បញ្ហា (The Problem)៖ កសិករនៅតំបន់ឃើដីស្ថាន (Kurdistan) ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ តែងតែឱ្យសត្វចៀមស៊ីស្រូវសាឡីដែលនៅខ្ចី ប៉ុន្តែការអនុវត្តនេះអាចប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលចុងក្រោយ។ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃអាំងតង់ស៊ីតេ និងរយៈពេលនៃការស៊ីស្មៅរបស់សត្វចៀមទៅលើទិន្នផលស្រូវសាឡី (Hordeum sp.) ខ្មៅក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely Randomized Blocks) ដែលមាន៥ការព្យាបាលរួមបញ្ចូលគ្នាទៅលើសត្វចៀមពូជ Karadi ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| None-grazed (Control) មិនមានការឱ្យស៊ីស្មៅ (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
ផ្តល់នូវទិន្នផលគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងចំបើងខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងរក្សាបាននូវកម្ពស់ដើមបានល្អប្រសើរ។ | មិនបានផ្តល់ចំណីបៃតងបន្ថែមសម្រាប់សត្វពាហនៈនៅរដូវរងា និងអាចប្រឈមនឹងការដួលរលំដើម (Lodging)។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ ៨៣១,៣៣ គីឡូក្រាម/ដូណុម និងចំបើង ១១៦៦,២២ គីឡូក្រាម/ដូណុម។ |
| Light Grazing (2 ewes for 3 hours) ការឱ្យស៊ីស្មៅកម្រិតស្រាល (សត្វចៀម២ក្បាល រយៈពេល៣ម៉ោង) |
ផ្តល់ចំណីបៃតងសម្រាប់សត្វពាហនៈក្នុងកម្រិតមធ្យម ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលធ្ងន់ធ្ងរពេក។ | នៅតែធ្វើឱ្យមានការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់នូវទិន្នផលគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងកម្ពស់ដើម បើធៀបនឹងក្រុមត្រួតពិនិត្យ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ថយចុះមកនៅត្រឹម ៦៤៨,៩២ គីឡូក្រាម/ដូណុម និងចំបើង ៧០៦,០៨ គីឡូក្រាម/ដូណុម។ |
| Heavy Grazing (4 ewes for 6 hours) ការឱ្យស៊ីស្មៅកម្រិតធ្ងន់ (សត្វចៀម៤ក្បាល រយៈពេល៦ម៉ោង) |
ផ្តល់ចំណីបានច្រើនបំផុតសម្រាប់សត្វ និងជួយកាត់បន្ថយបញ្ហាដួលរលំដើម (បង្កើនសន្ទស្សន៍ប្រមូលផល Harvest Index)។ | ធ្វើឱ្យទិន្នផលរួមធ្លាក់ចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសគឺទិន្នផលចំបើង និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ធ្លាក់ចុះ ៤៩,១៥% (សល់ ៤២២,៦៧ គីឡូក្រាម) និងចំបើងធ្លាក់ចុះ ៥៩,៦៣%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែងដូចជាដីដាំដុះ សត្វពាហនៈ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅតំបន់ Duhok នៃតំបន់ឃើដីស្ថាន ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ដែលជាតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួត ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវសាឡីក្នុងស្រុក និងសត្វចៀម។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ ពីព្រោះកម្ពុជាមានអាកាសធាតុមូសុងត្រូពិច ហើយដំណាំ និងសត្វពាហនៈទូទៅមានភាពខុសគ្នា (ដូចជាស្រូវ ពោត និងគោក្របី) ដែលទាមទារការបន្សាំលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ។
