បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនក្តាមសេះ (Portunus pelagicus) ក្នុងធម្មជាតិ ដោយវាយតម្លៃលើដំណើរការបន្តពូជ និងគុណភាពកូនក្តាមនៃមេពូជដែលចិញ្ចឹមក្នុងស្រះ តាមរយៈការពងច្រើនលើក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រៀបធៀបប៉ារ៉ាម៉ែត្រនៃការបន្តពូជ និងការលូតលាស់របស់កូនក្តាមរវាងការពងលើកទី១ និងទី២ របស់មេក្តាមញី ក្នុងលក្ខខណ្ឌកន្លែងភ្ញាស់ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| First Spawning (Pond-Reared Broodstock) ការពងលើកទី១ របស់មេពូជក្តាមសេះចិញ្ចឹមក្នុងស្រះ |
ផ្តល់ចំនួនពងច្រើន អត្រាញាស់ខ្ពស់ និងអត្រារស់រានរបស់កូនក្តាមដំណាក់កាលដំបូង (Zoea I) ខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារការប្រមូលមេពូជថ្មីៗជាបន្តបន្ទាប់ ប្រសិនបើមិនប្រើប្រាស់ការពងលើកទី២ ដែលអាចធ្វើឱ្យកើនឡើងនូវថ្លៃដើមផលិតកម្ម។ | អត្រាពងជាមធ្យម ៥០៨,៦៥៧ ពង អត្រាញាស់ ៥៤.០១% និងអត្រារស់រានកូនក្តាម Zoea I ចំនួន ៨៧.៨៧%។ |
| Second Spawning (Pond-Reared Broodstock) ការពងលើកទី២ របស់មេពូជក្តាមសេះចិញ្ចឹមក្នុងស្រះ |
ជួយសន្សំសំចៃមេពូជ និងកាត់បន្ថយការចាប់ពីធម្មជាតិ ព្រោះអត្រារស់រានរហូតដល់កូនក្តាមដំណាក់កាលចុងក្រោយ (First crab stage) មិនខុសគ្នាខ្លាំងពីលើកទី១ និងនៅតែអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់ការផលិតកូនពូជបាន។ | ចំនួនពងសរុប អត្រាញាស់ និងអត្រារស់រាននៅដំណាក់កាល Zoea I មានការធ្លាក់ចុះទាបជាងការលើកទី១។ | អត្រាពងជាមធ្យម ៣៩៥,១១៨ ពង អត្រាញាស់ ៤១.៤១% និងអត្រារស់រានកូនក្តាម Zoea I ចំនួន ៦៧.១៩%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវារីវប្បកម្ម និងឧបករណ៍តាមដានគុណភាពទឹកជាច្រើនដើម្បីធានាដល់ការលូតលាស់របស់មេពូជ និងការរស់រានរបស់កូនក្តាម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្ថានីយស្រាវជ្រាវជលផល Klongwan ខេត្ត Prachuap Khiri Khan ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់មេពូជក្តាមសេះដែលចិញ្ចឹមក្នុងស្រះ។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ឆ្នេរសមុទ្ររបស់យើងមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ គុណភាពទឹក និងបរិស្ថានស្រដៀងគ្នា។ ការយកគំរូតាមបច្ចេកទេសនេះ អាចជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធលើការនេសាទក្តាមសេះក្នុងធម្មជាតិដែលកំពុងមានការថយចុះគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ។
បច្ចេកទេសបន្តពូជក្តាមសេះពងច្រើនលើកក្នុងស្រះនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការអនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីជំរុញវិស័យវារីវប្បកម្មសមុទ្រប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ការជំរុញឱ្យប្រើប្រាស់មេពូជសម្រាប់ការញាស់លើកទី២ នឹងជួយកសិករ និងកន្លែងភ្ញាស់នៅកម្ពុជាកាត់បន្ថយចំណាយលើការប្រមូលមេពូជថ្មី ព្រមទាំងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការផលិតកូនក្តាមដោយមិនបាត់បង់គុណភាពនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយឡើយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Broodstock (មេពូជ) | សត្វញីនិងឈ្មោលពេញវ័យដែលត្រូវបានគេជ្រើសរើស ថែទាំ និងរក្សាទុកក្នុងកសិដ្ឋានឬស្រះសម្រាប់ធ្វើការបង្កាត់ពូជ និងផលិតកូនពូជបន្តបន្ទាប់។ នៅក្នុងការសិក្សានេះគឺសំដៅលើមេក្តាមសេះ (Portunus pelagicus) ដែលគេយកមកចិញ្ចឹមយកពង។ | ប្រៀបដូចជាមេមាន់ ឬបាមាន់ដែលអ្នកស្រុកទុកសម្រាប់យកស៊ុតភ្ញាស់ជាកូនមាន់ជំនាន់ក្រោយៗ មិនមែនសម្រាប់សម្លាប់ជាអាហារឡើយ។ |
