បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំពុលបរិស្ថានដែលបណ្តាលមកពីកាកសំណល់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូក ដោយសិក្សាពីការកែច្នៃវាទៅជាជីសម្រាប់ដំណាំដំឡូងមីដើម្បីកែលម្អគុណភាពដី និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ជាមួយនឹងការព្យាបាលចំនួន ៤ ផ្សេងគ្នាដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពជីគីមី និងជីសរីរាង្គចម្រាញ់ពីលាមកជ្រូក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fertilizer (CF / NPK) ការប្រើប្រាស់ជីគីមី (NPK) |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗ (NPK) លឿនដល់ដំណាំ។ ងាយស្រួលក្នុងការដឹកជញ្ជូន និងអនុវត្តផ្ទាល់លើដី។ | ធ្វើឱ្យបាត់បង់កាល់ស្យូម (Ca) និងម៉ាញ៉េស្យូម (Mg) នៅក្នុងដីក្រោយពេលប្រមូលផល។ មិនជួយកាត់បន្ថយកម្លាំងធន់របស់ដី (Soil strength) នោះទេ។ | ដីរក្សាកម្លាំងធន់ខ្ពស់ (មិនធូរ) និងមានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនូវកាល់ស្យូម និងម៉ាញ៉េស្យូមដែលអាចផ្លាស់ប្តូរបាន។ |
| Foliar application of Swine Manure Extract (FSME) ការបាញ់សារធាតុចម្រាញ់ពីលាមកជ្រូកលើស្លឹកតែមួយមុខ |
ជួយឱ្យស្លឹកដំណាំស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានដោយផ្ទាល់ និងកាត់បន្ថយការហួតឧស្ម័នអាម៉ូញាក់ (NH3)។ ចំណាយបរិមាណជីទឹកតិច (ប្រហែល ២៤,៨៦៩ លីត្រ/ហិកតា)។ | មិនអាចផ្តល់បរិមាណផូស្វ័រ (P) គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការលូតលាស់ខ្ពស់របស់ដំណាំបានទេ។ មិនមានឥទ្ធិពលលើការកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធរូបវិទ្យារបស់ដី។ | មានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនូវផូស្វ័រ (P) កាល់ស្យូម (Ca) និងម៉ាញ៉េស្យូម (Mg) នៅក្នុងដីក្រោយពេលប្រមូលផល។ |
| Soil application of Swine Manure Extract (SSME) ការស្រោចសារធាតុចម្រាញ់ពីលាមកជ្រូកលើដីតែមួយមុខ |
ជួយរក្សា និងកាត់បន្ថយកម្លាំងធន់របស់ដី ដែលធ្វើឱ្យដីធូរ និងអំណោយផលដល់ការចាក់ឫស។ បង្កើនការប្រមូលផ្តុំសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី។ | ទាមទារបរិមាណជីទឹករហូតដល់ទៅជាង ១៧៨,០០០ លីត្រ/ហិកតា ដែលត្រូវការកម្លាំងពលកម្ម និងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពធំ។ | កម្លាំងធន់របស់ដី (Penetration energy) ត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ហើយមីក្រូសារជាតិនៅក្នុងដីត្រូវបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើង។ |
| Foliar and soil application of Swine Manure Extract (FNSSME) ការបាញ់លើស្លឹក និងស្រោចលើដីរួមបញ្ចូលគ្នា |
បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដីបាន ១០.០៥% និងបង្កើនមីក្រូសារជាតិសំខាន់ៗ (Cu, Zn, Mn)។ ជួយឱ្យដីធូរល្អបំផុត និងជួយដល់ការលូតលាស់ដំណាំបានល្អប្រសើរ។ | បណ្តាលឱ្យខ្វះផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ក្នុងដីដោយសារដំណាំលូតលាស់ខ្លាំងហើយស្រូបយកច្រើន។ ទាមទារបរិមាណជីទឹករហូតដល់ជាង ២០២,០០០ លីត្រ/ហិកតា។ | បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង (CEC) និងកាត់បន្ថយកម្លាំងធន់របស់ដី ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យ P និង K ក្នុងដីថយចុះខ្លាំង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីលាមកជ្រូកជាជី ពិសេសការស្រោចលើដី ទាមទារបរិមាណទឹក និងធនធានពលកម្មយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ក្នុងការអនុវត្តផ្ទាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Suphan Buri ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីល្បាយ (Loamy texture) និងពូជដំឡូងមី Manihot esculenta cv. Hauybong 60។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច ប្រភេទដីកសិកម្ម និងការអនុវត្តការដាំដុះដំឡូងមីស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។
