បញ្ហា (The Problem)៖ ផលិតកម្មកប្បាសនៅក្នុងប្រទេសថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ទោះបីជាមានតម្រូវការខ្ពស់ពីរោងចក្រវាយនភ័ណ្ឌក្នុងស្រុកក៏ដោយ។ ការធ្លាក់ចុះនេះគឺបណ្តាលមកពីការរាតត្បាត និងភាពស៊ាំនៃសត្វល្អិតចង្រៃទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលធ្វើឱ្យចំណាយលើផលិតកម្មកើនឡើងខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈគម្រោង DORAS ដោយប្រើប្រាស់អន្តរវិស័យវិភាគទៅលើប្រព័ន្ធកសិកម្មនៅកម្រិតតំបន់ កសិដ្ឋាន និងវាលស្រែ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Pesticide-based Approach ការធ្វើកសិកម្មដោយពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជាចម្បង |
ងាយស្រួលអនុវត្តនៅដំណាក់កាលដំបូងនៃការរុករានដីថ្មី និងអាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់នៅពេលដែលសត្វល្អិតមិនទាន់បង្កើតភាពស៊ាំ។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើធាតុចូល និងបណ្តាលឱ្យសត្វល្អិតបង្កើតភាពស៊ាំយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលឈានដល់ការដួលរលំនៃផលិតកម្មទាំងមូល។ | ធ្វើឱ្យផលិតកម្មកប្បាសដួលរលំ ដោយសារសត្វល្អិត Helicoverpa armigera បង្កើតភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប្រភេទ pyrethroid លើសពី ២០០ដង។ |
| Integrated Pest Management (IPM) & Systems Approach ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ និងអភិក្រមប្រព័ន្ធ |
ជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម កាត់បន្ថយហានិភ័យបរិស្ថាន និងធានាបាននូវការបង្កើនតម្លៃបន្ថែម (Value Added) ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ទាមទារការយល់ដឹងកម្រិតខ្ពស់ពីកសិករ ការគាំទ្រផ្នែកស្ថាប័ន និងមានភាពលំបាកក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងដោយសារកត្តាបំណុល និងកង្វះពលកម្មរបស់កសិករ។ | ជាដំណោះស្រាយអាទិភាពដើម្បីស្តារផលិតកម្មកប្បាសឡើងវិញ ដោយរួមបញ្ចូលនូវការប្រើប្រាស់ពូជធន់ សកម្មភាពជីវសាស្ត្រ និងការកាត់បន្ថយថ្នាំគីមី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវិភាគប្រព័ន្ធកសិកម្ម (Agrarian Systems Diagnosis) និងកម្មវិធី IPM ទាមទារឱ្យមានការចូលរួមពីអ្នកជំនាញពហុវិស័យ និងការប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីកសិដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (តំបន់វាលទំនាបកណ្តាល ដូចជាខេត្ត Kanchanaburi និង Lop Buri) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៩១-១៩៩៤ ដោយផ្តោតលើបរិបទសង្គមកសិកម្មដែលមានឥទ្ធិពលពីឈ្មួញកណ្តាល។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បរិបទនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាច្រើនទាក់ទងនឹងការជំពាក់បំណុលឈ្មួញកណ្តាល និងការខ្វះខាតបច្ចេកទេសរបស់កសិករខ្នាតតូច ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលសិក្សានេះអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រវិភាគប្រព័ន្ធកសិកម្ម (Agrarian Systems Diagnosis) នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាថ្នាំគីមី និងបំណុល។
ជារួម ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីអន្តរកម្មរវាងកត្តាជីវសាស្ត្រ (សត្វល្អិត ដំណាំ) និងកត្តាសង្គម (សេដ្ឋកិច្ចកសិករ ឈ្មួញកណ្តាល) គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agrarian Systems Diagnosis (ការវិភាគប្រព័ន្ធកសិកម្ម) | អភិក្រមស្រាវជ្រាវពហុវិស័យដែលសិក្សាពីទំនាក់ទំនងស្មុគស្មាញរវាងកត្តាជីវសាស្ត្រ បរិស្ថាន សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម នៅក្នុងតំបន់កសិកម្មណាមួយ ដើម្បីស្វែងយល់ពីប្រវត្តិ ការវិវឌ្ឍ និងបញ្ហាប្រឈមរបស់កសិករជាប្រព័ន្ធ។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពរាងកាយមនុស្សទាំងមូល ដើម្បីរកមូលហេតុឫសគល់នៃជំងឺ ជាជាងការមើលតែរោគសញ្ញាលើផ្នែកណាមួយនៃរាងកាយ។ |
