Original Title: Unlocking the Potential of Soil Organic Carbon: Outcome Document
Source: www.researchgate.net
Document Type: Report
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original report for full accuracy.

ការដោះសោសក្តានុពលនៃកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី៖ ឯកសារលទ្ធផល

ចំណងជើងដើម៖ Unlocking the Potential of Soil Organic Carbon: Outcome Document

អ្នកនិពន្ធ៖ Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), Global Soil Partnership (GSP), Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), Intergovernmental Technical Panel on Soils (ITPS), United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD), World Meteorological Organization (WMO)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2017, Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)

វិស័យសិក្សា៖ Environmental Science and Soil Management

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបាត់បង់កាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (SOC) និងភាពចាំបាច់ក្នុងការថែរក្សា ព្រមទាំងបង្កើនការស្តុកទុកកាបូន ដើម្បីកាត់បន្ថយបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ធានាសន្តិសុខស្បៀង និងទប់ស្កាត់ការរិចរិលដី។

វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះបានសង្ខេបលទ្ធផលនៃការពិភាក្សាពីសន្និសីទសកលស្តីពីកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (GSOC17) ដោយផ្តោតលើប្រធានបទសំខាន់ៗចំនួនបី។

ការវាស់វែង ការគូសផែនទី និងការតាមដានស្តុកកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (Measuring, mapping, and monitoring SOC stocks)
ការលើកកម្ពស់ការស្តុកទុកកាបូន និងការទប់ស្កាត់ការបាត់បង់កាបូន (Fostering SOC sequestration and preventing losses)
ការគ្រប់គ្រងដីជាក់លាក់ដែលមានកាបូនខ្ពស់ ដូចជាដីធ្យូងភក់ ដីកកជាអចិន្ត្រៃយ៍ និងដីស្ងួត (Managing specific high-SOC soils like peatlands, permafrost, and drylands)

សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖

ដីជម្រៅ ១ ម៉ែត្រខាងលើផ្ទុកកាបូនសរីរាង្គប្រមាណ ១៤១៧ ជីហ្គាតោន (GtC) ដែលស្មើនឹងជិតពីរដងនៃបរិមាណកាបូននៅក្នុងបរិយាកាស (៨៤៧ GtC)។
ការស្ដារដីដែលរិចរិល និងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងដីប្រកបដោយនិរន្តរភាព អាចស្រូបយកកាបូនពី ១ ទៅ ២ GtC ក្នុងមួយឆ្នាំ ក្នុងរយៈពេល ៣០ ទៅ ៥០ ឆ្នាំខាងមុខ។
អាទិភាពចម្បងគឺត្រូវការពារការបាត់បង់កាបូនពីដីដែលមានស្តុកកាបូនខ្ពស់ស្រាប់ (ដូចជាតំបន់ដីធ្យូងភក់/Peatlands) និងផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាក់ស្តែងដល់កសិករដើម្បីអនុវត្តកសិកម្មដែលជួយដល់ការស្រូបយកកាបូនបន្ត។

២. ការរកឃើញសំខាន់ៗ (Key Findings)

របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៃកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (SOC) ក្នុងការកាត់បន្ថយបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងការពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀង។ ការការពារស្តុកកាបូនដែលមានស្រាប់ ជាពិសេសនៅតំបន់ដីមានកាបូនខ្ពស់ និងការបង្កើនការស្រូបយកកាបូនតាមរយៈការគ្រប់គ្រងដីប្រកបដោយនិរន្តរភាព គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់សម្រេចគោលដៅអព្យាក្រឹតភាពនៃការរិចរិលដី (LDN)។