| Fecundity (អត្រាពង) | ចំនួនស៊ុតឬពងសរុបដែលសត្វញីមួយក្បាលអាចផលិត និងពកនៅជាប់ពោះរបស់វាក្នុងមួយវដ្តនៃការបង្កាត់ពូជ។ វាជារង្វាស់ចម្បងនៃសក្តានុពលនៃការបន្តពូជរបស់មេក្តាម។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជសរុបដែលផ្លែឈើមួយផ្លែអាចបង្កើតបាន។ |
| Zoea (កូនក្តាមដំណាក់កាលសូអៀ) | ដំណាក់កាលដំបូងបំផុតនៃការលូតលាស់របស់កូនក្តាមសមុទ្រ បន្ទាប់ពីញាស់ចេញពីស៊ុតភ្លាមៗ ដែលពួកវាមើលទៅមិនទាន់មានរូបរាងដូចក្តាមទេ ហើយតែងតែហែលអណ្តែតតាមចរន្តទឹក។ | ប្រៀបដូចជាដង្កូវនាងដែលទើបញាស់ចេញពីពង មានរូបរាងខុសស្រឡះ មុនពេលវាប្រែខ្លួនជាមេអំបៅ។ |
| Megalopa (កូនក្តាមដំណាក់កាលមេហ្គាឡូប៉ា) | ដំណាក់កាលអន្តរកាលចុងក្រោយរបស់កូនក្តាម មុនពេលវាប្រែខ្លួនទៅជាកូនក្តាមមានរូបរាងពេញលេញ (First crab)។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ វាចាប់ផ្តើមមានដង្កៀប ហើយអាចហែលចុះទៅតោងនៅបាតទឹកបាន។ | ដូចជាកូនក្អុកដែលចាប់ផ្តើមដុះជើង និងរៀបចំបាត់កន្ទុយ ក្លាយជាកង្កែបតូច។ |
| Re-maturation (ការកកើតពងឡើងវិញ) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលមេក្តាមញីអាចផលិត និងលូតលាស់ស៊ុតថ្មីៗក្នុងកន្សោមពងរបស់វាឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស បន្ទាប់ពីវាបានពង និងភ្ញាស់រួចម្តងរួចមកហើយ ក្នុងវដ្តបន្តពូជឬរដូវកាលតែមួយ។ | ដូចជាដើមឈើហូបផ្លែដែលបន្តចេញផ្កា និងផ្តល់ផ្លែជាលើកទីពីរ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីគេប្រមូលផលលើកទីមួយរួច ក្នុងរដូវកាលតែមួយ។ |
| Molt death syndrome (រោគសញ្ញាងាប់ពេលសកសំបក) | ភាពមិនប្រក្រតីដែលបណ្តាលឱ្យកូនក្តាមងាប់ក្នុងអំឡុងពេលដែលវាព្យាយាមសកសំបកចាស់ចោលដើម្បីលូតលាស់រូបរាង ដែលភាគច្រើនបណ្តាលមកពីកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ បញ្ហាគុណភាពទឹក ឬការឆ្លងរោគ ធ្វើឱ្យវាមិនអាចទាញខ្លួនចេញពីសំបកចាស់បានរួចរាល់។ | ដូចជាមនុស្សដែលស្លៀកអាវតឹងខ្លាំង ហើយមិនអាចដោះចេញបាន រហូតដល់ថប់ដង្ហើម។ |
| Carapace width (ទទឹងស្នូកក្តាម) | ការវាស់ប្រវែងទទឹងនៃស្នូកខ្នងរបស់ក្តាម ពីចុងបន្លាស្រួចម្ខាង (Epibranchial spine) ទៅចុងបន្លាស្រួចម្ខាងទៀត។ វាជារង្វាស់ស្តង់ដារដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីកត់ត្រាទំហំ និងសូចនាករលូតលាស់របស់ក្តាម។ | ដូចជាការវាស់ទំហំរង្វង់ទ្រូងរបស់មនុស្ស ដើម្បីកំណត់ទំហំរាងកាយ។ |
| Artemia nauplii (កូនអាកតេមីញ៉ា) | កូនទើបញាស់នៃប្រភេទពពួកសត្វល្អិតរស់ក្នុងទឹកប្រៃម្យ៉ាង (Brine shrimp) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់ (ប្រូតេអ៊ីន និងខ្លាញ់) ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅជាចំណីរស់ (Live feed) ដ៏សំខាន់សម្រាប់ចិញ្ចឹមកូនក្តាមនៅកន្លែងភ្ញាស់។ | ប្រៀបដូចជាទឹកដោះគោម្សៅបំប៉នពិសេសសម្រាប់ទារកទើបកើត ដែលសម្បូរវីតាមីនជួយឱ្យពួកគេឆាប់ធំធាត់រឹងមាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
