បញ្ហា (The Problem)៖ តើការផ្លាស់ប្តូរប្រេកង់នៃការស្រោចស្រព និងដង់ស៊ីតេនៃការដាំដុះប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់ពូជសណ្តែកសៀងបន្លែ Chiang Mai 1 យ៉ាងដូចម្តេច?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅលើដីល្បាយខ្សាច់ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែបបំបែក (Split Plot Design) ដែលមាន ៣ ច្បាប់ចម្លង ដើម្បីវាយតម្លៃអន្តរកម្មរវាងការស្រោចស្រព និងការដាំដុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High Frequency Irrigation (E30, E60) ការស្រោចស្រពប្រេកង់ខ្ពស់ (បន្ទាប់ពីរំហួតកើនដល់ ៣០-៦០ មីលីម៉ែត្រ) |
ផ្តល់ការលូតលាស់រុក្ខជាតិបានល្អ រក្សាសន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក (LAI) ខ្ពស់ និងផ្តល់ទិន្នផលផ្លែស្រស់ជាអតិបរមា។ | ទាមទារការតាមដានរំហួតទឹកញឹកញាប់ និងការប្រើប្រាស់ធនធានទឹកព្រមទាំងកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងមុនក្នុងការស្រោចស្រព។ | ផ្តល់ទិន្នផលសរុបប្រមាណ ១៥៥៨ ទៅ ១៦៤៥ គ.ក/រ៉ៃ ដែលខ្ពស់ជាងការស្រោចប្រេកង់ទាបរហូតដល់ ៣៤%។ |
| Low Frequency Irrigation (E120) ការស្រោចស្រពប្រេកង់ទាប (បន្ទាប់ពីរំហួតកើនដល់ ១២០ មីលីម៉ែត្រ) |
សន្សំសំចៃទឹក កម្លាំងពលកម្មក្នុងការបញ្ចូលទឹក និងពេលវេលាដោយសារពន្យារពេលស្រោចស្រពយូរ។ | ធ្វើឱ្យដំណាំខ្វះទឹកធ្ងន់ធ្ងរ រារាំងការលូតលាស់របស់ស្លឹក កាត់បន្ថយចំនួនកញ្ចុំផ្លែ និងធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ទិន្នផលសរុបធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ១០៨៧ គ.ក/រ៉ៃ ដោយសារការខ្វះទឹកកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| High Plant Density (96,000 plants/rai) ការដាំដុះក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ (៩៦,០០០ ដើម/រ៉ៃ) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលសរុបក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដីបានខ្ពស់បំផុត ដោយប្រើប្រាស់ពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងទំហំដីបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | បង្កើនការប្រកួតប្រជែងគ្នារវាងដើមនីមួយៗ ដែលធ្វើឱ្យចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម និងទម្ងន់គ្រាប់ស្រស់មានការថយចុះបន្តិច។ | ផ្តល់ទិន្នផលសរុបខ្ពស់ជាងគេបំផុតគឺ ១៦៦៨ គ.ក/រ៉ៃ បើធៀបនឹងដង់ស៊ីតេទាបដែលទទួលបានត្រឹម ១២០១ គ.ក/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីទំហំចំណាយហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានជាក់លាក់សម្រាប់ការវាស់វែងអាកាសធាតុ និងការតាមដានការលូតលាស់រុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ដំណាំចម្ការ Phitsanulok ក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្អែកទាំងស្រុងលើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (sandy loam) ក្នុងរដូវប្រាំង។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុជាក់លាក់ និងសមត្ថភាពរក្សាទឹករបស់ដីនោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាជារឿងសំខាន់ណាស់ក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ ដោយសារប្រភេទដីនៅតំបន់ដាំដុះខ្លះជាដីឥដ្ឋ ឬដីក្រហម ដែលទាមទារអត្រាផ្តល់ទឹកខុសពីនេះ។