ការរកឃើញ (Finding)	ព័ត៌មានលម្អិត (Detail)	ភស្តុតាង (Evidence)
ទំហំស្តុកកាបូនសកល (Global Carbon Pool)	ដីគឺជាប្រភពផ្ទុកកាបូនធំបំផុតនៅលើគោក ដោយដីផ្ទុកបរិមាណកាបូនច្រើនជាងបរិយាកាសដល់ទៅជិតពីរដង ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរក្សាតុល្យភាពអាកាសធាតុផែនដី។	ដីជម្រៅ ១ ម៉ែត្រខាងលើមានផ្ទុកកាបូនសរីរាង្គប្រមាណ ១៤១៧ ជីហ្គាតោន (GtC) ធៀបនឹងបរិមាណកាបូនក្នុងបរិយាកាសដែលមានត្រឹមតែ ៨៤៧ GtC។
សក្តានុពលនៃការស្រូបយកកាបូន (Sequestration Potential)	ការស្ដារដីដែលរិចរិល និងការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព អាចទាញយកឧស្ម័នកាបូនពីបរិយាកាសមកកប់ទុកក្នុងដីបានយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។	ការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងដីល្អលើ ៧០% នៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសកល អាចស្រូបយកកាបូនពី ១ ទៅ ២ GtC ក្នុងមួយឆ្នាំ ក្នុងរយៈពេលពី ៣០ ទៅ ៥០ ឆ្នាំខាងមុខ។
ហានិភ័យនៃការបាត់បង់កាបូន (Risk of Carbon Loss)	ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការធ្វើកសិកម្មមិនត្រឹមត្រូវ គឺជាដើមចហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យកាបូនភាយចេញពីដីទៅក្នុងអាកាស បង្កឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅកាន់តែខ្លាំង។	ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីនិងគម្របដី គឺជាប្រភពបញ្ចេញកាបូនធំទីពីរ ដែលបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ស្តុកកាបូនពី ២៥% ទៅ ៧៥% នៃស្តុកកាបូនដើមនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗ។
សារៈសំខាន់នៃដីស្ងួត និងវាលស្មៅ (Drylands & Grasslands)	ទោះបីជាតំបន់ដីស្ងួតមើលទៅហាក់ដូចជាខ្វះជីវជាតិ ប៉ុន្តែវាមានផ្ទៃក្រឡាធំធេង និងផ្ទុកបរិមាណកាបូនសកលយ៉ាងច្រើន ដែលទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ការពារខ្ពស់ដើម្បីចៀសវាងការក្លាយជាវាលលំហ។	តំបន់ដីស្ងួតគ្របដណ្តប់ ៤៧% នៃផ្ទៃដីសកល និងមានផ្ទុកជាង ២៥% នៃកាបូនសរីរាង្គ ខណៈដែលតំបន់វាលស្មៅផ្ទុកប្រមាណ ២០% នៃស្តុកកាបូនសកល។

៣. អនុសាសន៍ (Recommendations)

របាយការណ៍នេះបានផ្តល់អនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រ និងគោលការណ៍ណែនាំសំខាន់ៗ ដើម្បីការពារស្តុកកាបូនក្នុងដី និងលើកកម្ពស់ការគ្រប់គ្រងដីប្រកបដោយនិរន្តរភាព៖

គោលដៅ (Target)	សកម្មភាព (Action)	អាទិភាព (Priority)
រាជរដ្ឋាភិបាល (Government)	រៀបចំការបណ្តុះបណ្តាល និងអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពដើម្បីបង្កើតតម្លៃយោងថ្នាក់ជាតិសម្រាប់ស្តុកកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី និងពង្រឹងការវាស់វែង ការរាយការណ៍ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ (MRV)។	ខ្ពស់ (High)
អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ (Policy Makers)	ផ្តល់អាទិភាពដល់ការអភិរក្សតំបន់ដីដែលមានស្តុកកាបូនខ្ពស់បំផុត (ដូចជាតំបន់ដីធ្យូងភក់ Peatlands) នៅក្នុងគោលនយោបាយថែរក្សាដីជាតិ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការភាយកាបូនដោយផ្ទាល់។	ខ្ពស់ (High)
វិស័យឯកជន និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (Private Sector & NGOs)	កំណត់ និងផ្តល់យន្តការលើកទឹកចិត្ត (ដូចជាឥណទានកាបូន ឬការគាំទ្របច្ចេកទេស) ដែលបង្ហាញពីអត្ថប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងដល់កសិករ ដើម្បីជំរុញឱ្យពួកគេផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់មកអនុវត្តកសិកម្មរក្សាកាបូន។	មធ្យម (Medium)
អ្នកស្រាវជ្រាវ (Researchers)	រួមបញ្ចូលការគណនាតុល្យភាពឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG balance) ទាំងមូល រួមទាំងអន្តរកម្មរវាងកាបូននិងអាសូត នៅពេលធ្វើការវាយតម្លៃពីសក្តានុពលនៃការស្រូបយកកាបូនរបស់គម្រោងនីមួយៗ។	មធ្យម (Medium)

