បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការខូចខាតទិន្នផលអំពៅយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅប្រទេសថៃដោយសារដង្កូវស៊ីដើមអំពៅ និងសិក្សាពីសក្តានុពលនៃការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការតាមដាន និងប្រមូលទិន្នន័យប្រចាំខែអំពីចំនួនសត្វល្អិតនៅក្នុងតំបន់ដាំដុះអំពៅចំនួនបួនទីតាំង ក្នុងរយៈពេលបីរដូវកាល (២០០៩-២០១១)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Biological Control using Cotesia flavipes ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រដោយប្រើប៉ារ៉ាស៊ីត Cotesia flavipes |
មាននិរន្តរភាព មេត្រីភាពបរិស្ថាន និងធ្វើសមកាលកម្ម (Synchronize) តាមធម្មជាតិជាមួយនឹងវដ្តជីវិតរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ និងរុក្ខជាតិ។ | ទាមទារការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីទំនាក់ទំនងបីកម្រិត (Tritrophic interactions) និងត្រូវការពេលវេលាដើម្បីបណ្តុះចំនួនប្រជាសាស្ត្ររបស់ប៉ារ៉ាស៊ីត។ | អាចគ្រប់គ្រងចំនួនដង្កូវស៊ីដើមអំពៅបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយបង្ហាញចំណុចកំពូលនៃចំនួនប្រជាសាស្ត្រពីរដងស្របគ្នានឹងដង្កូវម្ចាស់ផ្ទះ (ខែមេសា-ឧសភា និងកក្កដា-សីហា)។ |
| Conventional Insecticide Application ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីទូទៅ |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តសម្រាប់កសិករ និងផ្តល់លទ្ធផលភ្លាមៗក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងរយៈពេលវែង បង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន បង្កើតភាពស៊ាំរបស់សត្វល្អិតទល់នឹងថ្នាំ និងពិបាកសម្លាប់ដង្កូវដែលលាក់ខ្លួនក្នុងដើមអំពៅ (Cryptic habit)។ | មិនត្រូវបានណែនាំសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតប្រកបដោយនិរន្តរភាពនោះទេ ដោយសារវាប្រើប្រាស់ថវិកាច្រើន និងមិនមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវស៊ីដើមអំពៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យនៅតាមវាល ការងារមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ចិញ្ចឹមសត្វល្អិត និងជំនាញផ្នែករោគវិទ្យាសត្វល្អិតដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តចំនួន ៤ ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០០៩-២០១១ លើពូជអំពៅ LK 92-11។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រ និងការអនុវត្តកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ ការរកឃើញនេះមានតម្លៃខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ទោះបីជាពូជអំពៅ និងលក្ខខណ្ឌដីនៅតាមតំបន់អាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចដែលតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែម។
វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដាន និងគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីលើកកម្ពស់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ប៉ារ៉ាស៊ីត C. flavipes ផ្តល់នូវដំណោះស្រាយរយៈពេលវែងដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ដែលជួយសន្សំសំចៃថវិកា និងការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cotesia flavipes (ប៉ារ៉ាស៊ីត Cotesia flavipes) | វាជាប្រភេទសត្វល្អិត (ត្រដេវវិចតូច) ដែលពងដាក់ក្នុងខ្លួនដង្កូវស៊ីដើមអំពៅ។ កូនរបស់វានឹងញាស់ និងស៊ីដង្កូវនោះពីក្នុងរហូតដល់ស្លាប់ ដែលជួយកាត់បន្ថយការបំផ្លាញអំពៅយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពតាមបែបធម្មជាតិ។ | ដូចជាភ្នាក់ងារសម្ងាត់ដែលចូលទៅបង្កប់ខ្លួនក្នុងផ្ទះសត្រូវ ហើយកម្ចាត់សត្រូវនោះពីខាងក្នុង។ |
