បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការជ្រើសរើសប្រភេទត្រីដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ប្រព័ន្ធដាំដុះបែបជលផល (Aquaponics) ដោយវាយតម្លៃលើបរិមាណ និងគុណភាពនៃលាមកត្រី ក៏ដូចជាការបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមទៅក្នុងទឹក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចិញ្ចឹមត្រីបួនប្រភេទផ្សេងគ្នាក្នុងរយៈពេល ៦០ ថ្ងៃ ដោយធ្វើការវាស់វែងអត្រាកំណើន និងវិភាគកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Tilapia (Oreochromis niloticus) Culture ការចិញ្ចឹមត្រីទីឡាពែ (Oreochromis niloticus) |
មានអត្រាកំណើន និងការស៊ីចំណីខ្ពស់ អត្រាបំប្លែងចំណី (FCR) ល្អ និងបញ្ចេញលាមកព្រមទាំងសារធាតុចិញ្ចឹម (N, P, K) ច្រើនចូលទៅក្នុងទឹក។ | ត្រូវការការផ្គត់ផ្គង់ចំណីច្រើនដែលអាចបង្កើនចំណាយ បើប្រៀបធៀបជាមួយប្រភេទត្រីស៊ីរុក្ខជាតិ ហើយទាមទារប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកដែលមានប្រសិទ្ធភាព។ | បញ្ចេញបរិមាណលាមកស្ងួត ៨.០៨% នៃចំណីដែលបានស៊ី និងផ្តល់កម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងទឹកខ្ពស់ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រព័ន្ធ Aquaponics។ |
| Walking Catfish (Clarias macrocephalus) Culture ការចិញ្ចឹមត្រីអណ្តែង (Clarias macrocephalus) |
មានអត្រាកំណើនលូតលាស់លឿនបំផុត និងបញ្ចេញកម្រិតអាសូត ផូស្វ័រ និងប៉ូតាស្យូមទៅក្នុងទឹកបានច្រើនជាងគេបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ជាប្រភេទត្រីសាច់ (Carnivorous) ដែលទាមទារចំណីមានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនខ្ពស់ ហើយអាចធ្វើឱ្យទឹកឆាប់កខ្វក់ខ្លាំង ប្រសិនបើមិនបានគ្រប់គ្រងល្អ។ | ទទួលបានអត្រាកំណើនខ្ពស់បំផុត (១៧.៤ ក្រាម/ក្បាល) និងមានបរិមាណលាមក ១០.១៧% នៃចំណីនៅថ្ងៃទី ៦០។ |
| Barb (Puntius gonionotus) Culture ការចិញ្ចឹមត្រីឆ្ពិន (Puntius gonionotus) |
ជាប្រភេទត្រីស៊ីរុក្ខជាតិ (Herbivorous) ដែលងាយស្រួលចិញ្ចឹម និងអាចស៊ីចំណីដែលមានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនទាបជាង។ | មានអត្រាកំណើនទាបបំផុត អត្រាបំប្លែងចំណី (FCR) ខ្ពស់ (ស៊ីចំណីច្រើនតែមិនសូវធំ) និងបញ្ចេញលាមកព្រមទាំងសារធាតុចិញ្ចឹមតិចតួចទៅក្នុងទឹក។ | បរិមាណលាមកទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣.២២% នៃចំណីប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនសូវផ្តល់ប្រយោជន៍ច្រើនសម្រាប់ប្រព័ន្ធ Aquaponics។ |
| Climbing Perch (Anabas testudineus) Culture ការចិញ្ចឹមត្រីក្រាញ់ (Anabas testudineus) |
ងាយស្រួលថែទាំ មានភាពធន់ខ្ពស់ និងមានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់រហូតដល់ ១០០% ក្នុងការពិសោធន៍។ | ការលូតលាស់យឺតជាងត្រីអណ្តែង និងទីឡាពែ ហើយការបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងទឹកមានកម្រិតមធ្យមប៉ុណ្ណោះ។ | បញ្ចេញបរិមាណលាមកស្ងួតប្រមាណ ៦.២៩% នៃចំណី ដែលផ្តល់សក្តានុពលមធ្យមសម្រាប់ប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍ពិសោធន៍ កន្លែងចិញ្ចឹមត្រីស្តង់ដារ ចំណីពាណិជ្ជកម្ម និងសារធាតុគីមីសម្រាប់វិភាគគុណភាពទឹក និងលាមក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ជាមួយនឹងកូនត្រីវ័យក្មេង (៣.