៤. បរិបទកម្ពុជា (Cambodia Context)

របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដែលជាប្រទេសពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម និងងាយរងគ្រោះដោយបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ ការពង្រឹងកាបូនសរីរាង្គក្នុងដីមិនត្រឹមតែជួយកម្ពុជាសម្រេចគោលដៅអាកាសធាតុជាតិ (NDC) ប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជួយស្តារជីជាតិដីកសិកម្មដែលរិចរិល និងរក្សាសន្តិសុខស្បៀងទប់ទល់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតថែមទៀតផង។

ផលប៉ះពាល់មូលដ្ឋាន (Local Implications)៖

កសិកម្ម (Agriculture): កសិករនៅតំបន់ងាយរងគ្រោះដោយការរិចរិលដី (ដូចជានៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ ឬតាកែវ) អាចទទួលបានទិន្នផលប្រសើរជាងមុន និងធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត តាមរយៈការអនុវត្តកសិកម្មអភិរក្ស (Conservation Agriculture) ដើម្បីរក្សាសំណើម និងកាបូនក្នុងដីជំនួសឱ្យការភ្ជួររាស់ជ្រៅ។
បរិស្ថាន និងតំបន់ដីសើម (Environment & Wetlands): តំបន់ព្រៃលិចទឹក និងដីសើមជុំវិញបឹងទន្លេសាប មានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងតំបន់ដីធ្យូងភក់ (Peatlands) ដែលក្រសួងបរិស្ថានចាំបាច់ត្រូវទប់ស្កាត់ការឆេះព្រៃ និងការបង្ហូរទឹកខុសបច្ចេកទេស ដើម្បីចៀសវាងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុ (Climate Finance): កម្ពុជាអាចកសាងសមត្ថភាពបច្ចេកទេស MRV (វាស់វែង រាយការណ៍ និងផ្ទៀងផ្ទាត់) ដើម្បីវាយតម្លៃស្តុកកាបូនដី ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការទាញយកថវិកាពីទីផ្សារឥណទានកាបូន (Carbon Credits) យកមកអភិវឌ្ឍសហគមន៍មូលដ្ឋាន។

សរុបមក កម្ពុជាគប្បីបញ្ជ្រាបយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងកាបូនសរីរាង្គក្នុងដីនេះ ទៅក្នុងផែនការអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មជាតិ ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ទ្វេដង ទាំងការកាត់បន្ថយបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងការលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករក្នុងស្រុក។

៥. ផែនការអនុវត្ត (Implementation Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

