បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីការវាយតម្លៃស្ថិរភាពទិន្នផលនៃពូជដំឡូងមីថៃចំនួន ៥ ក្រោមលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានដាំដុះផ្សេងៗគ្នានៅដើមរដូវវស្សា ដើម្បីផ្តល់អនុសាសន៍សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាទូទៅ ឬតាមតំបន់ជាក់លាក់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើឡើងដោយដាំពូជដំឡូងមីចំនួន ៥ នៅក្នុងបរិស្ថានចំនួន ៩ ដោយប្រើប្រាស់ការវិភាគស្ថិតិអន្តរកម្មដើម្បីវាយតម្លៃទិន្នផលឫសស្ងួត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| AMMI (Additive Main effects and Multiplicative Interaction) Model ម៉ូដែល AMMI សម្រាប់ការវិភាគស្ថិរភាពនិងអន្តរកម្ម |
អាចបំបែករចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យបានល្អដោយរួមបញ្ចូល ANOVA និង PCA ដែលពន្យល់ពីឥទ្ធិពលអន្តរកម្មរវាងពូជនិងបរិស្ថាន (GxE) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ វាក៏អនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់ Biplot ដើម្បីមើលឃើញទិន្នន័យងាយស្រួល។ | ទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ និងការគណនាស្មុគស្មាញជាងវិធីសាស្ត្រធម្មតា។ | កំណត់បានយ៉ាងច្បាស់ថាពូជ Kasetsart 50 មានស្ថិរភាពមធ្យមតែទិន្នផលខ្ពស់ទូទៅ ខណៈ Sriracha 1 មានស្ថិរភាពខ្ពស់បំផុតតែទិន្នផលទាប។ |
| Standard ANOVA & Linear Regression (Eberhart and Russell) ការវិភាគ ANOVA ស្តង់ដារ និងតំរែតំរង់លីនេអ៊ែរ |
ជានីតិវិធីស្តង់ដារដែលងាយស្រួលយល់ និងងាយស្រួលក្នុងការគណនាដោយប្រើកម្មវិធីស្ថិតិទូទៅសម្រាប់ការសាកល្បងកសិកម្ម។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបក្នុងការបំបែកឥទ្ធិពលអន្តរកម្មស្មុគស្មាញ ព្រោះវាពឹងផ្អែកតែលើផលបូក (Additive model) និងមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ទិន្នន័យដែលអន្តរកម្មមិនមែនលីនេអ៊ែរ។ | មិនអាចផ្តល់ការពន្យល់លម្អិតអំពីស្ថិរភាពពូជនៅក្នុងបរិស្ថានជាក់លាក់បានល្អដូចម៉ូដែល AMMI នោះទេ (យោងតាមការលើកឡើងក្នុងឯកសារ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានច្រើនទាំងកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់នៅលើទីតាំងសាកល្បងកសិកម្ម និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តមួយចំនួននៃប្រទេសថៃ (ដូចជា Khon Kaen, Nakhon Ratchasima និង Maha Sarakham) ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៩២។ ទោះបីជាបរិស្ថានអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែលក្ខណៈដី របបទឹកភ្លៀង និងការអនុវត្តកសិកម្មអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមមុននឹងយកពូជទាំងនេះមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ ឬធ្វើការណែនាំជាផ្លូវការនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ AMMI និងការរកឃើញពីស្ថិរភាពនៃពូជដំឡូងមីនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់អភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការវាយតម្លៃជ្រើសរើសពូជដំឡូងមីដែលស័ក្តិសមនឹងស្ថានភាពបរិស្ថានជាក់លាក់តាមរយៈការវិភាគកម្រិតខ្ពស់ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Additive Main effects and Multiplicative Interaction (AMMI) (ម៉ូដែល AMMI / ឥទ្ធិពលចម្បងបូក និងអន្តរកម្មគុណ) | ជាម៉ូដែលស្ថិតិដែលរួមបញ្ចូលការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់ (ANOVA) និងការវិភាគសមាសភាគចម្បង (PCA) ដើម្បីសិក្សាពីរបៀបដែលពូជដំណាំមានប្រតិកម្មខុសៗគ្នានៅក្នុងបរិស្ថានដាំដុះផ្សេងៗគ្នា ព្រមទាំងបំបែកឥទ្ធិពលអន្តរកម្មឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់រូបមន្តគណិតវិទ្យាដ៏ឆ្លាតវៃមួយ ដើម្បីរកមើលថាពូជដំឡូងមីណាមួយជា "សិស្សពូកែគ្រប់មុខ" ឬ "ពូកែតែមុខវិជ្ជាណាមួយ" នៅពេលផ្លាស់ប្តូរសាលារៀន។ |
