បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រទេសអេត្យូពីកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាអសន្តិសុខស្បៀង និងភាពក្រីក្រយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនប្រមាណ ២០,៤ លាននាក់ ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គ្រោះរាំងស្ងួត និងការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការដាំដុះគ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលងាយរងគ្រោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវអក្សរសិល្ប៍ស្រាវជ្រាវ និងគោលនយោបាយនានា ដើម្បីវិភាគពីសក្តានុពលនៃការប្រើប្រាស់ដំណាំដែលមិនសូវមានការយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីលើកកម្ពស់សន្តិសុខស្បៀង និងអាហារូបត្ថម្ភ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cereal-based Agriculture (Wheat, Maize, Teff) ការដាំដុះផ្អែកលើគ្រាប់ធញ្ញជាតិ (ស្រូវសាលី ពោត) |
ទទួលបានការគាំទ្រខ្លាំងពីគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល មានខ្សែចង្វាក់តម្លៃ និងទីផ្សារពាណិជ្ជកម្មច្បាស់លាស់។ | ងាយរងគ្រោះដោយសារបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ គ្រោះរាំងស្ងួត និងត្រូវការធាតុចូលកសិកម្មខ្ពស់ (ជីគីមី) ដែលមានតម្លៃថ្លៃ។ | ទិន្នផលមិនគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការដែលកំពុងកើនឡើង (ឧ. ស្រូវសាលីខ្វះខាត ២០%) ដែលតម្រូវឱ្យមានការនាំចូលក្នុងបរិមាណច្រើន។ |
| Orphan and Root Crops Diversification (Cassava, Enset, P. edulis) ការធ្វើពិពិធកម្មដំណាំដែលមិនសូវមានការយកចិត្តទុកដាក់ (ដំឡូងមី Ensete ventricosum) |
មានភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត អាចលូតលាស់បានល្អលើដីខ្សត់ជីវជាតិ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ទោះក្នុងស្ថានភាពលំបាក។ | ខ្វះការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការស្រាវជ្រាវ ខ្វះការគាំទ្រពីគោលនយោបាយកសិកម្ម និងមិនសូវមានប្រព័ន្ធទីផ្សាររឹងមាំនៅឡើយ។ | មានសក្តានុពលផ្តល់ស្បៀងដល់មនុស្សរាប់លាននាក់ (ឧ. ដំណាំ Enset អាចចិញ្ចឹមមនុស្ស ១០០លាននាក់) និងអាចកែច្នៃជាម្សៅឬថាមពលអេតាណុល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអភិវឌ្ឍដំណាំដែលមិនសូវមានការយកចិត្តទុកដាក់ (Orphan Crops) ទាមទារការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុតិចតួចសម្រាប់ធាតុចូលកសិកម្ម ប៉ុន្តែទាមទារការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត និងការគាំទ្រផ្នែកស្រាវជ្រាវច្រើន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានផ្តោតសំខាន់ទៅលើប្រទេសអេត្យូពី ដែលប្រឈមនឹងអសន្តិសុខស្បៀង គ្រោះរាំងស្ងួត និងការពឹងផ្អែកលើកសិករខ្នាតតូច។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទនៃតំបន់អាហ្វ្រិកក៏ដោយ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះកម្ពុជាក៏ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការដាំដុះស្រូវ (Crop homogenization) និងងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុផងដែរ។
ការធ្វើពិពិធកម្មកសិកម្មតាមរយៈការប្រើប្រាស់ដំណាំមើម និងដំណាំរង គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការឡើងថ្លៃនៃធាតុចូលកសិកម្ម។