១. ការវាយតម្លៃ និងគូសផែនទីស្តុកកាបូនថ្នាក់ជាតិ (National Baseline Mapping): ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ (MAFF) គួរតែសហការជាមួយស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដើម្បីប្រមូលសំណាកដី និងគូសផែនទីបង្ហាញពីកម្រិតកាបូនសរីរាង្គក្នុងដីនៅទូទាំងប្រទេស ដើម្បីកំណត់តំបន់អាទិភាពដែលត្រូវអភិរក្ស និងស្តារឡើងវិញ។
២. ការកសាងសមត្ថភាពបច្ចេកទេស MRV (Capacity Building for MRV): បណ្តុះបណ្តាលមន្ត្រីជំនាញ និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យជាតិ ពីរបៀបវាស់វែង រាយការណ៍ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ស្តុកកាបូន ឱ្យស្របតាមស្តង់ដាររបស់ IPCC (Tier 2 ឬ Tier 3) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងរបាយការណ៍អន្តរជាតិ។
៣. ការបញ្ជ្រាបចូលក្នុងគោលនយោបាយជាតិ (Policy Integration): បញ្ចូលយុទ្ធសាស្ត្របង្កើនកាបូនក្នុងដី ទៅក្នុងឯកសាររួមចំណែករបស់ជាតិ (NDC) និងផែនការសកម្មភាពទប់ស្កាត់ការរិចរិលដី (LDN Target) ដោយមានការគាំទ្រផ្នែកច្បាប់ដើម្បីរក្សាគម្របព្រៃឈើ និងដីសើម។
៤. ការផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តដល់កសិករ (Farmer Incentives & Extension): រៀបចំកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលតាមរយៈភ្នាក់ងារផ្សព្វផ្សាយកសិកម្ម (Extension workers) ដោយភ្ជាប់ជាមួយការផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេស ពូជដំណាំគម្របដី និងការឧបត្ថម្ភហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តកសិករឱ្យអនុវត្តការដាំដុះចម្រុះ និងមិនភ្ជួររាស់។
៥. ការបង្កើតប្រព័ន្ធតាមដានអចិន្ត្រៃយ៍ (Establish Continuous Monitoring System): បង្កើតមូលដ្ឋានទិន្នន័យជាតិ (National Database) មួយដើម្បីតាមដានជាប្រចាំនូវការប្រែប្រួលនៃកាបូនក្នុងដី និងធ្វើការវាស់ស្ទង់ឡើងវិញរៀងរាល់ ៣ ទៅ ៥ឆ្នាំម្តង ដើម្បីវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តគម្រោង។

