បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃបរិមាណទឹកស្រោចស្រព និងដង់ស៊ីតេនៃការដាំដុះ ទៅលើការលូតលាស់និងទិន្នផលរបស់ពោតលីង (Popcorn) នៅលើប្រភេទដីឥដ្ឋ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការជ័យនាថ ដោយប្រើប្រាស់កម្រិតទឹកស្រោចស្រព និងដង់ស៊ីតេដាំដុះខុសៗគ្នា ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីការឆ្លើយតបរបស់ដំណាំពោតលីង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High Irrigation Rate (IW/E 0.9) កម្រិតស្រោចស្រពទឹកខ្ពស់ (IW/E 0.9) |
ផ្តល់ការលូតលាស់សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក (LAI) បានល្អបំផុត និងផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត។ | ប្រើប្រាស់បរិមាណទឹកច្រើន និងមានប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ទាបជាងគេត្រឹមតែ ២.០២ គ.ក្រ/រ៉ៃ/មម។ | ទិន្នផលគ្រាប់ពោតឡើងដល់ ៦៩៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Low Irrigation Rate (IW/E 0.3) កម្រិតស្រោចស្រពទឹកទាប (IW/E 0.3) |
សន្សំសំចៃទឹកបានយ៉ាងច្រើន ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់ខ្វះខាតទឹក និងផ្តល់នូវប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ខ្ពស់បំផុត។ | ធ្វើឱ្យទិន្នផលគ្រាប់ថយចុះយ៉ាងខ្លាំងពី ១១% ទៅ ៤៦% និងកាត់បន្ថយការលូតលាស់ផ្ទៃស្លឹក។ | ទិន្នផលគ្រាប់ធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ៣៧៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប៉ុន្តែ WUE ខ្ពស់បំផុត ៣.៥៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ/មម។ |
| High Plant Density (12,804 plants/rai) ដង់ស៊ីតេដាំដុះខ្ពស់ (១២.៨០៤ ដើម/រ៉ៃ) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលសរុបយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងបង្កើនចំនួនផ្លែពោតដែលប្រមូលផលបាន។ | ទម្ងន់គ្រាប់ពោតនីមួយៗថយចុះបន្តិចបន្តួចដោយសារតែការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមជីវជាតិ។ | ទិន្នផលកើនឡើងរហូតដល់ ២២% (៦១៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) បើធៀបនឹងការដាំដង់ស៊ីតេទាប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍វាស់ស្ទង់អាកាសធាតុ និងបរិក្ខារសម្រាប់គ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដែលត្រឹមត្រូវកម្រិតស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខេត្តជ័យនាថ ប្រទេសថៃ ដែលប្រើប្រាស់ប្រភេទដីឥដ្ឋ (Clay soil - Ratchaburi series) ក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ ១៩៩៧/១៩៩៨។ លទ្ធផលនៃការឆ្លើយតបទៅនឹងទឹកអាចមានភាពខុសគ្នាបើសិនជាយកទៅអនុវត្តនៅលើប្រភេទដីផ្សេងដូចជាដីខ្សាច់ ឬដីល្បាយ ដែលមានសមត្ថភាពរក្សាទឹក (Water holding capacity) មិនដូចគ្នា។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទដីគឺជារឿងសំខាន់បំផុតមុននឹងយកអនុបាតរំហួតទឹក (IW/E) នេះទៅអនុវត្ត។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងបរិមាណទឹកស្រោចស្រពផ្អែកលើរំហួត និងការកំណត់ដង់ស៊ីតេដាំដុះនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលតំបន់ខ្លះជួបប្រទះគ្រោះរាំងស្ងួត។
សរុបមក ការអនុវត្តរួមគ្នារវាងការដាំដុះដង់ស៊ីតេខ្ពស់ និងការគ្រប់គ្រងទឹកផ្អែកតាមអត្រារំហួត នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទាំងទិន្នផលពោតលីង និងប្រាក់ចំណេញ ព្រមទាំងរក្សាបាននូវនិរន្តរភាពធនធានទឹក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| IW/E ratio (អនុបាតទឹកស្រោចស្រពធៀបនឹងរំហួត) | វាជារង្វាស់ដែលធៀបរវាងបរិមាណទឹកស្រោចស្រពដែលបានផ្តល់ឱ្យដំណាំ ទៅនឹងបរិមាណទឹកដែលបានរំហួតចេញពីថាសវាស់រំហួតស្តង់ដារ (US Class A pan) ដើម្បីកំណត់កម្រិតទឹករំលោះដែលត្រូវស្រោចបំពេញឡើងវិញ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកចូលក្នុងកែវវិញក្នុងបរិមាណសមាមាត្រទៅនឹងទឹកដែលបានហួតចេញ ដើម្បីរក្សាសំណើមឱ្យនៅកម្រិតប្រក្រតី។ |