| Tritrophic interactions (ទំនាក់ទំនងបីកម្រិត) | ជាទំនាក់ទំនងរវាងកម្រិតជីវសាស្ត្របីថ្នាក់នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី គឺរុក្ខជាតិ (អំពៅ) សត្វស៊ីរុក្ខជាតិ (ដង្កូវ) និងសត្រូវរបស់សត្វស៊ីរុក្ខជាតិ (ប៉ារ៉ាស៊ីត)។ នៅពេលដង្កូវស៊ីអំពៅ អំពៅបញ្ចេញក្លិនហៅប៉ារ៉ាស៊ីតឱ្យមកជួយសង្គ្រោះ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធរោទ៍សុវត្ថិភាព (អំពៅ) ដែលលោតបញ្ជូនដំណឹងទៅប៉ូលីស (ប៉ារ៉ាស៊ីត) ដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលមានចោរចូលលួចផ្ទះ (ដង្កូវ)។ |
| Plant phenology (វដ្តជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ) | ជាការសិក្សាពីវដ្តនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិតាមរដូវកាល ដូចជាការដុះពន្លក ការបែកគុម្ព និងការចេញផ្កា ដែលដំណាក់កាលទាំងនេះជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ពេលវេលានៃការកើនឡើងចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃ និងប៉ារ៉ាស៊ីត។ | ដូចជាប្រតិទិនជីវិតរបស់មនុស្ស ដែលមានវ័យកុមារ វ័យជំទង់ និងវ័យចាស់ ដោយដំណាក់កាលនីមួយៗអាចជួបបញ្ហាសុខភាពខុសៗគ្នា។ |
| koinobion larval parasitoid (ប៉ារ៉ាស៊ីតប្រភេទកយណូប៊ីអុង) | ជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតដែលពងដាក់ក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតម្ចាស់ផ្ទះ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យម្ចាស់ផ្ទះនោះបន្តរស់ និងលូតលាស់ជាធម្មតាសិន រហូតដល់កូនប៉ារ៉ាស៊ីតធំពេញវ័យទើបវាស៊ីទម្លុះចេញមកក្រៅ និងសម្លាប់ម្ចាស់ផ្ទះ។ | ដូចជាការផ្ញើកូនឱ្យអ្នកដទៃចិញ្ចឹមឱ្យធំ រួចទើបកូននោះងាកមកក្បត់អ្នកចិញ្ចឹមតាមក្រោយ។ |
| Augmentative biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រដោយការបង្កើនចំនួន) | ជាយុទ្ធសាស្ត្រកសិកម្មដោយការចិញ្ចឹម និងលែងសត្រូវធម្មជាតិ (ដូចជាប៉ារ៉ាស៊ីត) ចូលទៅក្នុងចម្ការក្នុងចំនួនច្រើនលើសលប់ ដើម្បីជួយគ្រប់គ្រង និងកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃឱ្យបានទាន់ពេលវេលា។ | ដូចជាការកោះហៅកងទ័ពជំនួយពីខាងក្រៅទម្លាក់ចូលសមរភូមិ ដើម្បីមកជួយវាយលុកសត្រូវដែលកំពុងឈ្លានពានប្រទេស។ |
| Volatile compounds (សមាសធាតុងាយហើរអណ្តែត) | ជាសារធាតុគីមី ឬក្លិនដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញទៅក្នុងខ្យល់នៅពេលមានការខូចខាត (ឧទាហរណ៍ ពេលត្រូវដង្កូវស៊ី) ដើម្បីជាសញ្ញាបញ្ជូនទៅទាក់ទាញសត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍ឱ្យមកសម្លាប់ដង្កូវនោះ។ | ដូចជាការបាញ់កាំជ្រួចសញ្ញាសុំជំនួយ (SOS) ទៅលើមេឃ ពេលកប៉ាល់កំពុងជួបគ្រោះថ្នាក់កណ្តាលសមុទ្រ។ |
| Population synchronization (សមកាលកម្មនៃចំនួនប្រជាសាស្ត្រ) | ជាបាតុភូតដែលចំនួននៃសត្វពីរប្រភេទ (ដូចជាដង្កូវម្ចាស់ផ្ទះ និងប៉ារ៉ាស៊ីត) កើនឡើង ឬថយចុះក្នុងពេលដំណាលគ្នា ដោយពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមកតាមវដ្តនៃធម្មជាតិ។ | ដូចជានិន្នាការនៃការលក់ឆ័ត្រ និងអាវភ្លៀង ដែលតែងតែកើនឡើងព្រមគ្នានៅពេលរដូវវស្សាចូលមកដល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
