Original Title: Replacement of Soybean meal by Macroalgae, Microspora sp. Thuret in Asian Seabass, Lates calcarifer (Bloch, 1970) Diet
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការជំនួសម្សៅសណ្តែកសៀងដោយសារាយ Macroalgae (Microspora sp. Thuret) នៅក្នុងចំណីត្រីស្ពង់ (Asian Seabass, Lates calcarifer)

ចំណងជើងដើម៖ Replacement of Soybean meal by Macroalgae, Microspora sp. Thuret in Asian Seabass, Lates calcarifer (Bloch, 1970) Diet

អ្នកនិពន្ធ៖ Worawut Koedprang (Rajamangala University of Technology Srivijaya), Preeda Phumee (Rajamangala University of Technology Srivijaya)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2017 Journal of Fisheries Technology Research

វិស័យសិក្សា៖ Aquaculture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រភពប្រូតេអ៊ីនដូចជាម្សៅត្រី និងម្សៅសណ្តែកសៀងមានតម្លៃថ្លៃក្នុងការផលិតចំណីវារីវប្បកម្ម ខណៈពេលដែលសារាយ Microspora sp. ដែលដុះរំខានក្នុងស្រះមានផ្ទុកប្រូតេអ៊ីនដល់ទៅ ២៦% ដែលអាចប្រើប្រាស់ជាប្រភពជំនួសបាន។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានរៀបចំរូបមន្តចំណីត្រីស្ពង់ (Asian Seabass) ចំនួន ៥ ប្រភេទ ដោយជំនួសប្រូតេអ៊ីនម្សៅសណ្តែកសៀងជាមួយនឹងសារាយក្រៀមក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា រួចផ្តល់ចំណីដល់កូនត្រីរយៈពេល ១២ សប្តាហ៍ ដើម្បីវាយតម្លៃការលូតលាស់។

ការរៀបចំរូបមន្តចំណី (Diet Formulation): បង្កើតចំណីមានប្រូតេអ៊ីន ៤០% ដោយជំនួសម្សៅសណ្តែកសៀងនៅកម្រិត ០%, ២៥%, ៥០%, ៧៥% និង ១០០%។
ការពិសោធន៍ចិញ្ចឹម (Feeding Trial): ផ្តល់ចំណីដល់កូនត្រីស្ពង់រយៈពេល ១២ សប្តាហ៍ ក្នុងធុងចំណុះ ៩៥ លីត្រ (១០ ក្បាលក្នុងមួយធុង)។
ការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាព (Performance Evaluation): វាស់វែងអត្រារស់រានមានជីវិត ការលូតលាស់ អត្រាបំប្លែងចំណី (Feed Conversion Ratio) និងថ្លៃដើមផលិតកម្ម។

