បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លាញដំណាំកប្បាសដោយសត្វល្អិតចង្រៃ និងភាពខ្វះខាតទិន្នន័យទាក់ទងនឹងភាពចម្រុះនិងការកើនឡើងនៃសត្វល្អិតទាំងនេះតាមរដូវកាលនៅប្រទេសថៃ ដើម្បីជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍តាមវាលក្នុងរដូវដាំដុះចំនួនពីរ ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design - RCB) លើពូជកប្បាសចំនួន ៤ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Visual Count Method ការរាប់ផ្ទាល់នឹងភ្នែក |
ងាយស្រួលក្នុងការសង្កេតមើលសត្វល្អិតដែលជញ្ជក់ទឹកដមស្លឹកដោយផ្ទាល់នៅតាមទីតាំងជាក់លាក់នៃដើមដំណាំ។ | ចំណាយពេលច្រើន កម្លាំងពលកម្មខ្ពស់ និងអាចរំលងសត្វល្អិតដែលមានចលនាលឿនៗ ឬហើរចេញនៅពេលមានការរំខាន។ | តាមរយៈវិធីសាស្ត្រនេះ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញនិងកត់ត្រាសត្វល្អិតចង្រៃចំនួន ១៧ ប្រភេទ។ |
| Pan Trap Method វិធីសាស្ត្រដាក់អន្ទាក់ទឹកពណ៌លឿង |
អាចទាក់ទាញនិងចាប់សត្វល្អិតដែលហើរបានល្អ និងអាចធ្វើការតាមដានបានជាប់លាប់ក្នុងរយៈពេល ២-៣ ថ្ងៃមុនពេលប្រមូល។ | មិនរើសប្រភេទសត្វល្អិត (អាចចាប់បានទាំងសត្វមានប្រយោជន៍) ងាយរងផលប៉ះពាល់ពីអាកាសធាតុ និងត្រូវការផ្លាស់ប្តូរទឹកជាប្រចាំ។ | តាមរយៈវិធីសាស្ត្រនេះ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញនិងកត់ត្រាសត្វល្អិតចង្រៃចំនួន ១១ ប្រភេទ។ |
| Shannon-Weaver Diversity Index សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះសានន-វីវើ |
ផ្តល់តម្លៃបរិមាណច្បាស់លាស់ដើម្បីប្រៀបធៀបភាពចម្រុះ និងភាពសម្បូរនៃប្រភេទសត្វល្អិតរវាងរដូវកាលផ្សេងៗគ្នា។ | ទាមទារការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វល្អិតឱ្យបានត្រឹមត្រូវរហូតដល់កម្រិតប្រភេទ (Species) ដែលត្រូវការអ្នកជំនាញ។ | បង្ហាញថាដំណាំរដូវទី២ មានសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះខ្ពស់ជាង (០.៦១-០.៨៣) បើធៀបនឹងរដូវទី១ (០.២៧-០.៦២)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្មតាមវាល រួមទាំងឧបករណ៍សាមញ្ញៗសម្រាប់ចាប់សត្វល្អិត សារធាតុគីមី និងអ្នកជំនាញដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋាន Suwan ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ២០០០-២០០១ ដោយផ្តោតលើពូជកប្បាសចំនួន ៤។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធកសិ-អេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សាពីសត្វល្អិត ប៉ុន្តែគួរកត់សម្គាល់ថាទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលជាង ២០ ឆ្នាំ ដែលអាចមានការប្រែប្រួលជម្រក និងប្រភេទសត្វល្អិតដោយសារបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដាន និងការវិភាគភាពចម្រុះនៃសត្វល្អិតនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម និងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃនៅកម្ពុជា។
ការទទួលយកវិធីសាស្ត្រតាមដានតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រនេះ នឹងជួយស្ថាប័នកសិកម្មកម្ពុជាក្នុងការផ្តល់ព័ត៌មានជាក់លាក់ដល់កសិករ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីដោយមិនចាំបាច់ និងបង្កើនទិន្នផលដំណាំប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Shannon-Weaver diversity index (សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះសានន-វីវើ) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើក្នុងវិស័យអេកូឡូស៊ី ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីភាពចម្រុះនៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិនៅក្នុងសហគមន៍ណាមួយ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងចំនួនប្រភេទសរុប (Species richness) និងសមាមាត្រនៃប្រភេទនីមួយៗដែលបានចែកចាយ (Evenness)។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើសួនច្បារមួយមានផ្កាច្រើនប្រភេទប៉ុណ្ណា ហើយផ្កានីមួយៗមានចំនួនដើមប្រហាក់ប្រហែលគ្នាឬអត់ បើមានច្រើនប្រភេទហើយចំនួនស្មើៗគ្នា នោះវត្ថុនោះមានភាពចម្រុះខ្ពស់។ |
