បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រកាត់បន្ថយការលូតលាស់របស់កូនអំពៅ ដើម្បីអភិរក្សបណ្ដុំសែន (Germplasm preservation) ក្នុងរយៈពេលយូរ តាមរយៈការកម្រិតកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹមអសរីរាង្គ និងសារធាតុជំរុញការលូតលាស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបណ្តុះជាលិកាចុងស្រទាប់នៃអំពៅពូជ CO2 នៅលើមជ្ឈដ្ឋានដែលមានកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹម និងសារធាតុបន្ថែមផ្សេងៗគ្នា ហើយវាស់ស្ទង់កម្ពស់ និងភាពរឹងមាំរបស់វានៅរយៈពេល៧៥ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Full-strength MS media + Growth Promotors មជ្ឈដ្ឋានសារធាតុចិញ្ចឹមពេញលេញ (Full-strength MS) និងសារធាតុជំរុញការលូតលាស់ |
ជំរុញការលូតលាស់បានលឿនក្នុងដំណាក់កាលបន្តពូជ (Multiplication stage)។ | កូនអំពៅលូតលាស់លឿនពេក ស្លឹកស្តើង ពណ៌បៃតងស្លេក ងាយឆ្លងមេរោគផ្សិត និងមានភាពរឹងមាំទាប ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការអភិរក្ស។ | កម្ពស់ដើមកើនឡើងខ្ពស់ ខណៈដែលភាពរឹងមាំស្ថិតក្នុងកម្រិតទាប (+) ឬមានជំងឺ។ |
| Half-strength (1/2) media without growth promotor or with Kinetin + NAA មជ្ឈដ្ឋានសារធាតុចិញ្ចឹមពាក់កណ្តាល (1/2 strength) ដែលគ្មានឬមានបន្ថែម Kinetin+NAA |
ជួយពន្យារការលូតលាស់កម្ពស់ដើមបានល្អ និងរក្សាបាននូវភាពរឹងមាំខ្ពស់ ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការអភិរក្ស។ | អាចរក្សាទុកបានត្រឹមរយៈពេលខ្លីទៅមធ្យម (ប្រហែល ៣ ខែ) មុនពេលត្រូវការប្តូរមជ្ឈដ្ឋានថ្មី។ | កម្ពស់កើនឡើងយឺតបំផុត (ជាមធ្យម ៧.០៩ ស.ម) និងមានភាពរឹងមាំកម្រិតខ្ពស់ (++++ ទៅ ++)។ |
| 1/8 strength media មជ្ឈដ្ឋានដែលមានកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹមកម្រិត ១/៨ |
កាត់បន្ថយការចំណាយលើការប្រើប្រាស់សារធាតុចិញ្ចឹមអសរីរាង្គបានច្រើន។ | ធ្វើឱ្យកូនអំពៅលូតលាស់កម្ពស់លឿនខុសប្រក្រតីបើធៀបនឹងមជ្ឈដ្ឋាន ១/២ ដែលមិនឆ្លើយតបនឹងគោលបំណងពន្យារការលូតលាស់។ | កម្ពស់កើនឡើងខ្ពស់បំផុត (ជាមធ្យម ១៥.០៧ ស.ម) ដែលមិនល្អសម្រាប់ការអភិរក្ស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍និងសារធាតុគីមីសម្រាប់មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ (Plant tissue culture lab) ព្រមទាំងអ្នកជំនាញផ្នែកនេះកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែទៅលើពូជអំពៅ CO2 តែមួយប៉ុណ្ណោះ។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចប្រសិនបើអនុវត្តលើពូជអំពៅផ្សេងទៀត។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវសាកល្បងនិងតម្រូវតាមពូជអំពៅក្នុងស្រុក ដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាពអតិបរមា។
បច្ចេកទេសកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់ការអភិរក្សកូនអំពៅ in vitro នេះ មានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវដំណោះស្រាយជាក់ស្តែង និងចំណាយតិចសម្រាប់ការអភិរក្សពូជរុក្ខជាតិក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលស្របទៅនឹងតម្រូវការអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មបែបទំនើបនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| in vitro (ការបណ្តុះក្នុងកែវពិសោធន៍) | ដំណើរការបណ្តុះកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងប្រដាប់ប្រដាមន្ទីរពិសោធន៍ (ដូចជាដបកែវ) ដែលមានបរិស្ថានគ្មានមេរោគ និងអាចគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព ពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹមបាន។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមទារកក្នុងកែវសិប្បនិម្មិតដែលយើងផ្គត់ផ្គង់អាហារនិងការពារពីមេរោគខាងក្រៅទាំងស្រុង។ |