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ការជំនួសម្សៅសណ្តែកសៀងដោយសារាយ មិនមានផលប៉ះពាល់ដល់អត្រារស់រានមានជីវិតរបស់ត្រីស្ពង់ឡើយ (រក្សាបាន ៩០-៩៦.៦៧%)។
កម្រិតនៃការជំនួស ៥០% ផ្តល់នូវលទ្ធផលនៃការលូតលាស់ និងប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ចំណីប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងចំណីស្តង់ដារ (Control Diet)។
ការប្រើប្រាស់សារាយជំនួសក្នុងកម្រិត ៥០% ជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មបានទាបបំផុត គឺត្រឹមតែ ៨៣ បាត ក្នុងផលនេសាទត្រី ១ គីឡូក្រាម។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Control Diet (0% Macroalgae Replacement) ចំណីស្តង់ដារ D1 (មិនមានការជំនួសដោយសារាយ)	ផ្តល់ការលូតលាស់ អត្រាបំប្លែងចំណី (FCR) និងប្រសិទ្ធភាពចំណីបានល្អបំផុតតាមស្តង់ដារ។	ថ្លៃដើមផលិតកម្មខ្ពស់ដោយសារតម្លៃវត្ថុធាតុដើម (ម្សៅសណ្តែកសៀង និងម្សៅត្រី) មានការកើនឡើង។	អត្រារស់រានមានជីវិត ៩៦.៦៧% និងថ្លៃដើមផលិតត្រី ១ គីឡូក្រាមគឺ ៩៤.២២ បាត។
50% Soybean Meal Replacement (Diet D3) ចំណី D3 (ការជំនួសម្សៅសណ្តែកសៀង ៥០% ដោយសារាយ)	រក្សាបាននូវការលូតលាស់ល្អប្រហាក់ប្រហែលចំណីស្តង់ដារ ជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មបានច្រើនបំផុត និងទាញយកប្រយោជន៍ពីសារាយរំខានក្នុងស្រះ។	ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការប្រមូល លាងសម្អាត និងកែច្នៃសារាយឱ្យទៅជាទម្រង់ម្សៅស្ងួតមុនពេលលាយ។	អត្រារស់រានមានជីវិត ៩៦.៦៧% និងថ្លៃដើមផលិតទាបបំផុតត្រឹមតែ ៨៣.០០ បាត ក្នុងផលនេសាទត្រី ១ គីឡូក្រាម។
100% Soybean Meal Replacement (Diet D5) ចំណី D5 (ការជំនួសម្សៅសណ្តែកសៀង ១០០% ដោយសារាយ)	មិនប្រើប្រាស់ម្សៅសណ្តែកសៀងទាល់តែសោះ ដែលកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើវត្ថុធាតុដើមនាំចូល១០០%។	ធ្វើឱ្យការលូតលាស់របស់ត្រីធ្លាក់ចុះ និងអត្រាបំប្លែងចំណី (FCR) កើនឡើងខ្ពស់ ដោយសារត្រីពិបាករំលាយកាបូអ៊ីដ្រាតសាំញ៉ាំដែលមានក្នុងបរិមាណសារាយច្រើនពេក។	ទម្ងន់ត្រីធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ២៧.៩១ ក្រាម និងថ្លៃដើមផលិតកើនឡើងខ្ពស់ដល់ ១៤៥.៧០ បាត/គ.ក។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ធនធាន និងឧបករណ៍សាមញ្ញដែលមានស្រាប់ក្នុងវិស័យផលិតចំណីវារីវប្បកម្ម ជាមួយនឹងការបន្ថែមវត្ថុធាតុដើម (សារាយ) ដែលអាចប្រមូលបានដោយឥតគិតថ្លៃ។

Raw Materials: សារាយ Microspora sp. (អាចប្រមូលបានដោយឥតគិតថ្លៃពីស្រះចិញ្ចឹមត្រី), ម្សៅត្រី, ម្សៅសណ្តែកសៀង, កន្ទក់ និងវីតាមីនលាយ។
Equipment: ម៉ាស៊ីនកិនឱ្យម៉ត់ (Grinder), ម៉ាស៊ីនកិនលាយនិងបង្កើតគ្រាប់ចំណី (Pelletizer ទំហំ ៣ មីលីម៉ែត្រ), និងទូអាំងសម្ងួត (Drying Oven) នៅសីតុណ្ហភាព ៥០-៦០ អង្សាសេ។
Facilities: ធុងកញ្ចក់ ឬស្រះសម្រាប់ពិសោធន៍ចិញ្ចឹមត្រី ដែលមានប្រព័ន្ធផ្លាស់ប្តូរទឹក និងការផ្គត់ផ្គង់អុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ គុណភាពទឹក និងបរិស្ថានស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយតូច (ធុងកញ្ចក់ ៩៦ លីត្រ) ដែលអាចនឹងតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមក្នុងស្រះចិញ្ចឹមជាក់ស្តែង (Field trial) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីលទ្ធផលសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដក្នុងបរិបទកសិដ្ឋាន។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាថ្លៃដើមចំណីត្រី និងបញ្ហាសារាយរំខានក្នុងស្រះចិញ្ចឹម។