| Species abundance (ភាពសម្បូរនៃប្រភេទសត្វ) | សំដៅលើចំនួនឯកត្តៈ (បុគ្គល) សរុបនៃប្រភេទសត្វនីមួយៗដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ឬតំបន់សិក្សាណាមួយនៅពេលវេលាជាក់លាក់។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សសរុបនៅក្នុងថ្នាក់រៀននីមួយៗ ដើម្បីដឹងថាថ្នាក់ណាមានសិស្សច្រើនជាងគេ។ |
| Species richness (ភាពសំបូរបែបនៃប្រភេទ) | គឺជាចំនួនសរុបនៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិខុសៗគ្នា ដែលមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់ ឬសហគមន៍អេកូឡូស៊ីណាមួយ ដោយមិនគិតពីចំនួនបុគ្គលក្នុងប្រភេទនីមួយៗឡើយ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមុខម្ហូបដែលមាននៅលើតុ ដោយមិនខ្វល់ថាម្ហូបមួយមុខៗមានបរិមាណតិចឬច្រើននោះទេ។ |
| Randomized Complete Block Design (ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ គ្រប់ការព្យាបាល (ឬពូជដំណាំ) ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីកសិកម្មទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការចែកសិស្សពូកែ មធ្យម និងខ្សោយ ឱ្យទៅអង្គុយតាមក្រុមនីមួយៗស្មើៗគ្នា ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌មិនលម្អៀង។ |
| Stratified random sampling technique (បច្ចេកទេសគំរូចៃដន្យតាមស្រទាប់) | ជាវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសគំរូដោយបែងចែកសហគមន៍ ឬវត្ថុសិក្សាជាក្រុមតូចៗ (ស្រទាប់) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ស្លឹកលើ ស្លឹកកណ្តាល ស្លឹកក្រោម) រួចទើបជ្រើសរើសគំរូដោយចៃដន្យពីក្រុមនីមួយៗទាំងនោះ ដើម្បីធានាបាននូវភាពតំណាងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ | ដូចជាការសួរមតិសិស្សក្នុងសាលា ដោយបែងចែកសិស្សតាមកម្រិតថ្នាក់ (ទី១០ ទី១១ ទី១២) រួចទើបចាប់ឆ្នោតរើសសិស្សពីថ្នាក់នីមួយៗមកសួរ។ |
| Pan trap method (វិធីសាស្ត្រដាក់អន្ទាក់ទឹក) | ជាបច្ចេកទេសចាប់សត្វល្អិតដោយប្រើថាសមានពណ៌ (ជាទូទៅពណ៌លឿង) ដាក់ទឹក និងសាប៊ូបន្តិចបន្តួច ដើម្បីទាក់ទាញសត្វល្អិតដែលហើរឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងទឹកនោះ រួចលង់ងាប់ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលយកមកសិក្សា។ | ដូចជាការប្រើចង្កៀងបំភ្លឺនៅពេលយប់ដើម្បីទាក់ទាញសត្វល្អិតឱ្យហើរចូលមកជិត ប៉ុន្តែនេះប្រើពណ៌លឿងដើម្បីទាក់ទាញវានៅពេលថ្ងៃឱ្យធ្លាក់ទឹក។ |
| Economic threshold level (កម្រិតពិន័យសេដ្ឋកិច្ច) | ជាកម្រិតនៃដង់ស៊ីតេសត្វល្អិតចង្រៃ ដែលនៅពេលឈានដល់កម្រិតនេះ កសិករត្រូវតែចាត់វិធានការកម្ចាត់ (បាញ់ថ្នាំ) ដើម្បីការពារកុំឱ្យសត្វល្អិតនោះកើនឡើងរហូតដល់កម្រិតដែលអាចបង្កការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច (ខាតបង់ទិន្នផលលើសពីថ្លៃចំណាយក្នុងការកម្ចាត់)។ | ដូចជាសូចនាករប្រាប់ថាយើងត្រូវចាប់ផ្តើមលេបថ្នាំនៅពេលកម្តៅខ្លួនឡើងដល់កម្រិតណា ដើម្បីកុំឱ្យជំងឺវិវឌ្ឍទៅធ្ងន់ធ្ងរដល់ថ្នាក់ត្រូវចូលសង្គ្រោះបន្ទាន់នៅមន្ទីរពេទ្យ។ |
| Amrasca biguttula (មមាចកប្បាស) | គឺជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃម៉្យាង (Cotton leafhopper) ដែលចូលចិត្តជញ្ជក់ទឹកដមពីស្លឹករុក្ខជាតិ ជាពិសេសដំណាំកប្បាស ធ្វើឱ្យស្លឹកឡើងពណ៌លឿង ក្ងោច និងប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ | ដូចជាមូសដែលជញ្ជក់ឈាមមនុស្សរហូតដល់យើងស្គាំងស្គម ប៉ុន្តែនេះគឺជាសត្វល្អិតតូចៗដែលជញ្ជក់ទឹកដមពីស្លឹករុក្ខជាតិរហូតដល់វាស្វិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