| Germplasm preservation (ការអភិរក្សបណ្ដុំសែន) | ការថែរក្សាទុកនូវពូជរុក្ខជាតិ ឬសែន (Genes) របស់វា ដើម្បីការពារការផុតពូជ និងរក្សាទុកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការបង្កាត់ពូជនៅថ្ងៃអនាគត។ | ដូចជាការបង្កើត "ធនាគារ" រក្សាទុកគ្រាប់ពូជ ឬកូនរុក្ខជាតិ ដើម្បីកុំឱ្យវាបាត់បង់ពេលមានគ្រោះធម្មជាតិឬជំងឺ។ |
| Inorganic nutrient (សារធាតុចិញ្ចឹមអសរីរាង្គ) | សារធាតុរ៉ែសំខាន់ៗដែលមិនមានផ្ទុកកាបូន (ដូចជា អាសូត ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម) ដែលត្រូវបានលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងទឹកដើម្បីធ្វើជាអាហារសម្រាប់ចិញ្ចឹមកូនរុក្ខជាតិក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការលាយទឹកដោះគោម្សៅឱ្យទារកផឹក ដែលវាផ្ទុកនូវវីតាមីននិងរ៉ែចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកលើដី។ |
| Murashige and Skoog media (មជ្ឈដ្ឋាន Murashige និង Skoog / MS) | ជារូបមន្តស្តង់ដារនៃសារធាតុចិញ្ចឹម (រួមមានរ៉ែ និងវីតាមីន) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅបំផុតសម្រាប់ការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ in vitro។ | ដូចជារូបមន្តម្ហូបអាហារស្តង់ដារដែលគេស្រាវជ្រាវមកថាផ្តល់ជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់បំផុតសម្រាប់រុក្ខជាតិស្ទើរតែគ្រប់ប្រភេទ។ |
| Kinetin (គីណេទីន) | ជាប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិ (Cytokinin) ដែលជួយជំរុញដល់ការបំបែកកោសិកា និងការលូតលាស់ចេញជាត្រួយថ្មីៗរបស់រុក្ខជាតិ ព្រមទាំងការពារការឆាប់ចាស់របស់ស្លឹក។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវដែលជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិឆាប់បែកមែកធាង និងលូតលាស់ផ្នែកខាងលើ។ |
| NAA / 1-napthyl acetic acid (អាស៊ីត ១-ណាប់ទីល អាសេទិក) | ជាប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិត (Auxin) ដែលជាទូទៅត្រូវបានគេប្រើដើម្បីជំរុញការបង្កើតឬស និងគ្រប់គ្រងការពន្លូតកោសិការបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាវីតាមីនពិសេសដែលជួយជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិឆាប់ចាក់ឬសរឹងមាំ។ |
| Shoot tip (ចុងស្រទាប់) | ផ្នែកខាងចុងបង្អស់នៃដើមរុក្ខជាតិ ដែលមានកោសិកាកំពុងបំបែកខ្លួនយ៉ាងសកម្មបំផុត និងមិនទាន់មានមេរោគឆ្លងចូល ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការយកទៅបណ្តុះជាលិកា។ | ដូចជាចំណុចកំពូលនៃដើមឬត្រួយខ្ចីដែលកំពុងលូតលាស់លឿនជាងគេ និងមានសុខភាពល្អជាងគេ។ |
| Subculture (ការប្តូរមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ) | ការផ្ទេរកូនរុក្ខជាតិ ឬជាលិកាពីដបចាស់ដែលអស់សារធាតុចិញ្ចឹម ឬមានកកកុញសារធាតុពុល ទៅកាន់ដបថ្មីដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមថ្មីពេញលេញ ដើម្បីឱ្យវាបន្តលូតលាស់បាន។ | ដូចជាការប្តូរផើងផ្កាថ្មី និងដាក់ដីថ្មីនៅពេលដែលរុក្ខជាតិធំពេញផើងចាស់ និងស្រូបអស់ជីពីដីចាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
