បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការធ្លាក់ចុះទិន្នផលកប្បាសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅប្រទេសឡាវដោយសារការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតចង្រៃ ពិសេសទិព្វស្លឹក (Amrasca biguttula) និងដង្កូវចោះផ្លែ (Helicoverpa armigera) ព្រមទាំងបញ្ហាចំណាយខ្ពស់លើការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិសោធន៍នៅតាមចម្ការកសិករ និងស្ថានីយស្រាវជ្រាវក្នុងខេត្តចំនួន ៥ ពីឆ្នាំ ១៩៨៥ ដល់ ១៩៩១ ដោយប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការការពារសត្វល្អិតចំនួន ៣ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Treatment (NT) ការមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំការពារសត្វល្អិត (NT) |
គ្មានការចំណាយលើការទិញថ្នាំគីមី មិនទាមទារកម្លាំងពលកម្មបាញ់ថ្នាំ និងមិនបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានធម្មជាតិ។ | រុក្ខជាតិលូតលាស់ខ្សោយបំផុត ងាយរងការបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរពីសត្វល្អិតចង្រៃ ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ | ខាតបង់ទិន្នផលកប្បាសជាមធ្យម ៧០% នៃសក្តានុពលផលិតកម្មសរុប ដោយសារការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត។ |
| Standard Protection (SP) កម្មវិធីការពារស្តង់ដារ (ការបាញ់ថ្នាំគីមី ៧ ដង) |
អាចកាត់បន្ថយការរាតត្បាតរបស់សត្វល្អិតបានមួយកម្រិត និងជួយឱ្យរុក្ខជាតិមានការលូតលាស់បានប្រសើរជាងការមិនបាញ់ថ្នាំសោះ។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើថ្នាំគីមី (ស្មើនឹងតម្លៃកប្បាសប្រហែល ៨០០ គីឡូក្រាម) ដែលធ្វើឱ្យការដាំដុះមិនទទួលបានប្រាក់ចំណេញទាល់តែសោះ។ | កាត់បន្ថយការខាតបង់ទិន្នផលមកនៅត្រឹម ៣០% ប៉ុន្តែគ្មានប្រសិទ្ធភាពខាងសេដ្ឋកិច្ច (មិនចំណេញ)។ |
| Intensive Protection (IP) ការការពារសកម្ម (ការបាញ់ថ្នាំគីមីរៀងរាល់សប្តាហ៍) |
អាចគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតបានល្អបំផុត ធានាបាននូវការលូតលាស់ល្អរបស់រុក្ខជាតិ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់អតិបរមា។ | ទាមទារការចំណាយទុន និងកម្លាំងពលកម្មខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងបង្កហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រព័ន្ធកេហឡូស៊ី និងសុខភាពកសិករ។ | ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (ត្រូវបានគេយកធ្វើជាគោលសម្រាប់ប្រៀបធៀបសក្តានុពលទិន្នផលក្នុងចម្ការ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបគីមីទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើធាតុចូលកសិកម្ម ដែលជារឿយៗធ្វើឱ្យកសិករខ្នាតតូចខាតបង់ប្រាក់ចំណេញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តចំនួន ៥ ក្នុងប្រទេសឡាវ (Lao PDR) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៥ ដល់ ១៩៩១ ដោយផ្តោតលើចម្ការកប្បាសខ្នាតតូចរបស់គ្រួសារកសិករ។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់ក្តី ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ស្ថានភាពដី និងប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (ដូចជា Amrasca biguttula និង Helicoverpa armigera) មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ នេះគឺជាទិន្នន័យដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដ នៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីហួសកម្រិតលើដំណាំកសិ-ឧស្សាហកម្ម។
