បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការខូចខាតទិន្នផលដំឡូងមីដោយសារជំងឺរលួយគល់និងមើម (Root rot disease) ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Phytophthora melonis នៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញក្នុងប្លុក (Randomized Complete Block Design) ដើម្បីវាយតម្លៃពូជដំឡូងមីចំនួន ៤ ប្រភេទក្រោមការអនុវត្តកសិកម្មចម្រុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rayong 9 Variety (Integrated Management) ពូជដំឡូងមី Rayong 9 (អនុវត្តការគ្រប់គ្រងចម្រុះ) |
មានការឆ្លើយតបល្អបំផុតចំពោះការគ្រប់គ្រងចម្រុះ ដោយផ្តល់ទិន្នផលមើមស្រស់ និងម្សៅខ្ពស់បំផុត។ អត្រាឆ្លងជំងឺទាបជាងគេបំផុត (៣,៦%)។ | ទាមទារការថែទាំនិងការអនុវត្តតាមបច្ចេកទេសយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដូចជាពូជដទៃទៀតដែរ។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ ៤.៤៥៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងមានអត្រាឆ្លងជំងឺត្រឹមតែ ៣,៦%។ |
| Rayong 72 Variety (Integrated Management) ពូជដំឡូងមី Rayong 72 (អនុវត្តការគ្រប់គ្រងចម្រុះ) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់លំដាប់ទីពីរ និងមានអត្រាឆ្លងជំងឺកម្រិតមធ្យមអាចទទួលយកបាន។ | មានភាគរយម្សៅ (Starch content) ទាបជាងគេបំផុតគឺត្រឹមតែ ២២,០% ប៉ុណ្ណោះ។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ ៤.៣៧៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងភាគរយម្សៅ ២២,០%។ |
| Rayong 5 Variety (Integrated Management) ពូជដំឡូងមី Rayong 5 (អនុវត្តការគ្រប់គ្រងចម្រុះ) |
មានអត្រាឆ្លងជំងឺទាប (៣,១% នៅអាយុ៨ខែ) និងភាគរយដើមគ្មានជំងឺរលួយមើមខ្ពស់គ្រាន់បើ។ | ទិន្នផលមើមស្រស់មានកម្រិតមធ្យម មិនខ្ពស់ដូចពូជ Rayong 9 ឬ Rayong 72 នោះទេ។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ ៣.៣១៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងភាគរយម្សៅ ២៤,៧%។ |
| Huaybong 60 Variety (Integrated Management) ពូជដំឡូងមី Huaybong 60 (អនុវត្តការគ្រប់គ្រងចម្រុះ) |
មានភាគរយម្សៅខ្ពស់ជាងគេបន្តិច (២៨,០%) បើប្រៀបធៀបនឹងពូជដទៃ។ | ងាយរងគ្រោះដោយជំងឺរលួយគល់និងមើមបំផុត (អត្រាឆ្លង ១១,៨%) និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត។ | អត្រាឆ្លងជំងឺខ្ពស់ ១១,៨% និងផ្តល់ទិន្នផលត្រឹមតែ ២.៨០៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្ម គ្រឿងចក្រ និងធាតុចូលមួយចំនួនសម្រាប់ការអនុវត្តបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងជំងឺចម្រុះប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងចម្ការកសិករនៅស្រុកអរញ្ញប្រទេស ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងខេត្តជាប់ព្រំដែនប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយសារពូជដែលប្រើសុទ្ធសឹងជាពូជបង្កើតនៅប្រទេសថៃ (ស៊េរី Rayong និង Huaybong) វាមានភាពងាយស្រួលក្នុងការនាំចូល ប៉ុន្តែគួរមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងបន្ថែមនៅដីកម្ពុជា ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពស៊ាំទៅនឹងមេរោគក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងជំងឺចម្រុះនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទដែលកសិករកំពុងជួបប្រទះការខូចខាតទិន្នផលដោយសារមេរោគផ្សិត។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវការប្រើប្រាស់ពូជដែលធន់ (Rayong 9) និងការអនុវត្តកសិកម្មបែបចម្រុះ (ការរៀបចំដី និងការព្យាបាលពូជ) នឹងជួយសង្គ្រោះទិន្នផលដំឡូងមីនៅកម្ពុជាពីការបំផ្លាញដោយជំងឺរលួយគល់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Integrated disease management (ការគ្រប់គ្រងជំងឺចម្រុះ) | ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវវិធីសាស្ត្រកសិកម្មផ្សេងៗ (ដូចជាការជ្រើសរើសពូជដែលធន់ ការភ្ជួររាស់ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ និងការសម្អាតចម្ការ) ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬទប់ស្កាត់ការរាលដាលនៃជំងឺដំណាំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ជាជាងការពឹងផ្អែកលើវិធីសាស្ត្រតែមួយមុខ។ | ដូចជាការការពារផ្ទះពីចោរដោយប្រើទាំងសោទ្វារ កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព និងឆ្កែយាម ក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Root rot disease (ជំងឺរលួយគល់និងមើម) | ជំងឺម្យ៉ាងដែលភាគច្រើនបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត (ជាពិសេសក្នុងលក្ខខណ្ឌដីសើម ឬដក់ទឹក) ធ្វើឱ្យឫសនិងមើមរបស់ដំណាំរលួយខូចខាត លែងលូតលាស់ មិនអាចប្រមូលផលបាន និងឈានដល់ការងាប់ដើម។ | ដូចជាការត្រាំជើងក្នុងទឹកយូរពេក រហូតដល់ស្បែករលួយនិងមានមេរោគចូលស៊ី។ |
| Phytophthora melonis (ផ្សិត Phytophthora melonis) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលជាភ្នាក់ងារចម្បងបង្កឱ្យមានជំងឺរលួយគល់និងមើមនៅក្នុងដំណាំដំឡូងមី វាចូលចិត្តលូតលាស់និងរាលដាលលឿននៅក្នុងដីដែលមានសំណើមខ្ពស់ ឬដក់ទឹក។ | ដូចជាមេរោគផ្តាសាយដែលឆ្លងរាលដាលលឿននៅរដូវភ្លៀង ហើយធ្វើឱ្យអ្នកខ្សោយប្រព័ន្ធការពារធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ |
| Hard pan (ស្រទាប់ដីរឹង) | ស្រទាប់ដីដែលហាប់ណែនខ្លាំងនៅក្រោមផ្ទៃដីខាងលើ ដែលរារាំងមិនឱ្យទឹកជ្រាបចុះទៅក្រោមបានល្អ បណ្តាលឱ្យមានការដក់ទឹកនៅខាងលើ និងរារាំងការចាក់ឫសរបស់ដំណាំ។ | ដូចជាបន្ទះបេតុងកប់ក្រោមដី ដែលរារាំងមិនឱ្យទឹកហូរស្រកចុះក្រោម។ |
| Metalaxyl (ថ្នាំមេតាលឡាក់ស៊ីល) | ជាប្រភេទថ្នាំគីមីសម្លាប់ផ្សិត (Fungicide) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់សម្រាប់ត្រាំដើមពូជ ឬបាញ់លើដំណាំ ដើម្បីសម្លាប់និងទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ។ | ដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលវេជ្ជបណ្ឌិតឱ្យយើងផឹកដើម្បីសម្លាប់មេរោគបាក់តេរីក្នុងខ្លួន។ |
| Randomized complete block design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យពេញលេញក្នុងប្លុក) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាឡូឡ៍ (ប្លុក) ហើយចាត់តាំងការធ្វើតេស្តពូជ ឬថ្នាំដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងពីកត្តាភាពមានជីជាតិដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែនិងខ្សោយឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Starch yield (ទិន្នផលម្សៅ) | បរិមាណម្សៅសរុបដែលចម្រាញ់ចេញពីមើមដំឡូងមីស្រស់ ដែលវាជាសូចនាករដ៏សំខាន់សម្រាប់វាស់ស្ទង់គុណភាព និងតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដរបស់ដំឡូងមី។ | ដូចជាបរិមាណទឹកផ្លែឈើពិតប្រាកដដែលយើងច្របាច់បានពីផ្លែក្រូច មិនមែនគិតលើទម្ងន់សំបកក្រៅនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
