បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផ្ទុះឡើងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនូវសត្វមមាចទៃ (Leafhoppers) និងមមាចលោត (Planthoppers) ដែលតែងតែបំផ្លាញពូជស្រូវផ្តល់ទิน្នផលខ្ពស់ចំនួន ៤ ប្រភេទ (RD 7, RD 11, RD 21 និង RD 23)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការតាមដានចំនួនសត្វល្អិតទាំងក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ និងក្នុងវាលស្រែផ្ទាល់ នៅខេត្ត Pathum Thani និង Chachoengsao ក្នុងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា ឆ្នាំ១៩៨៧-១៩៨៨។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cultivation of RD 23 Rice Variety ការដាំដុះពូជស្រូវ RD 23 |
មានសន្ទស្សន៍ស្ថិរភាពសហគមន៍សត្វល្អិតខ្ពស់ (Diversity index)។ មានអត្រាកំណើននៃសត្វមមាចត្នោត (Nilaparvata lugens) ទាបជាងពូជដទៃនៅដំណាក់កាលកូនស្រូវអាយុ ១០ ទៅ ៣០ ថ្ងៃ។ | ទោះបីជាធន់នឹងមមាចត្នោត ប៉ុន្តែពូជនេះងាយទាក់ទាញ និងរងការវាយប្រហារពីមមាចខ្នងស (Sogatella furcifera) ក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ | ត្រូវបានផ្តល់អនុសាសន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ដាំដុះនៅក្នុងតំបន់ដែលមានការផ្ទុះឡើងសត្វមមាចទៃ និងមមាចលោតជាប្រចាំ ដោយសារវាមានស្ថិរភាពខ្ពស់។ |
| Cultivation of RD 7 Rice Variety (Baseline) ការដាំដុះពូជស្រូវ RD 7 |
ជាពូជស្រូវដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលណែនាំឱ្យកសិករដាំដុះទូទៅ។ | មានសន្ទស្សន៍ស្ថិរភាពសហគមន៍សត្វល្អិតទាបបំផុត។ ងាយរងគ្រោះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីការកើនឡើងចំនួនសត្វមមាចត្នោត និងមមាចខៀវ។ | មិនគួរដាំដុះជាបន្តបន្ទាប់ ឬជាន់ដានគ្នានៅតំបន់ដែលមានប្រវត្តិផ្ទុះសត្វល្អិតចង្រៃនោះទេ ព្រោះហានិភ័យនៃការបំផ្លាញមានកម្រិតខ្ពស់។ |
| Cultivation of RD 11 and RD 21 Rice Varieties ការដាំដុះពូជស្រូវ RD 11 និង RD 21 |
មានបរិមាណសត្វមមាចខ្នងសទាបជាង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងពូជ RD 23។ | មានអត្រាកំណើនចំនួនសត្វមមាចត្នោតលឿនជាងពូជ RD 23 នៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងនៃកូនស្រូវ។ | ស្ថិតក្នុងកម្រិតមធ្យម ដែលនៅតែទាមទារការតាមដានយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ននៅដំណាក់កាលស្រូវផើម និងចេញផ្លែ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាក់លាក់សម្រាប់ការពិសោធន៍ប្រៀបធៀបទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (ផ្ទះសំណាញ់) និងការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅវាលស្រែជាក់ស្តែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Pathum Thani និង Chachoengsao នៃប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៧-១៩៨៨។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតជាចម្បងលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទពូជស្រូវនៅតំបន់វាលទំនាបកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបច្ចុប្បន្ន និងប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថានខុសគ្នា អាចតម្រូវឱ្យមានការធ្វើតេស្តបន្សាំជាមួយពូជស្រូវក្នុងស្រុក មុននឹងទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានប្រើប្រាស់។
វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដានវាយតម្លៃភាពធន់របស់ពូជស្រូវ និងកម្រិតប្រជាសាស្ត្រសត្វល្អិតតាមដំណាក់កាលលូតលាស់ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ (IPM) នៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីសក្ដានុពលនៃបរិមាណសត្វល្អិតទៅតាមប្រភេទពូជ និងដំណាក់កាលស្រូវ ជួយឱ្យកសិករកម្ពុជាអាចចាត់វិធានការការពារបានទាន់ពេលវេលា និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការបាញ់ថ្នាំគីមីហួសកម្រិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Leafhopper (មមាចទៃ) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម៉្យាង (ឧទាហរណ៍ Nephottetix virescens) ដែលបំផ្លាញស្រូវដោយការបឺតជញ្ជក់រុក្ខរស (បឺតទឹកដម) ពីស្លឹក និងដើម ហើយវាក៏ជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសផ្សេងៗទៅកាន់ដើមស្រូវផងដែរ។ | ដូចជាមូសដែលបឺតឈាមមនុស្ស និងចម្លងជំងឺគ្រុនឈាម តែនេះវាបឺតជ័ររុក្ខជាតិ និងចម្លងជំងឺដល់ស្រូវ។ |
| Planthopper (មមាចលោត) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (រួមមាន មមាចត្នោត Nilaparvata lugens និង មមាចខ្នងស Sogatella furcifera) ដែលបឺតជញ្ជក់ទឹកពីគល់ស្រូវ ធ្វើឱ្យស្រូវស្ងួតក្រៀម (Hopperburn) និងងាប់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ប្រសិនបើមានចំនួនច្រើន។ | ដូចជាទុយោបូមទឹកខ្នាតតូចរាប់ពាន់ ដែលនាំគ្នាបូមយកជីវជាតិពីដើមស្រូវ រហូតដល់ស្រូវស្ងួតក្រៀមស្លាប់ដូចត្រូវភ្លើងឆេះ។ |
| Diversity index (សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ) | ជារង្វាស់គណិតវិទ្យា (នៅក្នុងការសិក្សានេះគឺ Shannon-Wiener) ប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វល្អិតនៅក្នុងសហគមន៍ណាមួយ។ សន្ទស្សន៍កាន់តែខ្ពស់ បង្ហាញថាសហគមន៍នោះមានសត្វល្អិតច្រើនប្រភេទរស់នៅលាយឡំគ្នា ដែលជួយទប់ស្កាត់មិនឱ្យសត្វល្អិតចង្រៃប្រភេទណាមួយកើនឡើងខ្លាំងហួសហេតុពេក។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ភាពសម្បូរបែបនៃមុខរបរក្នុងភូមិមួយ បើមានមុខរបរច្រើន (សន្ទស្សន៍ខ្ពស់) សេដ្ឋកិច្ចភូមិមានស្ថិរភាព បើមានតែអ្នកធ្វើស្រែ (សន្ទស្សន៍ទាប) ពេលខូចរដូវគឺដួលរលំសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់។ |
| Booting and heading stages (ដំណាក់កាលស្រូវផើម និងចេញផ្លែ) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវនៅពេលដែលកួរស្រូវចាប់ផ្តើមបង្កកំណើតនៅក្នុងដើម (ផើម) និងរុញច្រានចេញមកក្រៅ (ចេញផ្លែ ឬចេញកួរ)។ ការសិក្សាបង្ហាញថា នេះជាពេលដែលសត្វមមាចទៃ និងមមាចលោតកើនឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាដំណាក់កាលស្ត្រីកំពុងពពោះ និងសម្រាលកូន ដែលជារដូវកាលរាងកាយងាយរងគ្រោះបំផុត និងទាមទារការថែទាំខ្ពស់បំផុត។ |
| Population dynamics (ថាមវន្តប្រជាសាស្ត្រ) | ការសិក្សាអំពីការប្រែប្រួលទំហំ និងរចនាសម្ព័ន្ធនៃចំនួនប្រជាសាស្ត្ររបស់សត្វល្អិត ទៅតាមពេលវេលា ទីកន្លែង លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទពូជស្រូវដែលវាស៊ីជាអាហារ។ | ដូចជាការតាមដានចំនួនប្រជាជនក្នុងទីក្រុងមួយ ដែលកើនឡើង ឬថយចុះអាស្រ័យលើការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុ ការផ្គត់ផ្គង់ម្ហូបអាហារ និងការរាតត្បាតនៃជំងឺ។ |
| D-vac machine (ម៉ាស៊ីនបឺតសត្វល្អិត D-vac) | ឧបករណ៍បូមខ្យល់ឯកទេសមួយប្រភេទ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក្សេត្រសាស្ត្រប្រើសម្រាប់បូមប្រមូលយកសត្វល្អិតពីលើដើមរុក្ខជាតិ ដើម្បីយកមកធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ និងរាប់ចំនួនប្រជាសាស្ត្រឱ្យបានសុក្រឹតជាជាងការចាប់ដោយដៃ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីខ្នាតតូច ដែលគេយកទៅបូមស្រូបយកសត្វល្អិតពីវាលស្រែ ដើម្បីចាប់យកមករាប់ចំនួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