លទ្ធផល និងអនុសាសន៍នៃការស្រាវជ្រាវនេះ ជាពិសេសការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ IPM មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមីទាំងស្រុង ទៅរកការប្រើប្រាស់ពូជធន់ និងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកនិរន្តរភាព និងប្រាក់ចំណេញពិតប្រាកដសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Integrated Pest Management (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ) | ជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតដោយរួមបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រជាច្រើនបញ្ជូលគ្នា ដូចជាការប្រើប្រាស់ពូជធន់ ការកែប្រែប្រព័ន្ធដាំដុះ និងការបាញ់ថ្នាំគីមីតែក្នុងករណីចាំបាច់បំផុត ដើម្បីធានាបាននូវទិន្នផល កាត់បន្ថយការចំណាយ និងការពារបរិស្ថាន។ | ដូចជាការការពារផ្ទះពីចោរ ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រចម្រុះមានទាំងការចាក់សោរ ចិញ្ចឹមឆ្កែ និងបើកភ្លើងចោល ជាជាងការជួលអង្គរក្សប្រដាប់អាវុធយាមគ្រប់ពេលដែលត្រូវចំណាយលុយច្រើន។ |
| Amrasca biguttula (សត្វល្អិតទិព្វស្លឹកកប្បាស) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃជញ្ជក់ទឹកដម (Leafhopper) ដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយដែលបំផ្លាញដំណាំកប្បាសនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង ធ្វើឱ្យស្លឹករួញ ក្រៀម និងធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិក្រិនមិនអាចលូតលាស់បាន។ | ដូចជាសត្វមូសដែលបឺតឈាមមនុស្សរហូតដល់អស់កម្លាំង និងស្គមស្គាំងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Helicoverpa armigera (ដង្កូវចោះផ្លែ ឬដង្កូវកប្បាស) | ជាប្រភេទដង្កូវមេអំបៅ (Bollworm) ដែលស៊ីបំផ្លាញត្រួយ ផ្កា និងចូលចិត្តចោះស៊ីសាច់ផ្លែកប្បាសខ្ចីៗពីខាងក្នុង ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក និងធ្វើឱ្យខូចគុណភាពកប្បាសនៅពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាសត្វកណ្តុរដែលលួចចូលទៅខាំកកេរ និងបំផ្លាញគ្រាប់ស្រូវដែលស្តុកទុកនៅក្នុងជង្រុករបស់អ្នកដោយស្ងាត់ៗ។ |
| Pubescent varieties (ពូជដំណាំមានរោម) | ជាប្រភេទពូជដំណាំ (ដូចជាពូជកប្បាស Fai Niai) ដែលមានរោមតូចៗនៅលើស្លឹក ឬដើម ដែលជាលក្ខណៈរូបសាស្ត្រពីធម្មជាតិជួយរារាំងសត្វល្អិតតូចៗមិនឱ្យទម្លាក់ពង ឬជញ្ជក់ទឹកដមបានងាយស្រួល។ | ដូចជាការពាក់អាវក្រាស់ៗ ឬអាវមានរោម ដើម្បីការពារកុំឱ្យមូសខាំធ្លុះដល់ស្បែក។ |
| Ginning out turn (ភាគរយទិន្នផលសរសៃកប្បាស) | ជារង្វាស់ភាគរយនៃបរិមាណសរសៃកប្បាសសុទ្ធ (Lint) ដែលទទួលបានបន្ទាប់ពីយកកប្បាសទាំងគ្រាប់ (Seed-cotton) ទៅកិនបំបែកយកគ្រាប់ចេញ។ ក្នុងឯកសារនេះ កប្បាសផ្តល់សរសៃប្រមាណ ៣០%។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់មើលថាតើអ្នកទទួលបានសាច់ផ្លែឈើប៉ុន្មានភាគរយ បន្ទាប់ពីចិតសំបក និងយកគ្រាប់វាចេញរួចរាល់។ |
| Seed-cotton (កប្បាសទាំងគ្រាប់) | គឺជាទម្រង់នៃផលកប្បាសដែលទើបតែបេះចេញពីដើមភ្លាមៗ ដោយនៅមានជាប់សរសៃកប្បាសនិងគ្រាប់ជាមួយគ្នា មុនពេលឆ្លងកាត់ដំណើរការកិនរ៉ូតបំបែកដើម្បីយកសរសៃសុទ្ធទៅប្រើប្រាស់ក្នុងឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ។ | ដូចជាផ្លែសាវម៉ាវដែលទើបតែបេះពីដើម ដោយមានទាំងសំបក សាច់ និងគ្រាប់នៅជាប់ជាមួយគ្នា។ |
| Bacillus thuringiensis (បាក់តេរីប៊ីធី) | គឺជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រយកហ្សែនរបស់វាទៅបណ្តុះក្នុងពូជកប្បាស ដើម្បីឱ្យកប្បាសនោះអាចបញ្ចេញជាតិពុលសម្លាប់ដង្កូវចោះផ្លែបានដោយខ្លួនឯង ដោយមិនចាំបាច់បាញ់ថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺដល់មនុស្ស ដើម្បីឱ្យរាងកាយអាចបង្កើតអង់ទីគ័រប្រឆាំង និងសម្លាប់មេរោគបានដោយខ្លួនឯង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