ការបញ្ជ្រាបដំណាំដែលមិនសូវមានការយកចិត្តទុកដាក់ទៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្មកម្ពុជា នឹងជួយពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀងជាតិ និងប្រែក្លាយបញ្ហាប្រឈមនៃអាកាសធាតុទៅជាឱកាសសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Orphan crops (ដំណាំដែលមិនសូវមានការយកចិត្តទុកដាក់) | ជាប្រភេទដំណាំក្នុងស្រុកដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងការទប់ទល់នឹងភាពអត់ឃ្លាន ប៉ុន្តែមិនសូវទទួលបានការស្រាវជ្រាវ ការអភិវឌ្ឍពូជ ឬការធ្វើពាណិជ្ជកម្មក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិនោះទេ។ | ដូចជាម្ហូបប្រចាំតំបន់ដែលឆ្ងាញ់និងងាយស្រួលរក ប៉ុន្តែមិនសូវមានអ្នកស្គាល់ ឬអភិវឌ្ឍលក់នៅតាមភោជនីយដ្ឋានធំៗឡើយ។ |
| Food insecurity (អសន្តិសុខស្បៀង) | ស្ថានភាពដែលបុគ្គល ឬសហគមន៍មិនមានលទ្ធភាពទទួលបានអាហារគ្រប់គ្រាន់ មានសុវត្ថិភាព និងមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ជាប្រចាំ ដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវិតរស់នៅឱ្យមានសុខភាពល្អ ដោយសារកត្តាសេដ្ឋកិច្ច ឬគ្រោះធម្មជាតិ។ | ដូចជាគ្រួសារមួយដែលមិនដឹងថាថ្ងៃស្អែកមានអង្ករដាំបាយ ឬមានលុយទិញម្ហូបហូបដែរឬអត់។ |
| Crop diversification (ការធ្វើពិពិធកម្មដំណាំ) | យុទ្ធសាស្ត្រកសិកម្មដែលកសិករផ្លាស់ប្តូរពីការដាំដុះដំណាំតែមួយមុខ ទៅជាការដាំដុះដំណាំច្រើនប្រភេទខុសៗគ្នានៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការខូចខាតដោយសារអាកាសធាតុ ជំងឺ ឬការធ្លាក់ថ្លៃទីផ្សារ។ | ដូចជាការមិនដាក់ស៊ុតទាំងអស់ទៅក្នុងកន្ត្រកតែមួយ ដើម្បីការពារកុំឱ្យបែកទាំងអស់ពេលធ្លាក់។ |
| Agricultural Development Led Industrialization (ADLI) (យុទ្ធសាស្ត្រឧស្សាហូបនីយកម្មផ្អែកលើការអភិវឌ្ឍកសិកម្ម) | គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ការរីកចម្រើននៃវិស័យកសិកម្ម ជាគ្រឹះក្នុងការជំរុញ និងគាំទ្រដល់ការកសាងវិស័យឧស្សាហកម្ម តាមរយៈការផ្តល់វត្ថុធាតុដើម និងការបង្កើតទីផ្សារក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការខិតខំដាំដើមឈើហូបផ្លែឱ្យបានច្រើននិងល្អសិន ទើបអាចយកចំណេញនិងផ្លែឈើទាំងនោះទៅបើករោងចក្រកែច្នៃទឹកផ្លែឈើបាន។ |
| Bioethanol (អេតាណុលជីវៈ) | ប្រភេទឥន្ធនៈដែលអាចកកើតឡើងវិញបាន ដែលចម្រាញ់ចេញពីដំណើរការបន្ទុំនៃកសិផល ឬរុក្ខជាតិមានជាតិម្សៅនិងស្ករ (ដូចជាដំឡូងមី ឬអំពៅ) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាថាមពលជំនួសប្រេងឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល។ | ដូចជាការយកកាកសំណល់រុក្ខជាតិ ឬដំឡូងមីទៅចម្រាញ់ធ្វើជាប្រេងសម្រាប់ចាក់ម៉ូតូ ឬឡានឱ្យឆេះ និងកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន។ |
| Ensete ventricosum (រុក្ខជាតិអេនសេត / ចេកក្លែងក្លាយ) | ជារុក្ខជាតិម្យ៉ាងស្រដៀងនឹងដើមចេក ដែលដុះនៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃប្រទេសអេត្យូពី ប៉ុន្តែគេមិនបរិភោគផ្លែវាទេ គឺគេទាញយកជាតិម្សៅពីគល់និងដើមរបស់វាដើម្បីធ្វើជាអាហារ ហើយវាមានភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាដើមចេកដែលយើងមិនចាំបាច់រង់ចាំហូបផ្លែ តែយើងអាចយកគល់និងដើមរបស់វាទៅកិនធ្វើជាម្សៅនំទុកហូបរាប់ឆ្នាំ។ |
| Agro-biodiversity (ជីវចម្រុះកសិកម្ម) | ភាពសម្បូរបែបនៃពូជរុក្ខជាតិ សត្វ និងអតិសុខុមប្រាណ ដែលមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងប្រព័ន្ធកសិកម្ម និងការផលិតស្បៀង ដែលជួយឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីអាចទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុបានល្អ។ | ដូចជាសួនច្បារមួយដែលមានដាំបន្លែ ផ្លែឈើ និងផ្កាច្រើនមុខចម្រុះគ្នា ធ្វើឱ្យសត្វល្អិតចង្រៃពិបាកបំផ្លាញជាងការដាំតែមួយមុខ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
