បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននិងអេកូឡូស៊ី (ជីវរូបវន្ត) នៃការនេសាទកាត់បន្ថយ (Reduction Fisheries) ដែលចាប់ត្រីដើម្បីផលិតជាម្សៅត្រីនិងប្រេងត្រីសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់វិស័យវារីវប្បកម្ម។ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃលើប្រសិទ្ធភាព និងទំហំនៃផលប៉ះពាល់ធៀបនឹងដែនកំណត់នៃនិរន្តរភាពភពផែនដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (Life Cycle Assessment) និងការវិភាគស្នាមជើងអេកូឡូស៊ី ដោយផ្តោតលើសូចនាករចំនួនពីរដើម្បីវាស់វែងផលប៉ះពាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Method វិធីសាស្ត្រស្តង់ដារវាយតម្លៃតម្រូវការផលិតកម្មបឋម (PPR) |
ងាយស្រួលគណនាដោយប្រើតម្លៃមធ្យមជាសកលសម្រាប់ការផ្ទេរថាមពលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (១០%) និងទិន្នផលត្រី។ វាមានភាពងាយស្រួលសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវដែលមានកម្រិតទិន្នន័យ។ | មិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ឬប្រភេទត្រីជាក់លាក់នីមួយៗ ដែលនាំឱ្យការវាយតម្លៃអត្រាការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមានភាពមិនត្រឹមត្រូវ។ | ផ្តល់លទ្ធផល PPR ទាបជាងការពិតរហូតដល់ ៣ ដង ធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រដែលប្រើទិន្នន័យជាក់លាក់របស់តំបន់ និងប្រភេទត្រី។ |
| Yield-specific Method វិធីសាស្ត្រផ្អែកលើទិន្នផលជាក់លាក់ |
មានភាពសុក្រឹតជាងវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារ ដោយសារវាប្រើប្រាស់ទិន្នផលម្សៅត្រី និងប្រេងត្រីជាក់លាក់ទៅតាមប្រភេទត្រីនីមួយៗ (Species-specific yield)។ | នៅតែមិនទាន់គិតគូរពីកម្រិតប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្ទេរថាមពលជាក់លាក់របស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនីមួយៗនៅឡើយ (នៅតែប្រើអត្រាមធ្យម ១០%)។ | ផ្តល់លទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលនឹងវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដដែល ប្រសិនបើត្រីនោះត្រូវបានចាប់ពីតំបន់ដែលមានកម្រិតផ្ទេរថាមពលខុសពី ១០%។ |
| Refined Method វិធីសាស្ត្រដែលបានកែលម្អ (ស្នើឡើងដោយអ្នកនិពន្ធ) |
ប្រើតម្លៃផ្ទេរថាមពលជាក់លាក់តាមប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រធំៗ (LME) និងទិន្នផលត្រីជាក់លាក់ ដែលផ្តល់ភាពសុក្រឹតបំផុត និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិតជាក់ស្តែង។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើន ស្មុគស្មាញក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ និងត្រូវការការវិភាគកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីគណនាភាពមិនប្រាកដប្រជា (Uncertainty)។ | បង្ហាញពីទំហំនៃតម្រូវការផលិតកម្មបឋម (PPR) កាន់តែច្បាស់លាស់ ដោយរកឃើញថាចំណីត្រីសាម៉ុននៅន័រវែសមានផលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធំជាងវិធីសាស្ត្រមុនៗវាយតម្លៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទិន្នន័យជលផលសកល និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគអាយុកាលវដ្ត (LCA) រួមទាំងការវិភាគភាពមិនប្រាកដប្រជានៃទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យជលផលកាត់បន្ថយនៅតំបន់សមុទ្រប៉ូល និងតំបន់ត្រជាក់ (ឧ. ន័រវែស អាយស៍លែន ឈីលី សម្រាប់ផលិតចំណីត្រីសាម៉ុន)។ ទិន្នន័យទាំងនេះប្រហែលជាមិនតំណាងពេញលេញសម្រាប់ជលផលតំបន់ត្រូពិច ឬប្រព័ន្ធទឹកសាបដូចជានៅកម្ពុជា ដែលតែងតែប្រើប្រាស់ត្រីចម្រុះឬត្រីទឹកសាបកម្រិតទាបធ្វើជាចំណី។ ទោះយ៉ាងណា ក្របខ័ណ្ឌនៃវិធីសាស្ត្រនេះគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការវាស់វែង និងវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ជលផលនៅក្នុងបរិបទក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) និងអត្រាតម្រូវការផលិតកម្មបឋម (PPR) នេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគាំទ្រដល់ការគ្រប់គ្រងវិស័យវារីវប្បកម្ម និងធនធានជលផលនៅកម្ពុជា។
