បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃថាតើការដាំដុះថ្នាំជក់ផ្តល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដ ឬធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់កសិករខ្នាតតូច បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការដាំដំណាំកសិកម្មផ្សេងទៀត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រៀបធៀបទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរវាងក្រុមគ្រួសារកសិករទាំងពីរប្រភេទដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវចម្រុះ (បរិមាណ និងគុណភាព)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Tobacco Farming Strategy យុទ្ធសាស្ត្រជីវភាពដោយផ្អែកលើការដាំថ្នាំជក់ (Tobacco Farming) |
មានទីផ្សារធានាច្បាស់លាស់ និងទទួលបានការគាំទ្រធាតុចូលកសិកម្មពីក្រុមហ៊ុនធំៗ ដែលធ្វើឱ្យកសិករគិតថាជាប្រភពចំណូលងាយស្រួលសម្រាប់ការបង់ថ្លៃសិក្សាកូន។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន (ជំរុញឱ្យមានពហុពន្ធភាព) ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាព បរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យកសិករជាប់បំណុលក្រុមហ៊ុន ដែលនាំទៅរកភាពក្រីក្រវដ្ត។ | ប្រាក់ចំណូលសរុបប្រចាំឆ្នាំទាបជាងកសិករមិនដាំថ្នាំជក់ចំនួន ១៩៨ ដុល្លារ ហើយត្រូវចំណាយលើការថែទាំសុខភាពខ្ពស់ជាង ៣៥ ដុល្លារ។ |
| Non-Tobacco Farming / Diversified Livelihood Strategy យុទ្ធសាស្ត្រជីវភាពចម្រុះ ឬមិនដាំថ្នាំជក់ (Crop Diversification) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលសុទ្ធខ្ពស់ជាង ជួយឱ្យកសិករមានសុខភាពល្អប្រសើរ មានគុណភាពលំនៅដ្ឋានខ្ពស់ និងមានលទ្ធភាពពង្រីកមុខរបរពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ។ | អាចប្រឈមនឹងការខ្វះខាតការធានាទីផ្សារផ្ទាល់ ឬការគាំទ្របច្ចេកទេសបឋម ដែលធ្លាប់ទទួលបានពីក្រុមហ៊ុនថ្នាំជក់ ក្នុងដំណាក់កាលផ្លាស់ប្តូរដំបូង។ | មានប្រាក់ចំណូលប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យមប្រមាណ Ksh 113,579 (ខ្ពស់ជាង) និងមានលទ្ធភាពចំណាយលើការអប់រំកូនចៅបានច្រើនជាងមុន (Ksh 19,581)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវបែបសង្គមសេដ្ឋកិច្ច ដែលទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យនៅមូលដ្ឋាន និងឧបករណ៍វិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ Nyanza ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកេនយ៉ា ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូច។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទអាហ្រ្វិកក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកសិករនៅកម្ពុជាមួយចំនួននៅតែពឹងផ្អែកលើការដាំថ្នាំជក់ក្រោមប្រព័ន្ធកិច្ចសន្យា ដែលងាយរងគ្រោះពីបញ្ហាសុខភាព និងបំណុលដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនិងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជម្រុញការផ្លាស់ប្តូរមុខរបរកសិកម្ម។
សរុបមក ការលើកកម្ពស់ការធ្វើចម្រុះកម្មដំណាំ និងការចាកចេញពីការដាំថ្នាំជក់ មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនប្រាក់ចំណូលពិតប្រាកដប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវគុណភាពជីវិត និងសុខភាពរបស់កសិករកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Livelihood diversification (ការធ្វើពិពិធកម្មជីវភាព ឬការបង្កើតមុខរបរចម្រុះ) | ដំណើរការដែលគ្រួសារ ឬបុគ្គលបង្កើតមុខរបរ ឬប្រភពចំណូលច្រើនផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ និងកែលម្អកម្រិតជីវភាពរបស់ពួកគេ ជាជាងការពឹងផ្អែកលើមុខរបរកសិកម្មតែមួយមុខ (ដូចជាការដាំតែថ្នាំជក់)។ | ដូចជាការមិនដាក់ស៊ុតទាំងអស់ក្នុងកន្ត្រកតែមួយអញ្ចឹង បើកន្ត្រកមួយធ្លាក់បែក យើងនៅសល់ស៊ុតក្នុងកន្ត្រកផ្សេងទៀត។ |