៦. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Soil Organic Carbon (SOC)	កាបូនសរីរាង្គក្នុងដី គឺជាសមាសធាតុកាបូនដែលអាចរកបាននៅក្នុងរូបធាតុសរីរាង្គនៃដី ដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ និងសត្វដែលរលួយ។ ក្នុងបរិបទគោលនយោបាយ វាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរក្សាជីជាតិដី និងការកាត់បន្ថយបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុដោយការរក្សាកាបូនកុំឱ្យភាយទៅក្នុងបរិយាកាស។	វាប្រៀបដូចជា "គណនីសន្សំ" របស់ដី ដែលរក្សាទុកសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់សម្រាប់រុក្ខជាតិ និងជួយទប់អាកាសធាតុកុំឱ្យក្តៅដោយការលាក់កាបូនទុក។
Land Degradation Neutrality (LDN)	អព្យាក្រឹតភាពនៃការរិចរិលដី គឺជាគោលដៅអន្តរជាតិ (SDG 15.3) ក្នុងគោលបំណងរក្សាបរិមាណ និងគុណភាពនៃធនធានដីឱ្យនៅថេរ ឬកើនឡើង។ ក្នុងន័យអនុវត្ត គឺការធានាថាប្រសិនបើមានការបំផ្លាញគុណភាពដីនៅតំបន់មួយ នោះត្រូវមានការស្តារដីសងវិញនៅតំបន់មួយទៀតឱ្យមានតុល្យភាព។	ដូចជាគោលការណ៍ "រក្សាជញ្ជីងឱ្យមានតុល្យភាព" ដោយធានាថា បើយើងធ្វើឱ្យដីខូចខាតកម្រិតណា យើងត្រូវព្យាយាមជួសជុល ឬស្តារដីផ្សេងទៀតឱ្យបានមកវិញកម្រិតនោះ។
Carbon Sequestration	ការស្រូបយក និងស្តុកទុកកាបូន គឺជាដំណើរការនៃការទាញយកកាបូនឌីអុកស៊ីតពីបរិយាកាស ហើយរក្សាវាទុកក្នុងរយៈពេលយូរនៅក្នុងដី ឬរុក្ខជាតិ។ ជាវិធានការគោលនយោបាយបរិស្ថានដ៏សំខាន់មួយ ដើម្បីកាត់បន្ថយកំណើនឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។	ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់ដីនិងរុក្ខជាតិជា "ម៉ាស៊ីនបូមធូលី" ដើម្បីបូមយកឧស្ម័នកាបូនពីអាកាសមកលាក់ទុកក្នុងដី មិនឱ្យវាធ្វើឱ្យភពផែនដីឡើងកម្តៅ។
Measurement, Reporting and Verification (MRV)	ការវាស់វែង ការរាយការណ៍ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ គឺជាប្រព័ន្ធស្តង់ដារបច្ចេកទេសដែលប្រទេសនានាប្រើប្រាស់ដើម្បីតាមដាន និងបញ្ជាក់ពីបរិមាណកាបូនដែលបានស្តុកទុក ឬកាត់បន្ថយ ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ដូចជាឥណទានកាបូន (Carbon Credits) ជាដើម។	ដូចជា "សៀវភៅបញ្ជីគណនេយ្យ និងសវនកម្ម" ដែលធ្វើឡើងដើម្បីបញ្ជាក់ប្រាប់អន្តរជាតិថាប្រទេសមួយពិតជាបានស្តុកកាបូន និងការពារបរិស្ថានដូចការអះអាងមែន។
Peatlands	តំបន់ដីធ្យូងភក់ គឺជាប្រភេទដីសើមដែលមានផ្ទុករូបធាតុសរីរាង្គរលួយមិនអស់ក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងមានស្តុកកាបូនខ្ពស់បំផុត។ ការអភិរក្សវាជារឿងចាំបាច់ ព្រោះបើវាត្រូវគេបង្ហូរទឹកចោល ឬឆេះ វាស់នឹងបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតយ៉ាងច្រើនទៅក្នុងបរិយាកាស។	គឺជា "ឃ្លាំងស្តុកកាបូនយក្ស" របស់ធម្មជាតិ ដែលបើកាលណាយើងធ្វើឱ្យវាស្ងួត ឬឆេះ វាប្រៀបដូចជាការបើកទ្វារឱ្យឧស្ម័នពុលហោះចេញមកក្រៅរាប់សិបតោន។
Greenhouse Gases (GHG)	ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដូចជាកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2), មេតាន (CH4), និងនីត្រូអុកស៊ីត (N2O) គឺជាឧស្ម័នដែលស្រូបយកកម្តៅនៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី បង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការធ្វើកសិកម្មតាមបែបប្រពៃណីអាចបញ្ចេញឧស្ម័នទាំងនេះច្រើន។	ប្រៀបដូចជា "ភួយ" ដែលគ្របដណ្តប់ផែនដី បើយើងបញ្ចេញឧស្ម័ននេះកាន់តែច្រើន ភួយកាន់តែក្រាស់ ដែលធ្វើឱ្យភពផែនដីកាន់តែក្តៅខ្លាំង។
Soil Organic Matter (SOM)	រូបធាតុសរីរាង្គក្នុងដី រួមបញ្ចូលទាំងកាកសំណល់រុក្ខជាតិ និងសត្វគ្រប់ដំណាក់កាលនៃការរលួយ។ ការលើកកម្ពស់ SOM គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រងកសិកម្ម ដើម្បីបង្កើនភាពមានជីជាតិ សមត្ថភាពផ្ទុកទឹក និងការទប់ទល់នឹងភាពរាំងស្ងួត។	ប្រៀបដូចជា "វីតាមីន និងអេប៉ុង" នៅក្នុងដី ដែលជួយផ្តល់កម្លាំងដល់រុក្ខជាតិ និងជួយឱ្យដីអាចទប់ទឹកមិនឱ្យហួតលឿនពេលមានភាពរាំងស្ងួត។

៧. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