លទ្ធផល និងបច្ចេកទេសពីការស្រាវជ្រាវនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលសណ្តែកសៀងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការថ្លឹងថ្លែងរវាងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកគ្រប់គ្រាន់ និងការបង្កើនដង់ស៊ីតេដាំដុះ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែងមួយដែលអាចជួយឱ្យកសិករខ្មែរទទួលបានប្រាក់ចំណេញកើនឡើងពីការដាំសណ្តែកសៀងបន្លែ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Leaf Area Index (LAI) (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីទំហំផ្ទៃស្លឹកសរុបរបស់រុក្ខជាតិធៀបនឹងទំហំផ្ទៃដីដែលវាដាំដុះ។ វាជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងពីសមត្ថភាពរបស់ដំណាំក្នុងការចាប់យកពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់ទំហំដំបូលផ្ទះដែលលាតសន្ធឹងទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យ បើដំបូលកាន់តែធំ វាក៏ទទួលពន្លឺបានកាន់តែច្រើន។ |
| Crop Growth Rate (CGR) (អត្រាកំណើនដំណាំ) | គឺជាអត្រានៃការកើនឡើងទម្ងន់ស្ងួត (ជីវម៉ាស) របស់ដំណាំក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដីក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ ដែលបង្ហាញពីល្បឿននៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ប្រៀបដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ក្មេងម្នាក់ជារៀងរាល់ខែ ដើម្បីតាមដានមើលថាតើគាត់លូតលាស់ និងឡើងគីឡូលឿនប៉ុណ្ណា។ |
| Leaf Area Duration (LAD) (រយៈពេលថែរក្សាផ្ទៃស្លឹក) | គឺជារយៈពេលសរុបដែលស្លឹករុក្ខជាតិអាចរក្សាភាពបៃតង និងបន្តសកម្មភាពធ្វើរស្មីសំយោគបានល្អមុនពេលវាចាស់ ឬជ្រុះ ដែលវាមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើការបង្កើតទិន្នផលគ្រាប់ ឬផ្លែ។ | ប្រៀបដូចជារយៈពេលដែលផ្ទាំងសូឡានៅលើដំបូលអាចដំណើរការស្រូបពន្លឺផលិតអគ្គិសនីបានល្អមុនពេលវាខូច ឬចុះខ្សោយ។ |
| Net Assimilation Rate (NAR) (អត្រាសំយោគសុទ្ធ) | ជារង្វាស់នៃប្រសិទ្ធភាពរបស់ស្លឹកនីមួយៗក្នុងការបង្កើតជីវម៉ាស (ទម្ងន់ស្ងួត) តាមរយៈរស្មីសំយោគ ដោយកាត់កងនូវថាមពលដែលរុក្ខជាតិបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការដកដង្ហើម (Respiration) រួច។ | ប្រៀបដូចជាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដែលរោងចក្រមួយរកបាន បន្ទាប់ពីទូទាត់ចំណាយប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃរួចរាល់។ |
| U.S. Class A Pan (ថាសវាស់រំហួតទឹក Class A) | ជាឧបករណ៍ស្តង់ដារអន្តរជាតិមានរាងស៊ីឡាំងបើកចំហ ដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់វាស់អត្រារំហួតទឹកប្រចាំថ្ងៃនៅក្នុងបរិយាកាស ដើម្បីយកទិន្នន័យនេះទៅគណនាតម្រូវការទឹកស្រោចស្រពពិតប្រាកដរបស់ដំណាំ។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់ចានទឹកមួយនៅកណ្តាលវាល ហើយវាស់មើលថាតើទឹកហួតអស់ប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រក្នុងមួយថ្ងៃ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានថាដីក្នុងចម្ការហួតទឹកអស់ប៉ុន្មានដែរ។ |
| Cumulative evaporation (រំហួតទឹកកើនឡើងសរុប) | ជាផលបូកនៃបរិមាណទឹកដែលបានហួតចេញពីដី និងរុក្ខជាតិក្នុងរយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃជាប់ៗគ្នា ដែលគេប្រើសម្រាប់កំណត់ពេលកំណត់ (Threshold) ថាពេលណាត្រូវបញ្ចេញទឹកស្រោចស្រពបន្ថែម។ | ប្រៀបដូចជាការកត់ត្រាវិក្កយបត្រចំណាយប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃបូកបញ្ចូលគ្នា រហូតដល់កម្រិតមួយដែលតម្រូវឱ្យយើងទៅដកលុយពីធនាគារមកបំពេញកាបូបវិញ។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបបំបែក) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ស្រាវជ្រាវកសិកម្មដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេធ្វើតេស្តកត្តាពីរក្នុងពេលតែមួយ ដោយកត្តាដែលពិបាកអនុវត្ត (ឧ. ប្រព័ន្ធស្រោចទឹក) ដាក់ក្នុងឡូត៍ធំ ហើយកត្តាដែលងាយបត់បែន (ឧ. ដង់ស៊ីតេដាំ) ដាក់ក្នុងឡូត៍តូចៗបំបែកចេញពីឡូត៍ធំនោះ។ | ប្រៀបដូចជាការសាកល្បងដាំបន្លែ ដោយបែងចែកដីជាដុំធំៗសម្រាប់ប្រភេទជីខុសៗគ្នា រួចក្នុងដុំនីមួយៗ យើងបែងចែកជារងតូចៗទៀតដើម្បីសាកល្បងពូជបន្លែខុសៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