| Livelihood assets (ទ្រព្យសកម្មសម្រាប់ទ្រទ្រង់ជីវភាព) | ធនធាន ឬមូលធនដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតជម្រើសសម្រាប់ការរស់នៅ ដែលរួមមាន ធនធានមនុស្ស (ចំណេះដឹង សុខភាព), ធនធានសង្គម (បណ្តាញទំនាក់ទំនង), ធនធានធម្មជាតិ (ដីធ្លី), ធនធានរូបវន្ត (ផ្ទះសម្បែង សម្ភារៈ) និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុ (ប្រាក់សន្សំ ឥណទាន)។ | ដូចជាប្រអប់ឧបករណ៍ជាងឈើ ដែលមានញញួរ ដែកគោល និងរណារ ដើម្បីយកទៅសាងសង់ផ្ទះ ឬធ្វើតុទូសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត។ |
| Multi-stage and stratified random sampling (ការជ្រើសរើសសំណាកចៃដន្យតាមស្រទាប់និងពហុដំណាក់កាល) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងការជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយបែងចែកចំនួនប្រជាជនជាក្រុមៗ (ស្រទាប់) ជាមុនសិន (ឧ. អ្នកដាំ និងមិនដាំថ្នាំជក់) រួចទើបធ្វើការចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសដោយចៃដន្យជាដំណាក់កាលៗ ដើម្បីធានាថាទិន្នន័យដែលទទួលបានតំណាងឱ្យគ្រប់ក្រុមទាំងអស់ដោយស្មើភាពគ្នា។ | ដូចជាការភ្លក់សម្លរដោយកូរឱ្យសព្វ រួចដួសពីលើបន្តិច ពីកណ្តាលបន្តិច និងពីបាតឆ្នាំងបន្តិច ដើម្បីដឹងថាវាមានរសជាតិបែបណាពិតប្រាកដ មិនមែនភ្លក់តែមួយកន្លែងនោះទេ។ |
| Framework Convention on Tobacco Control / FCTC (អនុសញ្ញាក្របខ័ណ្ឌស្តីពីការត្រួតពិនិត្យផលិតផលថ្នាំជក់) | សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសជាសមាជិកអនុវត្តវិធានការកាត់បន្ថយការផ្គត់ផ្គង់ និងតម្រូវការថ្នាំជក់ ក្នុងនោះមាត្រា ១៧ ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលស្វែងរកជម្រើសមុខរបរផ្សេងៗដើម្បីគាំទ្រកសិករឱ្យបោះបង់ការដាំថ្នាំជក់។ | ដូចជាច្បាប់ចរាចរណ៍អន្តរជាតិមួយដែលប្រទេសទាំងអស់ព្រមព្រៀងគ្នាអនុវត្ត ដើម្បីការពារអាយុជីវិតមនុស្សពីគ្រោះថ្នាក់។ |
| Contracting farming (កសិកម្មតាមប្រព័ន្ធកិច្ចសន្យា) | កិច្ចព្រមព្រៀងរវាងកសិករ និងក្រុមហ៊ុនបញ្ជាទិញ ដែលក្រុមហ៊ុនផ្តល់ពូជ ជី ឬបច្ចេកទេសឱ្យកសិករមុន រួចតម្រូវឱ្យកសិករលក់កសិផលនោះមកឱ្យក្រុមហ៊ុនវិញក្នុងតម្លៃដែលបានកំណត់ទុកជាមុន។ ជារឿយៗវាធ្វើឱ្យកសិករខាតបង់ ឬជាប់បំណុលក្រុមហ៊ុន ប្រសិនបើទិន្នផលមិនល្អ។ | ដូចជាការខ្ចីលុយថៅកែមកទិញសំណាញ់ដើម្បីចាប់ត្រី ហើយត្រូវតែលក់ត្រីនោះឱ្យថៅកែវិញក្នុងតម្លៃថោក ដើម្បីទូទាត់បំណុល។ |
| Focus Group Discussions (ការពិភាក្សាជាក្រុមផ្តោត) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវគុណវិស័យ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រមូលមនុស្សមួយក្រុមតូច (ប្រហែល ៦ ទៅ ១០ នាក់) មកអង្គុយជុំគ្នា និងពិភាក្សាស៊ីជម្រៅលើប្រធានបទជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីស្វែងយល់ពីគំនិត បទពិសោធន៍ និងឥរិយាបថរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការអង្គុយផឹកកាហ្វេជុំគ្នានៅតូបកាហ្វេ ហើយជជែកវែកញែកយ៉ាងផុសផុលអំពីបញ្ហាភូមិឃុំ ដើម្បីស្វែងរកមតិយោបល់ និងការពិត។ |
| Vicious circle of poverty (វដ្តនៃភាពក្រីក្រ ឬរង្វង់អាក្រក់នៃភាពក្រីក្រ) | ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលភាពក្រីក្របង្កឱ្យមានបញ្ហាបន្តបន្ទាប់ (ដូចជាសុខភាពខ្សោយ គ្មានការអប់រំ និងជាប់បំណុល) ហើយបញ្ហាទាំងនោះត្រឡប់មកធ្វើឱ្យបុគ្គលនោះកាន់តែក្រីក្រលើសដើម ធ្វើឱ្យពួកគេមិនអាចរើខ្លួនរួចពីស្ថានភាពនេះ។ | ដូចជាការធ្លាក់ចូលក្នុងរណ្តៅភក់ ពេលរើបម្រាស់កាន់តែខ្លាំង កាន់តែផុងជ្រៅទៅៗ មិនអាចងើបចេញរួចដោយខ្លួនឯង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