តំបន់ឆ្នេរ (ខេត្តកំពត កែប កោះកុង និងព្រះសីហនុ): ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការចិញ្ចឹមត្រីស្ពង់ ដោយកសិករអាចប្រមូលសារាយរំខានពីក្នុងស្រះរបស់ពួកគេ មកកែច្នៃជាចំណីផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីកាត់បន្ថយការទិញចំណីពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃថ្លៃ។
ការចិញ្ចឹមត្រីទឹកសាប (តំបន់វាលរាប និងជុំវិញបឹងទន្លេសាប): ទោះបីជាការសិក្សានេះផ្តោតលើត្រីស្ពង់ ក៏លទ្ធផលនេះអាចធ្វើជាមូលដ្ឋានក្នុងការសាកល្បងប្រើប្រាស់សារាយសម្រាប់ធ្វើជាចំណីត្រីទីឡាព្យា ឬត្រីអណ្តែងផងដែរ ព្រោះត្រីទាំងនេះស៊ីរុក្ខជាតិ និងអាចរំលាយសារាយបានល្អ។
រោងចក្រផលិតចំណីសត្វខ្នាតតូចមធ្យម (SME): សហគ្រាសក្នុងស្រុកអាចប្រមូលទិញសារាយក្រៀមពីកសិករ ដើម្បីកែច្នៃជាចំណីត្រីដែលមានតម្លៃសមរម្យ ដែលនេះជួយបង្កើតប្រាក់ចំណូលបន្ថែមដល់កសិករ និងជំរុញសេដ្ឋកិច្ចចក្រា (Circular Economy)។

ជារួម ការប្រើប្រាស់សារាយជំនួសម្សៅសណ្តែកសៀងក្នុងកម្រិត ៥០% មិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មចំណីប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជួយកសិករក្នុងការសម្អាតស្រះចិញ្ចឹមត្រីប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានផងដែរ។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