| Integrated Pest Management (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ - IPM) | វិធីសាស្ត្រកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃដោយរួមបញ្ចូលបច្ចេកទេសច្រើនយ៉ាង ដូចជាការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ ការផ្លាស់ប្តូរមុខដំណាំ និងការប្រើថ្នាំគីមីក្នុងកម្រិតទាបបំផុត ដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាតបរិស្ថាន និងសន្សំសំចៃថ្លៃដើម។ | ដូចជាការថែរក្សាសុខភាពតាមរយៈការហាត់ប្រាណ និងការញ៉ាំអាហារល្អៗជាប្រចាំ ហើយប្រើថ្នាំពេទ្យទាល់តែពេលឈឺធ្ងន់ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Pesticide Resistance (ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) | បាតុភូតដែលសត្វល្អិតចង្រៃ (ឧទាហរណ៍ Helicoverpa armigera) បង្កើតសមត្ថភាពតទល់នឹងសារធាតុគីមីដែលធ្លាប់តែសម្លាប់ពួកវាបាន ដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំនោះដដែលៗ និងលើសកម្រិតអស់រយៈពេលយូរ។ | ដូចជាមេរោគដែលលែងខ្លាចថ្នាំផ្សះ (Antibiotics) ដោយសារយើងលេបថ្នាំនោះញឹកញាប់ និងខុសក្បួនពេក។ |
| Farming Systems Typology (ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទប្រព័ន្ធកសិកម្ម) | ការបែងចែកកសិករទៅជាក្រុមផ្សេងៗគ្នា ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈសេដ្ឋកិច្ច ទំហំដីធ្លី ការប្រើប្រាស់ពលកម្ម និងប្រភពចំណូល ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការផ្តល់ដំណោះស្រាយបច្ចេកទេសដែលស្របតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់ក្រុមនីមួយៗ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងថ្នាក់ជាក្រុមតាមកម្រិតសមត្ថភាព ដើម្បីឱ្យគ្រូអាចបង្រៀននិងជួយពួកគេបានចំគោលដៅ។ |
| Zonation (ការបែងចែកតំបន់កសិកម្ម) | ការសិក្សា និងកំណត់ព្រំដែនតំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នាផ្នែកដី អាកាសធាតុ និងសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីវាយតម្លៃសក្តានុពល និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការធ្វើកសិកម្ម។ | ដូចជាការគូសផែនទីបែងចែកតំបន់ក្នុងទីក្រុង ជាតំបន់លំនៅដ្ឋាន តំបន់ពាណិជ្ជកម្ម និងតំបន់រោងចក្រ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង។ |
| Value Added (តម្លៃបន្ថែម) | នៅក្នុងបរិបទនៃការសិក្សានេះ វាសំដៅលើប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដែលកសិករទទួលបានពីការដាំដុះ (ផលិតផលសរុបដកចំណាយផលិតកម្ម) ដែលទាមទារឱ្យមានការបង្កើនទិន្នផល ឬកាត់បន្ថយចំណាយដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់។ | ដូចជាការទិញផ្លែឈើមកកែច្នៃជាទឹកក្រឡុកលក់ ដែលធ្វើឱ្យយើងទទួលបានប្រាក់ចំណេញច្រើនជាងការលក់ផ្លែឈើស្រស់ធម្មតា។ |
| Transgenic Bt cotton (កប្បាសបំប្លែងហ្សែន Bt) | ពូជកប្បាសដែលត្រូវបានគេបញ្ចូលហ្សែនរបស់បាក់តេរី Bacillus thuringiensis (Bt) ដើម្បីឱ្យដើមរបស់វាអាចផលិតសារធាតុពុលសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ (ពិសេសដង្កូវ) ដោយខ្លួនឯង ដោយមិនចាំបាច់បាញ់ថ្នាំគីមីច្រើន។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងឱ្យរុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យវាមានកម្លាំងការពារខ្លួនពីសត្វល្អិតចង្រៃដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