| Principal Component Analysis (PCA) (ការវិភាគសមាសភាគចម្បង) | ជាបច្ចេកទេសគណិតវិទ្យាសម្រាប់កាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនៃទិន្នន័យដែលមានអថេរច្រើន ដោយប្រែក្លាយវាទៅជាសមាសភាគថ្មីៗ (Principal Components) ដែលងាយស្រួលយល់ ប៉ុន្តែនៅតែតំណាងឱ្យភាពខុសគ្នានៃទិន្នន័យដើមបានច្រើនជាងគេ។ | ដូចជាការសង្ខេបសាច់រឿងប្រលោមលោកដ៏វែងមួយឱ្យនៅខ្លី ដោយរក្សាទុកតែតួអង្គ និងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗបំផុតមិនឱ្យបាត់បង់អត្ថន័យដើម។ |
| Biplot (ក្រាហ្វទិសដៅពីរ) | ជាប្រភេទក្រាហ្វិកស្ថិតិដែលបង្ហាញទិន្នន័យពីរប្រភេទព្រមគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ពូជដំណាំ និងបរិស្ថានទីតាំងដាំដុះ) នៅលើប្លង់អ័ក្សតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលមើលពីទំនាក់ទំនង និងកម្រិតនៃអន្តរកម្មរវាងពួកវាដោយផ្ទាល់ភ្នែក។ | ដូចជាផែនទីដែលបង្ហាញទាំងទីតាំងផ្ទះរបស់សិស្ស និងទីតាំងសាលារៀនក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលមើលថាតើសិស្សម្នាក់ណានៅជិតសាលាមួយណាជាងគេ។ |
| Genotype x Environment (G x E) Interaction (អន្តរកម្មរវាងពូជ និងបរិស្ថាន) | ជាបាតុភូតជីវសាស្ត្រដែលពូជដំណាំខុសៗគ្នា ផ្តល់ការឆ្លើយតបទិន្នផលខុសៗគ្នា នៅពេលដែលពួកវាត្រូវបានយកទៅដាំនៅក្នុងបរិស្ថាន (ដី អាកាសធាតុ កម្រិតជី) ខុសៗគ្នា។ វាបង្ហាញថាគ្មានពូជណាដែលល្អដាច់គេនៅគ្រប់ទីកន្លែងនោះទេ។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ដែលម្នាក់ចូលចិត្តអាកាសធាតុត្រជាក់ ឯម្នាក់ទៀតចូលចិត្តក្តៅ ពេលទៅរស់នៅតំបន់ខុសគ្នា ពួកគេមានសុខភាពនិងធ្វើការបានល្អខុសគ្នា។ |
| Analysis of Variance (ANOVA) (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចំនួន ៣ ឬច្រើន ដើម្បីរកមើលថាតើមានភាពខុសគ្នាជាអត្ថន័យស្ថិតិ (Significant difference) រវាងក្រុមទាំងនោះឬទេ ដែលបង្កឡើងដោយកត្តាណាមួយ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្ស ៣ ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ដើម្បីទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានថាតើថ្នាក់ទាំង ៣ នេះមានកម្រិតចំណេះដឹងខុសគ្នាពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ |
| Dry Root Yield (ទិន្នផលឫសស្ងួត / ទិន្នផលមើមស្ងួត) | ជាទម្ងន់នៃមើមដំឡូងមីបន្ទាប់ពីត្រូវបានគេហាល ឬសម្ងួតយកជាតិទឹកចេញអស់រលីង។ វាជារង្វាស់ដ៏សំខាន់សម្រាប់វាយតម្លៃបរិមាណម្សៅ (Starch) ពិតប្រាកដដែលទទួលបានពីការដាំដុះ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀតស្ងួត ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ត្រីសុទ្ធ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលទម្ងន់ទឹកដែលមាននៅក្នុងត្រីស្រស់។ |
| Yield Stability (ស្ថិរភាពទិន្នផល) | សមត្ថភាពរបស់ពូជដំណាំណាមួយក្នុងការរក្សាបាននូវកម្រិតទិន្នផលថេរ ឬប្រែប្រួលតិចតួចបំផុត ទោះបីជាត្រូវប្រឈមមុខនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ដី ឬបរិស្ថានដែលប្រែប្រួលខ្លាំងពីមួយកន្លែងទៅមួយកន្លែងក៏ដោយ។ | ដូចជាកីឡាករម្នាក់ដែលតែងតែលេងបានល្អគ្រប់ការប្រកួត ទោះបីជាត្រូវលេងនៅតារាងក្នុងស្រុក ក្រៅស្រុក ពេលថ្ងៃ ឬពេលយប់ក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