ទោះបីជាការសិក្សានេះផ្តោតលើតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួតក៏ដោយ គោលគំនិតនៃការគ្រប់គ្រងអាំងតង់ស៊ីតេស៊ីស្មៅអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អចំពោះប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃរយៈពេល និងអាំងតង់ស៊ីតេនៃការស៊ីស្មៅ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាឱ្យចៀសវាងការខាតបង់ទិន្នផលដំណាំ ដោយសារការលែងសត្វឱ្យស៊ីស្មៅហួសកម្រិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Zadoks growth stage (វគ្គលូតលាស់ Zadoks) | ប្រព័ន្ធខ្នាតលេខសម្រាប់វាស់វែង និងកត់ត្រាពីដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗរបស់ដំណាំធញ្ញជាតិ (ដូចជាស្រូវ និងស្រូវសាឡី) ចាប់ពីពេលសាបព្រោះរហូតដល់ពេលប្រមូលផល ដើម្បីងាយស្រួលកំណត់ពេលវេលាផ្តល់ជី ឬលែងសត្វឱ្យស៊ី។ | ដូចជាការកត់ត្រាអាយុកាលរបស់មនុស្សតាំងពីទើបកើត ចេះវារ ចេះដើរ រហូតដល់ពេញវ័យ ដើម្បីងាយស្រួលដឹងពីតម្រូវការថែទាំនៅតាមវ័យនីមួយៗ។ |
| Harvest index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) | សមាមាត្ររវាងទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាគ្រាប់ធញ្ញជាតិ) ធៀបនឹងទិន្នផលជីវសាស្ត្រសរុប (រុក្ខជាតិទាំងមូលរួមទាំងដើម និងស្លឹក) ដែលបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាទិន្នផលដែលយើងចង់បាន។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបបរិមាណសាច់ញ៉ាំបាន ធៀបនឹងទម្ងន់ត្រីទាំងមូល (រួមទាំងឆ្អឹង និងស្រកា)។ |
| Biological yield (ទិន្នផលជីវសាស្ត្រ) | ម៉ាស់ ឬទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកទាំងអស់របស់រុក្ខជាតិដែលដុះនៅលើដី (រួមមាន ដើម ស្លឹក កួរ និងគ្រាប់) នៅពេលប្រមូលផល មុនពេលធ្វើការបំបែកយកតែគ្រាប់ចេញពីចំបើង។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ដើមឈើមួយដើមទាំងមូល រួមទាំងមែក ស្លឹក និងផ្លែ មុនពេលបេះផ្លែចេញ។ |
| Carrying capacity (សមត្ថភាពផ្ទុកសត្វ) | ចំនួនសត្វអតិបរមាដែលផ្ទៃដីវាលស្មៅ ឬផ្ទៃដីកសិកម្មមួយកន្លែងអាចផ្គត់ផ្គង់ចំណីឱ្យស៊ីបានគ្រប់គ្រាន់ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ឡើងវិញរបស់រុក្ខជាតិ ឬធ្វើឱ្យខូចខាតដីធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនមនុស្សអតិបរមាដែលអាចរស់នៅក្នុងផ្ទះមួយ ហើយមានម្ហូបហូបគ្រប់គ្រាន់ដោយមិនដណ្តើមគ្នា ឬខ្វះខាត។ |
| Tillers (បែកគុម្ព / ដើមបែកខ្នែង) | ដើមថ្មីៗដែលដុះចេញពីគល់នៃដើមចម្បងរបស់រុក្ខជាតិអំបូរស្មៅ (ដូចជាស្រូវ ឬស្រូវសាឡី) ដែលដើមទាំងនេះអាចលូតលាស់បញ្ចេញស្លឹក និងផ្តល់កួរគ្រាប់ធញ្ញជាតិបន្ថែមដើម្បីបង្កើនទិន្នផលរួម។ | ដូចជាមែកឈើដែលដុះបែកចេញពីគល់ដើមតែមួយ ដែលមែកនីមួយៗអាចបញ្ចេញផ្លែបានដូចគ្នា។ |
| Pseudostem erect (ដើមបញ្ឆោតឈរត្រង់) | ដំណាក់កាលលូតលាស់មួយរបស់ធញ្ញជាតិ ដែលស្រទាប់ស្លឹករុំរឹតគ្នាបង្កើតបានជារាងដូចថ្នាំងដើមឈរត្រង់ឡើងលើ មុនពេលដើមពិតប្រាកដចាប់ផ្តើមលូតវែង (stem elongation)។ ការឱ្យសត្វស៊ីនៅវគ្គនេះ អាចកាត់ផ្តាច់កោសិកាលូតលាស់ និងបំផ្លាញទិន្នផលធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការយកក្រដាសច្រើនសន្លឹកមករុំជារាងបំពង់ឈរត្រង់ មុនពេលមានបំពង់ជ័រពិតប្រាកដលូតចេញពីកណ្តាល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