ការសិក្សានេះផ្តល់នូវដំណោះស្រាយដ៏មានសក្តានុពលសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់កសិដ្ឋាន និងកែលម្អគុណភាពដីដាំដំឡូងមី។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ជីទឹកចម្រាញ់ពីលាមកជ្រូក គឺជាដំណោះស្រាយវដ្តសេដ្ឋកិច្ច (Circular economy) ដ៏ល្អមួយក្នុងការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Swine Manure Extract (សារធាតុចម្រាញ់ពីលាមកជ្រូក) | ជីទឹករាវដែលបានមកពីការត្រាំលាមកជ្រូកស្ងួតក្នុងទឹករយៈពេល ២៤ ម៉ោង ដែលមានផ្ទុកទម្រង់ពេញលេញនៃសារធាតុចិញ្ចឹម (Macronutrients) និងមីក្រូសារជាតិសំខាន់ៗ (Micronutrients) សម្រាប់រុក្ខជាតិលូតលាស់។ | ដូចជាការឆុងតែយកទឹកមកញ៉ាំ ប៉ុន្តែនេះគឺយកលាមកជ្រូកមកត្រាំយកទឹកជីវជាតិទៅស្រោចដំណាំ។ |
| Foliar Application (ការបាញ់ជីលើស្លឹក) | បច្ចេកទេសនៃការផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់រុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់តាមរយៈការបាញ់វត្ថុរាវទៅលើស្លឹក ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកបានលឿន កាត់បន្ថយការហួតឧស្ម័នអាម៉ូញាក់ និងជំរុញការរីកធំនៃស្លឹក។ | ដូចជាការលាបឡេលើស្បែកឱ្យជ្រាបចូលផ្ទាល់ ជាជាងការញ៉ាំថ្នាំចូលទៅក្នុងពោះ (ឫស)។ |
| Cation Exchange Capacity - CEC (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | រង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការចាប់យក និងរក្សាទុកសារធាតុចិញ្ចឹមជាអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម ប៉ូតាស្យូម) មិនឱ្យលាងជម្រះដោយទឹក ដើម្បីទុកឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកនៅពេលក្រោយ។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងផ្ទុកទំនិញរបស់ដី បើឃ្លាំងធំ (CEC ខ្ពស់) វាអាចស្តុកទុកជីបានច្រើនសម្រាប់ដំណាំមិនឱ្យហូរតាមទឹកអស់។ |
| Soil Strength / Penetration Resistance (កម្លាំងធន់របស់ដី) | កម្រិតនៃការទប់ទល់របស់ដីទៅនឹងកម្លាំងសង្កត់ ឬការចាក់ទម្លុះ ដែលបង្ហាញពីភាពណែន ឬធូររបស់ដី។ ដីដែលមានកម្លាំងធន់ទាបគឺធូរល្អ ដែលអំណោយផលដល់ការចាក់ឫស និងពង្រីកមើមរបស់ដំឡូងមី។ | ដូចជាការយកម្រាមដៃសង្កត់លើអេប៉ុង (ទន់/ធូរមានន័យថាកម្លាំងធន់ទាប) ប្រៀបធៀបនឹងការសង្កត់លើដុំឥដ្ឋ (រឹង/ណែនមានន័យថាកម្លាំងធន់ខ្ពស់)។ |
| Electrical Conductivity - ECe (ចរន្តអគ្គិសនីក្នុងដី) | ការវាស់ស្ទង់កម្រិតអំបិលដែលរលាយនៅក្នុងទឹកក្នុងដី ដោយវាស់សមត្ថភាពនៃការចម្លងចរន្តអគ្គិសនី។ កម្រិត EC ខ្ពស់បញ្ជាក់ថាដីមានកំហាប់អំបិលច្រើនដែលអាចរារាំងការស្រូបយកទឹករបស់ដំណាំ។ | ដូចជាការវាស់ជាតិប្រៃក្នុងស៊ុប បើស៊ុបមានជាតិអំបិលច្រើនពេក វានឹងធ្វើឱ្យដំណាំពិបាកលូតលាស់។ |
| Dynamic Cone Penetrometer (ឧបករណ៍ទម្លុះដីសក្ដានុពល) | ឧបករណ៍ដែលប្រើសម្រាប់វាស់កម្លាំងធន់របស់ដី (ភាពណែន) ដោយទម្លាក់ទម្ងន់ពីកម្ពស់កំណត់មួយទៅលើដែកស្រួចដើម្បីសង្កត់វាឱ្យលិចចូលទៅក្នុងដី រួចគណនាថាមពលដែលបានប្រើ (Penetration Energy)។ | ដូចជាការប្រើញញួរបុកដែកគោលចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីដឹងថាដីនោះរឹង ឬផុយប៉ុណ្ណាដោយរាប់ចំនួនដងនៃការវាយ។ |
| Soil Drenching (ការស្រោចលើដី) | វិធីសាស្រ្តនៃការផ្តល់ជីទឹកដោយការស្រោចវត្ថុរាវដោយផ្ទាល់ទៅលើដីនៅជុំវិញតំបន់ឫសនៃរុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យវាជ្រាបចូលទៅក្នុងម៉ាទ្រីសដី កែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដូចជាការបញ្ចុកទឹកផ្ទាល់ចូលទៅក្នុងមាត់ (ឫស) របស់ដំណាំឱ្យវាផឹកដោយផ្ទាល់ពីដី។ |
| Extractable Nutrients (សារធាតុចិញ្ចឹមដែលអាចទាញយកបាន) | ទម្រង់នៃធាតុគីមី (ដូចជា P, K, Cu, Zn) នៅក្នុងដីដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពរលាយ ឬងាយផ្តាច់ចេញ ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗសម្រាប់ការលូតលាស់។ | ដូចជាលុយដែលមានស្រាប់ក្នុងកាបូបដែលយើងអាចយកទៅចាយបានភ្លាមៗ មិនមែនជាលុយដែលកកស្ទះជាប់ក្នុងគណនីធនាគារនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
