បញ្ហា (The Problem)៖ ស្មៅចង្រៃប៉ារ៉ាស៊ីត Striga hermonthica គឺជាការគំរាមកំហែងដ៏ធំបំផុតដល់ដំណាំធញ្ញជាតិនៅតំបន់អាហ្វ្រិកខាងលិច ដែលបណ្តាលឱ្យខូចខាតទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដូច្នេះការអភិវឌ្ឍពូជដំណាំដែលធន់ទ្រាំគឺជារឿងចាំបាច់បំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជតាមសែស្រឡាយ ដោយធ្វើការបង្កាត់ពូជស័រហ្គុមល្បីៗចំនួន ៦ ជាមួយនឹងពូជដែលធន់នឹងស្មៅចង្រៃចំនួន ២ (SRN 39 និង IS 9830)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pedigree Breeding with SRN 39 donor parent ការបង្កាត់ពូជតាមសែស្រឡាយដោយប្រើពូជមេ SRN 39 |
ផ្តល់ភាគរយជោគជ័យខ្ពស់ក្នុងការបង្កើតកូនកាត់ដែលគ្មានស្មៅចង្រៃ (ច្រើនជាង ៥០% បើធៀបនឹង IS 9830) និងមានយន្តការធន់ទ្រាំល្អ។ | ទាមទារការបង្កាត់ត្រឡប់ (Backcrossing) បន្ថែមដើម្បីប្រាកដថាពូជកូនកាត់ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់និងលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រល្អជាប់លាប់។ | ពូជកូនកាត់ ICSV 00090 NG ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់រហូតដល់ ២,០២ តោន/ហិកតា ដែលខ្ពស់ជាងពូជមេ។ |
| Pedigree Breeding with IS 9830 donor parent ការបង្កាត់ពូជតាមសែស្រឡាយដោយប្រើពូជមេ IS 9830 |
អាចបង្កើតបានកូនកាត់មួយចំនួនដែលធន់នឹងស្មៅចង្រៃ Striga សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបន្ត។ | ផ្តល់ចំនួនដើមកូនកាត់ដែលស៊ាំនឹងស្មៅចង្រៃតិចតួច ហើយយន្តការធន់ទ្រាំមិនសូវរឹងមាំដូចពូជ SRN 39 ឡើយ។ | មានរុក្ខជាតិត្រឹមតែ ១៤៥ ដើមប៉ុណ្ណោះត្រូវបានជ្រើសរើសពីប្រជាសាស្ត្រ F2 ចំនួន ៥ បើធៀបនឹង ២១៥ ដើមពីការបង្កាត់ពូជ SRN 39។ |
| Local Varieties / Susceptible Checks ពូជក្នុងស្រុក ឬពូជត្រួតពិនិត្យ (Local Checks) |
មានវដ្តជីវិតវែង និងសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់បានល្អ ប៉ុន្តែងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀបជាពូជត្រួតពិនិត្យ។ | ងាយរងគ្រោះខ្លាំងដោយសារស្មៅចង្រៃ Striga ដែលបណ្តាលឱ្យខូចខាតទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ពិន្ទុរងគ្រោះមានកម្រិតខ្ពស់ និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត (ឧទាហរណ៍ ពូជ Gaya Early ផ្តល់ទិន្នផលត្រឹមតែ ០,២៥ ទៅ ០,៥៥ តោន/ហិកតា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែង ទីតាំងពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅវាលស្រែ និងពេលវេលាយូរសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជតាមជំនាន់នីមួយៗ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់សាវ៉ាណា (Sudan Savanna) នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយផ្តោតលើពូជស័រហ្គុម និងស្មៅចង្រៃ Striga hermonthica ដែលមានប្រភពនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទស្មៅចង្រៃអាចមានភាពខុសគ្នា ប៉ុន្តែទ្រឹស្តីនៃការបង្កាត់ពូជធន់នេះគឺមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កែច្នៃដំណាំក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដើម្បីទប់ទល់នឹងស្មៅចង្រៃនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ដើម្បីពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀង។
ជារួម ការអភិវឌ្ឍពូជធន់តាមរយៈការបង្កាត់សែស្រឡាយ គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងចំណាយតិចសម្រាប់ប្រជាកសិករកម្ពុជាក្នុងការទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនិងសត្វល្អិតចង្រៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Striga hermonthica (ស្មៅចង្រៃប៉ារ៉ាស៊ីត ស្ទ្រីហ្កា) | គឺជាប្រភេទស្មៅប៉ារ៉ាស៊ីតដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយ ដែលដុះតោងភ្ជាប់ទៅនឹងឫសដំណាំធញ្ញជាតិ (ដូចជាស័រហ្គុម និងពោត) ដើម្បីបឺតស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមនិងទឹក ដែលធ្វើឱ្យដំណាំរងគ្រោះក្រិន ថយចុះទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ឬងាប់តែម្តង។ | វាប្រៀបដូចជាសត្វឈ្លើង ឬតុកកែដែលទាមទារបឺតឈាមពីសត្វដទៃដើម្បីរស់រានមានជីវិត ដែលធ្វើឱ្យម្ចាស់រាងកាយចុះខ្សោយ និងឈឺចាប់។ |