ការប្រមូល និងកែច្នៃសារាយបឋម (Algae Processing): កសិករ ឬអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវប្រមូលសារាយ Microspora sp. ពីស្រះ លាងសម្អាតឱ្យអស់កខ្វក់ រួចហាលថ្ងៃ ឬប្រើទូសម្ងួត (Drying Oven) នៅសីតុណ្ហភាព ៦០ អង្សាសេ រហូតដល់ស្ងួតល្អ បន្ទាប់មកកិនវាឱ្យទៅជាម្សៅម៉ត់។
ការរៀបចំរូបមន្តចំណី (Diet Formulation): ប្រើប្រាស់កម្មវិធីគណនារូបមន្តចំណីដូចជា Pearson's Square ឬ Microsoft Excel Solver ដើម្បីលាយម្សៅសារាយ ជាមួយនឹងម្សៅត្រី ម្សៅសណ្តែកសៀង កន្ទក់ និងវីតាមីន ដោយកំណត់យកប្រូតេអ៊ីនគោល ៤០% និងប្រើសារាយជំនួសម្សៅសណ្តែកសៀងក្នុងកម្រិត ៥០%។
ការផលិតគ្រាប់ចំណី (Pellet Production): នាំយកល្បាយដែលលាយសព្វទៅកិនបញ្ចេញជាគ្រាប់ (Extrusion) តាមរយៈម៉ាស៊ីន Pellet Machine ទំហំ ៣ មីលីម៉ែត្រ (ប្រភេទចំណីលិចទឹក) រួចយកទៅសម្ងួតនៅសីតុណ្ហភាព ៥០ អង្សាសេឱ្យស្ងួតល្អ ដើម្បីការពារការដុះផ្សិតពេលរក្សាទុក។
ការសាកល្បងផ្តល់ចំណីក្នុងស្រះជាក់ស្តែង (Field Trial): ជ្រើសរើសស្រះសាកល្បង ឬកាស្យា (Cage) ផ្តល់ចំណីថ្មីនេះទៅឱ្យកូនត្រីស្ពង់រហូតដល់ឆ្អែត ២ ដងក្នុងមួយថ្ងៃ និងធ្វើការកត់ត្រាការលូតលាស់ (ទម្ងន់/ប្រវែង) និងអត្រារស់រានមានជីវិតរៀងរាល់ ២ សប្តាហ៍ម្តង។
ការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច (Economic Analysis): នៅពេលប្រមូលផល ត្រូវគណនាអត្រាបំប្លែងចំណីទៅជាសាច់ (Feed Conversion Ratio - FCR) និងប្រៀបធៀបថ្លៃដើមសរុបជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ចំណីពាណិជ្ជកម្មទូទៅ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រាក់ចំណេញ និងលទ្ធភាពក្នុងការពង្រីកការផលិតជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
specific growth rate (SGR)	ការវាស់វែងភាគរយនៃកំណើនទម្ងន់របស់ត្រីជារៀងរាល់ថ្ងៃក្នុងអំឡុងពេលនៃការចិញ្ចឹម ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើចំណីថ្មីផ្តល់ការលូតលាស់ដល់ត្រីបានលឿនកម្រិតណា។	ដូចជាការវាស់កម្ពស់ឬទម្ងន់កូនក្មេងរៀងរាល់ខែ ដើម្បីតាមដានថាតើពួកគេលូតលាស់លឿនប៉ុណ្ណាធៀបនឹងវ័យរបស់ពួកគេ។
feed conversion ratio (FCR)	សន្ទស្សន៍វាស់វែងប្រសិទ្ធភាពចំណី ដែលគណនាដោយយកបរិមាណចំណីដែលត្រីស៊ីសរុប ចែកនឹងទម្ងន់ត្រីដែលកើនឡើង។ តួលេខកាន់តែតូចមានន័យថាចំណីកាន់តែមានគុណភាពនិងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។	ដូចជាការវាស់ថាតើឡានមួយស៊ីសាំងប៉ុន្មានលីត្រដើម្បីរត់បានចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រ (កាន់តែស៊ីតិច កាន់តែល្អ)។
protein efficiency ratio (PER)	រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ត្រីក្នុងការបំប្លែងប្រូតេអ៊ីនពីចំណីទៅជាសាច់ ដោយគណនាពីទម្ងន់ដែលកើនឡើងធៀបនឹងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនដែលត្រីបានស៊ីចូលទៅ។	ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើសាច់សត្វដែលយើងញ៉ាំត្រូវបានរាងកាយស្រូបយកទៅសាងសង់សាច់ដុំបានប៉ុន្មានភាគរយពិតប្រាកដ។
net protein utilization (NPU)	ការវាស់វែងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសុទ្ធដែលត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងខ្លួនសត្វ (សាច់ត្រី) ធៀបនឹងបរិមាណប្រូតេអ៊ីនដែលវាបានស៊ីបញ្ចូល ដើម្បីវាស់វែងភាពស័ក្តិសម និងភាពងាយស្រួលក្នុងការរំលាយនៃប្រភពប្រូតេអ៊ីន។	ដូចជាការសន្សំប្រាក់ ដោយវាស់ថាតើប្រាក់ចំណូលដែលរកបានប៉ុន្មានភាគរយត្រូវបានសន្សំទុកក្នុងកូនជ្រូកពិតប្រាកដដោយមិនបានចាយវាយអស់។
hepatosomatic index (HSI)	សមាមាត្ររវាងទម្ងន់ថ្លើម និងទម្ងន់ខ្លួនសរុបរបស់ត្រី ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាសូចនាករដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពសុខភាពទូទៅ និងកម្រិតនៃការស្តុកទុកថាមពល (គ្លីកូសែននិងខ្លាញ់) នៅក្នុងថ្លើម។	ដូចជាការពិនិត្យមើលទំហំឃ្លាំងស្តុកទំនិញ ដើម្បីដឹងថាតើរោងចក្រមួយមានដំណើរការល្អនិងមានស្តុកបម្រុងទុកគ្រប់គ្រាន់ឬអត់។
antinutritional factors (ANFs)	សារធាតុគីមីដែលមានតាមធម្មជាតិនៅក្នុងរុក្ខជាតិមួយចំនួន (ដូចជាសណ្តែកសៀង) ដែលរារាំងការរំលាយអាហារ ឬការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម ធ្វើឱ្យសត្វមិនអាចទាញយកប្រយោជន៍ពេញលេញពីចំណីបានឡើយ។	ដូចជាច្រេះដែលជាប់លើវីស ធ្វើឱ្យយើងពិបាកមួលវាទោះបីជាយើងមានកម្លាំងខ្លាំងក៏ដោយ (វាជាភ្នាក់ងាររារាំងដំណើរការធម្មតា)។
Microspora sp.	ប្រភេទសារាយពណ៌បៃតងរាងជាសរសៃឆ្មារៗ ដែលដុះលូតលាស់យ៉ាងលឿនក្នុងទឹកសាប និងទឹកភ្លាវ។ វាច្រើនតែបង្កបញ្ហារំខានដល់បរិស្ថានក្នុងស្រះចិញ្ចឹមត្រី ប៉ុន្តែវាមានផ្ទុកប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់ដែលអាចកែច្នៃជាចំណីសត្វបាន។	ដូចជាស្មៅចង្រៃដែលដុះក្នុងចម្ការ ដែលកសិករច្រើនតែដកចោល ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងវាអាចយកមកកែច្នៃធ្វើជាជី ឬចំណីសត្វដ៏មានប្រយោជន៍បាន។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