| Leaf Area Index (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | គឺជាផលធៀបរវាងផ្ទៃក្រឡាស្លឹកសរុបរបស់ដំណាំទៅនឹងទំហំផ្ទៃដីដាំដុះដែលដំណាំនោះគ្របដណ្តប់។ វាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការចាប់យកពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំដំបូលផ្ទះធៀបនឹងទំហំដី ដើម្បីដឹងថាដំបូលនោះអាចបាំងពន្លឺថ្ងៃបានប៉ុន្មានភាគរយនៃដីសរុប។ |
| Crop Growth Rate (អត្រាលូតលាស់ដំណាំ) | ជាអត្រានៃការកើនឡើងនូវម៉ាស់ស្ងួតរបស់ដំណាំក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី និងក្នុងមួយឯកតាពេលវេលា (ឧទាហរណ៍ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ/ថ្ងៃ) ដែលបង្ហាញពីល្បឿននៃការលូតលាស់រួមរបស់ដំណាំ។ | ប្រៀបដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ក្មេងរៀងរាល់ខែ ដើម្បីតាមដានដឹងថាក្មេងនោះធំធាត់លឿនប៉ុនណាក្នុងមួយថ្ងៃៗ។ |
| Water Use Efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក) | ជាបរិមាណទិន្នផលគ្រាប់ដែលទទួលបាន (គិតជាគីឡូក្រាម) ធៀបនឹងបរិមាណទឹកសរុបដែលបានប្រើប្រាស់ស្រោចស្រព (គិតជាមីលីម៉ែត្រ) សម្រាប់ការដាំដុះ។ វាបង្ហាញពីភាពចំណេញក្នុងការប្រើប្រាស់ទឹក។ | ដូចជាការគណនាថាតើចាក់សាំងមួយលីត្រ ម៉ូតូអាចជិះបានចម្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split plot) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដែលមានកត្តាពីរ ដោយកត្តាមួយពិបាកផ្លាស់ប្តូរត្រូវបានដាក់ជាឡូត៍ធំ (Main plot ឧ. ប្រព័ន្ធទឹក) និងកត្តាមួយទៀតងាយស្រួលផ្លាស់ប្តូរត្រូវដាក់ជាឡូត៍តូច (Sub-plot ឧ. ដង់ស៊ីតេដាំដុះ) បញ្ចូលគ្នាក្នុងឡូត៍ធំនោះ។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនជាអគារធំៗតាមកម្រិតថ្នាក់ រួចទើបបែងចែកជាបន្ទប់តូចៗតាមមុខវិជ្ជាក្នុងអគារនីមួយៗ។ |
| Net Assimilation Rate (អត្រាសំយោគសុទ្ធ) | ជារង្វាស់នៃការកើនឡើងទម្ងន់ស្ងួតរបស់រុក្ខជាតិក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃស្លឹក ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ វាបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពរបស់ស្លឹកនីមួយៗក្នុងការធ្វើរស្មីសំយោគបង្កើតជាអាហារសម្រាប់លូតលាស់។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើកម្មកររោងចក្រម្នាក់ៗអាចផលិតទំនិញបានប៉ុន្មានដុំក្នុងមួយម៉ោងធ្វើការ។ |
| Field capacity (សមត្ថភាពរក្សាទឹករបស់ដី) | ជាបរិមាណសំណើមអតិបរមាដែលដីអាចរក្សាទុកបាន បន្ទាប់ពីទឹកដែលលើសត្រូវបានជ្រាបចុះទៅក្រោមអស់រយៈពេល២ ទៅ ៣ថ្ងៃ ក្រោយពេលស្រោចទឹកឬភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលត្រូវបានគេជ្រលក់ទឹកឱ្យជក់ រួចទុកឱ្យស្រក់ទឹករហូតដល់លែងមានទឹកតក់ចុះមកទៀត។ |
| Permanent wilting point (ចំណុចស្រពោនជាអចិន្ត្រៃយ៍) | ជាកម្រិតសំណើមដីទាបបំផុត ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកទឹកពីដីបានទៀតឡើយ បណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិស្រពោន ហើយមិនអាចងើបឡើងវិញបានទោះបីជាផ្តល់ទឹកបន្ថែមនៅពេលក្រោយក៏ដោយ។ | ដូចជាការជញ្ជក់ទឹកដោះគោក្នុងកែវអស់រលីងរហូតដល់ទុយោលែងចេញទឹក បើទោះជាខំប្រឹងជញ្ជក់យ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