ការបន្សាំនិងអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយជំរុញឱ្យការចិញ្ចឹមត្រីពាណិជ្ជកម្មកាន់តែមាននិរន្តរភាព ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយការគំរាមកំហែងរយៈពេលវែងដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Life cycle assessment (LCA) | គឺជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយដោយគិតតាំងពីដំណាក់កាលទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោលចុងក្រោយ។ | ដូចជាការតាមដានប្រវត្តិរូបរបស់ផលិតផលមួយតាំងពីចាប់កំណើតរហូតដល់ស្លាប់ ដើម្បីមើលថាវាបានបញ្ចេញជាតិពុល ឬបំផ្លាញបរិស្ថានអស់ប៉ុន្មាន។ |
| Primary production required (PPR) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណថាមពល (ផលិតកម្មបឋមពីរស្មីសំយោគរបស់រុក្ខជាតិឬសារាយសមុទ្រ) ដែលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីត្រូវចំណាយដើម្បីបង្កើតបានជាជីវម៉ាសរបស់សត្វនៅកម្រិតអាហារូបត្ថម្ភខ្ពស់ជាង។ | ដូចជាការគណនាថាតើត្រូវចំណាយស្មៅប៉ុន្មានគីឡូ ទើបអាចចិញ្ចឹមបានសាច់គោមួយគីឡូ។ |
| Reduction fisheries | គឺជាប្រភេទនេសាទពាណិជ្ជកម្មដែលចាប់ត្រីតូចៗរាប់សិបតោន មិនមែនសម្រាប់មនុស្សបរិភោគដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែដើម្បីយកទៅកិនធ្វើជាម្សៅត្រី និងប្រេងត្រីសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ការផលិតចំណីសត្វ។ | ដូចជាការច្រូតស្មៅយកទៅកិនធ្វើជាចំណីគោ ជំនួសឱ្យការដាំបន្លែសម្រាប់មនុស្សញ៉ាំដោយផ្ទាល់។ |
| Trophic level | គឺជាទីតាំង ឬកម្រិតរបស់សត្វមានជីវិតមួយនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់អាហារ ដែលបង្ហាញពីលំដាប់លំដោយនៃការស៊ីគ្នាជាបន្តបន្ទាប់ (ឧ. រុក្ខជាតិទាបជាងគេ ត្រីស៊ីរុក្ខជាតិនៅកណ្តាល ឯសត្វរំពានៅខ្ពស់ជាងគេ)។ | ដូចជាតារាងឋានន្តរស័ក្តិនៅក្នុងសង្គមសត្វ ដែលប្រាប់ថានរណាជាអ្នកស៊ី និងអ្នកណាជាចំណី។ |
| Transfer efficiency | គឺជាអត្រានៃថាមពលដែលត្រូវបានបំប្លែងនិងបញ្ជូនពីកម្រិតអាហារូបត្ថម្ភមួយ ទៅកាន់កម្រិតមួយទៀតខ្ពស់ជាងនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលជាទូទៅមានកម្រិតទាប (ប្រហែលត្រឹមតែ ១០% ប៉ុណ្ណោះ) ដោយសារតែការបាត់បង់ថាមពលក្នុងទម្រង់កម្តៅ ឬការបន្ទោរបង់។ | ដូចជាការចាក់ទឹកពីកែវមួយទៅកែវមួយទៀត ដែលតែងតែមានទឹកកំពប់ចោលតាមផ្លូវខ្លះជានិច្ច។ |
| Fuel Use Intensity (FUI) | ជាសូចនាករវាស់វែងពីបរិមាណប្រេងឥន្ធនៈដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីទាញយក ឬផលិតបានទិន្នផលមួយឯកតា (ឧទាហរណ៍៖ ចំនួនលីត្រប្រេងម៉ាស៊ូតដែលត្រូវដុតបញ្ឆេះ ដើម្បីចាប់បានត្រីមួយតោន)។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើឡានមួយប្រើសាំងអស់ប៉ុន្មានលីត្រ ដើម្បីរត់បានចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រ។ |
| Large marine ecosystem (LME) | ជាតំបន់សមុទ្រដ៏ធំទូលាយនៅក្បែរតំបន់ឆ្នេរ ដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ គីមីសាស្ត្រទឹក និងខ្សែសង្វាក់ជីវសាស្ត្រ (ពពួកសត្វនិងរុក្ខជាតិ) ជាប់ពាក់ព័ន្ធគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាប្រព័ន្ធតែមួយ។ | ដូចជាការបែងចែកសមុទ្រជាខេត្ត ឬតំបន់រដ្ឋបាលធំៗ ដោយផ្អែកលើអាកាសធាតុ និងលក្ខណៈធម្មជាតិរបស់តំបន់នោះ។ |
| Ecological footprint | ជារង្វាស់ទំហំផ្ទៃដី ឬផ្ទៃទឹកនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលទាមទារជាចាំបាច់ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ធនធានដល់មនុស្ស និងដើម្បីស្រូបយកកាកសំណល់ឬឧស្ម័នកាបូនិកដែលមនុស្សនោះបង្កើតឡើងវិញ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំដីស្រែនិងចម្ការដែលគ្រួសារមួយត្រូវការចាំបាច់ ដើម្បីដាំដុះចិញ្ចឹមក្រពះ និងទុកចោលសំរាមរបស់ខ្លួនប្រចាំថ្ងៃឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