| Pedigree breeding (ការបង្កាត់ពូជតាមសែស្រឡាយ) | ជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដែលអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការកត់ត្រាប្រវត្តិជំនាន់នីមួយៗយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយជ្រើសរើសយកកូនកាត់ដែលមានលក្ខណៈល្អ (ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់ និងធន់នឹងជំងឺ) ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ រហូតទាល់តែទទួលបានពូជថ្មីមួយដែលនឹងនរ។ | ដូចជាការកត់ត្រាខ្សែស្រឡាយគ្រួសារដើម្បីតាមដាន និងជ្រើសរើសរក្សាតែលក្ខណៈល្អៗរបស់ដូនតា (កម្ពស់ សម្បុរ) សម្រាប់បន្សល់ទុកឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ |
| Donor parent (ពូជមេផ្តល់ហ្សែន) | នៅក្នុងដំណើរការបង្កាត់ពូជ វាគឺជាពូជរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេជ្រើសរើសយកមកបង្កាត់ ដើម្បីផ្ទេរលក្ខណៈពិសេសជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ហ្សែនធន់នឹងស្មៅចង្រៃ) ទៅឱ្យពូជមួយទៀតដែលល្អស្រាប់តែខ្វះភាពធន់។ | ប្រៀបដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំង (ផ្ទេរហ្សែនធន់) ចូលទៅក្នុងរាងកាយមនុស្ស ដើម្បីឱ្យរាងកាយនោះមានប្រព័ន្ធការពារមេរោគដ៏រឹងមាំ ដោយរក្សាសុខភាពល្អដដែល។ |
| Transgressive segregants (កូនកាត់បំបែកលក្ខណៈប្រសើរជាងមេ) | គឺជារុក្ខជាតិកូនកាត់ជំនាន់ក្រោយៗ (ដូចជា F2 ឬ F3) ដែលបង្ហាញលក្ខណៈពិសេសល្អដាច់គេ ឬអាក្រក់ដាច់គេ ហួសពីដែនកំណត់នៃពូជមេទាំងពីររបស់វា ដោយសារការបន្សំគ្នានៃហ្សែនថ្មីៗបង្កើតបានជាលក្ខណៈថ្មី។ | ដូចជាកូនដែលកើតមកមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាងឪពុក និងម្តាយរបស់ខ្លួនឆ្ងាយ ដោយសារតែទទួលបានការបន្សំសេនេទិចថ្មីដ៏ល្អពីអ្នកទាំងពីរ។ |
| Backcrossing (ការបង្កាត់ត្រឡប់) | ជាដំណើរការនៃការយកកូនកាត់ដែលទើបតែបង្កាត់បាន ទៅបង្កាត់ត្រឡប់ជាមួយនឹងពូជមេណាមួយរបស់វាវិញ (ច្រើនដង) ដើម្បីបង្កើនភាគរយនៃហ្សែនលក្ខណៈល្អរបស់ពូជមេនោះនៅក្នុងកូនកាត់ថ្មី ដោយរក្សាទុកតែហ្សែនចាំបាច់ពីពូជផ្តល់។ | ដូចជាការលាយពណ៌ថ្នាំ ដោយយើងបន្ថែមពណ៌ដើមម្ដងបន្តិចៗរហូតដល់ទទួលបានពណ៌មួយដែលដូចទៅនឹងពណ៌ដើមទាំងស្រុង ប៉ុន្តែមានពន្លឺភ្លឺជាងមុនបន្តិច។ |
| Crop syndrome reaction score (ពិន្ទុរងគ្រោះរបស់ដំណាំ) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារមួយដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការខូចខាត ឬរោគសញ្ញារបស់ដំណាំបន្ទាប់ពីទទួលរងការវាយប្រហារពីស្មៅចង្រៃ (ឧទាហរណ៍៖ ១ ដល់ ៩ ដោយ ១ គឺមានសុខភាពល្អ និង ៩ គឺងាប់ទាំងស្រុង)។ | ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃសុខភាពអ្នកជំងឺនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យ ដោយលេខ ១ មានន័យថាសុខភាពល្អធម្មតា ចំណែកលេខ ៩ មានន័យថាស្ថិតក្នុងសភាពធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ |
| F2 populations (ប្រជាសាស្ត្រជំនាន់ទី២) | គឺជាជំនាន់រុក្ខជាតិទីពីរដែលទទួលបានពីការបង្កាត់ខ្លួនឯងនៃរុក្ខជាតិជំនាន់ទីមួយ (F1)។ ជំនាន់នេះមានការបំបែកលក្ខណៈហ្សែនច្រើនជាងគេបំផុត ដែលផ្តល់ជម្រើសយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងការជ្រើសរើសពូជល្អៗ។ | ប្រសិនបើពូជ F1 ជាកូន នោះពូជ F2 គឺជាចៅ។ ចៅៗនេះមានមុខមាត់ និងចរិតលក្ខណៈប្លែកៗគ្នាជាច្រើន ដែលធ្វើឱ្យយើងងាយស្រួលជ្រើសរើសយកម្នាក់ដែលឆ្លាត និងរឹងមាំជាងគេ។ |
| Double plastic bag technique (បច្ចេកទេសថង់ប្លាស្ទិកទ្វេរដង) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងវិស័យកសិកម្មដោយប្រើថង់ប្លាស្ទិកពីរជាន់ដើម្បីគ្របកញ្ចុំផ្ការុក្ខជាតិ ការពារមិនឱ្យលម្អងផ្កាពីដើមផ្សេងហោះមកទុំបាន ដែលវាធានាថាការបង្កាត់ពូជគឺកើតឡើងតែរវាងរុក្ខជាតិដែលគេបានកំណត់ទុកប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការដាក់អ្នកជំងឺក្នុងបន្ទប់ដាច់ដោយឡែក (Quarantine) ដែលមានទ្វារពីរជាន់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមេរោគពីខាងក្រៅចូលមកឆ្លង ឬលាយឡំគ្នាបន្ថែមទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
