលនឹងអាចកើតមាននៅថ្ងៃអនាគត។ ជាទូទៅ វាពាក់ព័ន្ធនឹងគម្រោងធំៗរបស់រដ្ឋ ដូចជាការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ឬប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។ | ដូចជាការជួសជុលដំបូលផ្ទះនៅរដូវប្រាំង ដើម្បីត្រៀមទប់ទល់នឹងខ្យល់ព្យុះនិងភ្លៀងធ្លាក់នៅរដូវវស្សា។ |
| Livelihood Capitals (មូលធនជីវភាពរស់នៅ) | ប្រភេទទ្រព្យសកម្មទាំងឡាយដែលមនុស្សម្នាក់ៗ ឬគ្រួសារនីមួយៗពឹងផ្អែកដើម្បីរស់រានមានជីវិត ដែលរួមមានមូលធនមនុស្ស (សុខភាព ចំណេះដឹង) ធម្មជាតិ (ដី ទឹក) ហិរញ្ញវត្ថុ (លុយ សន្សំ) រូបវន្ត (ផ្ទះ ឧបករណ៍) និងសង្គម (បណ្តាញទំនាក់ទំនង)។ | ដូចជាប្រអប់ឧបករណ៍ជាង (Toolbox) របស់គ្រួសារនីមួយៗ ដែលមានឧបករណ៍ផ្សេងៗគ្នាសម្រាប់យកទៅដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Focus Group Discussion (FGD) (ការពិភាក្សាក្រុមគោលដៅ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវគុណវិស័យមួយ ដោយប្រមូលផ្តុំមនុស្សមួយក្រុមតូច (ជាទូទៅ ៦ ទៅ ១០នាក់) ដើម្បីពិភាក្សាស៊ីជម្រៅលើប្រធានបទជាក់លាក់ណាមួយ ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ ដើម្បីស្វែងយល់ពីមតិ និងការយល់ឃើញរបស់ពួកគេយ៉ាងទូលំទូលាយ។ | ដូចជាការហៅអ្នកភូមិមួយក្រុមមកអង្គុយផឹកតែជុំគ្នា ហើយជជែកវែកញែករកមូលហេតុនិងដំណោះស្រាយលើបញ្ហាអ្វីមួយ។ |
| Extensification (ការពង្រីកផ្ទៃដីដាំដុះ) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការបង្កើនទិន្នផលកសិកម្មតាមរយៈការគាស់កកាយ ឬពង្រីកផ្ទៃដីដាំដុះឱ្យធំជាងមុន ជាជាងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា ឬជីដើម្បីបង្កើនទិន្នផលលើដីទំហំដដែល។ | ដូចជាការសាងសង់រោងចក្រថ្មីមួយទៀតដើម្បីផលិតឥវ៉ាន់ឱ្យបានច្រើន ជាជាងការទិញម៉ាស៊ីនទំនើបមកដាក់ក្នុងរោងចក្រចាស់។ |
| Intensification (ការធ្វើប្រពលវប្បកម្មកសិកម្ម) | ការបង្កើនកម្រិតនៃការផលិតកសិកម្មលើផ្ទៃដីដដែល ដោយប្រើប្រាស់ធាតុចូលច្រើនជាងមុន ដូចជា កម្លាំងពលកម្ម ជី ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាការបញ្ជូនកូនទៅរៀនគួរ ឬរៀនបំប៉នបន្ថែម ដើម្បីឱ្យទទួលបានពិន្ទុល្អជាងមុន ទោះបីជារៀននៅសាលាដដែលក៏ដោយ។ |
| Qualitative Analysis (ការវិភាគគុណវិស័យ) | ការវិភាគទិន្នន័យដែលមិនមែនជាតួលេខ ប៉ុន្តែជាអត្ថបទ ពាក្យសម្តី ឬការយល់ឃើញ ដើម្បីស្វែងយល់ពីអត្ថន័យ ហេតុផល និងអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្សចំពោះបរិបទអ្វីមួយ (ដូចជាការប្រើកម្មវិធី NVivo ដើម្បីស្វែងរកពាក្យគន្លឹះ)។ | ដូចជាការស្តាប់និងបកស្រាយអត្ថន័យនៃចម្រៀងមួយបទ ជាជាងការរាប់ថាតើចម្រៀងនោះមានពាក្យប៉ុន្មានម៉ាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
