បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃវិធីសាស្រ្តផ្សេងៗគ្នាក្នុងការដាំពោតផ្អែមបន្ទាប់ពីការប្រមូលផលស្រូវ ដើម្បីស្វែងរកវិធីដែលផ្តល់ទិន្នផល និងប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងវាយតម្លៃឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើទិន្នផលស្រូវនៅរដូវបន្ទាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវត្រូវបានអនុវត្តនៅលើដីឥដ្ឋនៅស្ថានីយ៍ពិសោធន៍ស្រូវជ័យនាថ (Chainat Rice Experiment Station) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៧-១៩៩០ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ប្រភេទ RCB ដែលមាន ៤ វិធីសាស្រ្ត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Tillage (Conventional tillage) ការភ្ជួររាស់រៀបចំដី |
ផ្តល់ទិន្នផលពោតខ្ពស់បំផុត និងធ្វើឱ្យដីមានខ្យល់ចេញចូលល្អងាយស្រួលដល់ការលូតលាស់របស់ឫស។ | ទាមទារការចំណាយកម្លាំងពលកម្ម ប្រេងឥន្ធនៈ និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការរៀបចំដីមុនពេលដាំដុះ។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណេញសរុបខ្ពស់បំផុត ២.៥៥៧ បាត/រ៉ៃ និងទិន្នផលពោត ៦.៨៨៣ ផ្លែ/រ៉ៃ។ |
| Burning (Dibbling after burning stubbles) ការដុតជញ្ជ្រាំងមុនពេលចោះរន្ធដាំ |
ងាយស្រួលដាំដុះជាងការមិនភ្ជួររាស់ និងជួយកម្ចាត់ស្មៅចង្រៃ ឬសត្វល្អិតបានលឿន។ | បង្កការបំពុលបរិស្ថាន និងបំផ្លាញសារធាតុសរីរាង្គនិងអតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍នៅក្នុងដី។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណេញសរុប ២.២៧៨ បាត/រ៉ៃ និងទិន្នផលពោតមធ្យម ៦.៤២៨ ផ្លែ/រ៉ៃ។ |
| No-tillage (Dibbling on rice stubbles) ការដាំដោយចោះរន្ធលើគល់ជញ្ជ្រាំង (មិនភ្ជួររាស់) |
សន្សំសំចៃពេលវេលា ថ្លៃពលកម្មក្នុងការរៀបចំដី និងជួយរក្សាសំណើមដីបានល្អប្រសើរ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងគេក្នុងចំណោមវិធីសាស្ត្រដាំដុះពោត និងមានការលំបាកក្នុងការចោះរន្ធដាំ។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណេញសរុប ២.០១២ បាត/រ៉ៃ និងទិន្នផលពោតមធ្យម ៦.០៦៧ ផ្លែ/រ៉ៃ។ |
| No-corn (Check plot / Rice only) ការទុកដីទំនេរ (ដាំតែស្រូវ) |
មិនត្រូវការការបណ្តាក់ទុនបន្ថែម ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មបន្ថែមនៅរដូវប្រាំងឡើយ។ | បាត់បង់ឱកាសទទួលបានប្រាក់ចំណេញបន្ថែម និងមិនទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍នៃជីសេសសល់សម្រាប់ស្រូវរដូវក្រោយ។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណេញទាបបំផុតត្រឹមតែ ៦៣២ បាត/រ៉ៃ ដែលបានមកពីការធ្វើស្រូវតែមួយមុខ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋានសម្រាប់ការដាំដុះដូចជា ពូជពោត ជីគីមី និងកម្លាំងពលកម្ម ឬគ្រឿងចក្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយ៍ពិសោធន៍ស្រូវជ័យនាថ (Chainat Rice Experiment Station) ប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៧-១៩៩០ លើប្រភេទដីឥដ្ឋ។ ទោះបីជាទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច (តម្លៃជាប្រាក់បាត) មានភាពហួសសម័យកាលក៏ដោយ ក៏លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះស្រូវជាច្រើននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃបច្ចេកទេសកសិកម្មនេះអាចយកមកប្រើប្រាស់បានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំពោតផ្អែមបង្វិលជុំបន្ទាប់ពីការប្រមូលផលស្រូវនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការងាកមកប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រភ្ជួររាស់ដីត្រឹមត្រូវមុននឹងដាំពោតផ្អែម មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនប្រាក់ចំណេញទ្វេដងដល់កសិករកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយរក្សានិរន្តរភាពគុណភាពដីកសិកម្មយូរអង្វែងផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Conventional tillage / Tillage (ការភ្ជួររាស់ដីបែបប្រពៃណី) | ការរៀបចំដីសម្រាប់ការដាំដុះដោយប្រើនង្គ័ល ឬត្រាក់ទ័រដើម្បីបំបែកដី កប់ស្មៅ និងជញ្ជ្រាំងទៅក្នុងដី ដើម្បីឱ្យដីធូរមានខ្យល់ចេញចូលល្អ និងងាយស្រួលដល់ការលូតលាស់នៃឫសដំណាំ។ | ដូចជាការច្របាច់ដីកម្ទេចដុំរឹងៗ និងលាយបញ្ចូលជីដើម្បីរៀបចំកន្លែងទន់ៗឱ្យគ្រាប់ពូជដុះបានល្អ។ |
| No-tillage (ការដាំដុះដោយមិនភ្ជួររាស់) | វិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលកសិករមិនធ្វើការភ្ជួររាស់ដីមុនពេលដាំដុះ ដោយគ្រាន់តែចោះរន្ធលើដី ឬលើគល់ជញ្ជ្រាំងចាស់ដើម្បីដាក់គ្រាប់ពូជ ដែលជួយកាត់បន្ថយការហូរច្រោះ និងរក្សាសំណើមដី។ | ដូចជាការចោះរន្ធដាំកូនរុក្ខជាតិនៅក្នុងសួនច្បារដោយមិនបាច់កាយដីរើកកាយទាំងអស់ឡើងវិញ។ |
| RCB design / Randomized Complete Block design (ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យជាប្លុកពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (ក្រុម) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ហើយអនុវត្តវិធីសាស្រ្តពិសោធន៍ផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នានៃដី។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗដែលមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា រួចឱ្យពួកគេសាកល្បងវិធីរៀនថ្មីៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីមើលថាវិធីមួយណាមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។ |
| Crop Rotation (ការដាំដំណាំបង្វិលជុំ) | ការអនុវត្តកសិកម្មដោយដាំដំណាំខុសៗគ្នាឆ្លាស់គ្នានៅលើដីតែមួយតាមរដូវកាល ដើម្បីការពារការហោចសារធាតុចិញ្ចឹមជាក់លាក់ណាមួយក្នុងដី កាត់បន្ថយការរីករាលដាលនៃសត្វល្អិត និងកែលម្អជីជាតិដី។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរមុខម្ហូបរាល់ថ្ងៃដើម្បីឱ្យរាងកាយទទួលបានវីតាមីនគ្រប់គ្រាន់ និងមិនងាយកើតជំងឺ។ |
| C.E.C / Cation Exchange Capacity (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុងនៃដី) | រង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការទាក់ទាញ រក្សាទុក និងផ្លាស់ប្តូរអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (កាចុង) ដូចជា ប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម និងម៉ាញេស្យូម ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងនោះបាន។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងផ្ទុកទំនិញរបស់ដី បើឃ្លាំងធំ (C.E.C ខ្ពស់) នោះដីអាចស្តុកទុកជីនិងអាហារបានច្រើនសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ |
| DMRT / Duncan's Multiple Range Test (ការធ្វើតេស្តជួរពហុគុណដុនខន) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមពិសោធន៍ចំនួន ៣ ឬច្រើន ដើម្បីកំណត់ថាមានភាពខុសគ្នាជាអត្ថន័យស្ថិតិរវាងក្រុមទាំងនោះឬអត់។ | ដូចជាការប្រើបន្ទាត់វាស់កម្ពស់សិស្សក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីប្រាកដថាសិស្សម្នាក់ពិតជាខ្ពស់ជាងគេមែន មិនមែនមកពីការពាក់ស្បែកជើងកែងនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