៥ ក្រាម/ក្បាល) ក្នុងរយៈពេល ៦០ ថ្ងៃ នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាងពិសោធន៍តូចតាច (១០ លីត្រ)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងដោយសារប្រភេទត្រី និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែលទ្ធផល និងបរិមាណកាកសំណល់អាចនឹងប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តក្នុងប្រព័ន្ធ Aquaponics ខ្នាតធំ ឬអាកាសធាតុជាក់ស្តែងនៅខាងក្រៅ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះ (Aquaponics) ប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការជ្រើសរើសប្រភេទត្រីដែលត្រឹមត្រូវដូចជាត្រីអណ្តែង ឬទីឡាពែ នឹងជួយបង្កើនទិន្នផលទាំងសាច់ត្រី និងបន្លែក្នុងប្រព័ន្ធ Aquaponics ក៏ដូចជាកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានតាមរយៈការកែច្នៃទឹកកខ្វក់យកមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Aquaponics (ប្រព័ន្ធដាំដុះបែបជលផល / អាហ្កាប៉ូនិច) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះដែលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការចិញ្ចឹមត្រី (Aquaculture) និងការដាំរុក្ខជាតិក្នុងទឹកដោយមិនប្រើដី (Hydroponics) ដោយប្រើប្រាស់ទឹកកខ្វក់ពីត្រីជាជីសម្រាប់រុក្ខជាតិ រួចរុក្ខជាតិជួយចម្រោះទឹកនោះឱ្យស្អាតត្រឡប់ទៅឱ្យត្រីវិញ។ | ដូចជាការធ្វើការងារជាក្រុមដោយពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមក ដែលកាកសំណល់របស់ម្នាក់ (ត្រី) ក្លាយជាអាហាររបស់ម្នាក់ទៀត (រុក្ខជាតិ) ហើយអ្នកទីពីរជួយសម្អាតផ្ទះឱ្យអ្នកទីមួយវិញ។ |
| Feed conversion ratio (អត្រាបំប្លែងចំណី) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណចំណីដែលត្រីត្រូវស៊ីដើម្បីឱ្យកើនទម្ងន់មួយគីឡូក្រាម។ FCR កាន់តែទាប មានន័យថាត្រីនោះមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបំប្លែងចំណីទៅជាសាច់កាន់តែល្អ។ | ដូចជារថយន្តស៊ីសាំងតិចតែអាចរត់បានចម្ងាយឆ្ងាយអញ្ចឹងដែរ គឺចំណាយដើមទុនតិចតែទទួលបានផលចំណេញច្រើន (សាច់ត្រី)។ |
| Specific growth rate (អត្រាកំណើនជាក់លាក់) | ការវាស់វែងភាគរយនៃការកើនឡើងទម្ងន់ខ្លួនរបស់ត្រីក្នុងមួយថ្ងៃធៀបនឹងទម្ងន់ដើមរបស់វា។ នេះជាសូចនាករសម្រាប់វាយតម្លៃល្បឿននៃការលូតលាស់របស់ត្រីក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថាតើកូនក្មេងម្នាក់លូតកម្ពស់ប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រក្នុងមួយខែ ដើម្បីដឹងថាគេលូតលាស់លឿនកម្រិតណា។ |
| Eutrophication (បាតុភូតសារធាតុចិញ្ចឹមលើសលប់) | បាតុភូតដែលទឹកកកកុញទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត និងផូស្វ័រពីកាកសំណល់ត្រី) ជ្រុលពេក ដែលជំរុញឱ្យសារាយដុះលូតលាស់ខ្លាំងខុសធម្មតា រហូតដល់បឺតយកអុកស៊ីហ្សែនពីក្នុងទឹកអស់ និងធ្វើឱ្យសត្វក្នុងទឹកងាប់។ | ដូចជាការដាក់ជីច្រើនជ្រុលលើដើមឈើ ដែលជំនួសឱ្យការលូតលាស់ល្អ បែរជាធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិផ្សេងៗដុះដណ្តើមយកខ្យល់ដកដង្ហើមរហូតដល់ដើមឈើនោះងាប់ទៅវិញ។ |
| Deamination (ប្រតិកម្មបំបែកអាមីន / ឌីអាមីណេសិន) | ដំណើរការជីវគីមីនៅក្នុងរាងកាយសត្វ (ដូចជាត្រី) ដែលបំបែកប្រូតេអ៊ីនលើសលប់ដោយដកយកក្រុមអាមីន (Amine group) ចេញ ហើយបញ្ចេញវាទៅក្រៅក្នុងទម្រង់ជាអាម៉ូញាក់ ឬអ៊ុយរ៉េ (Urea) តាមរយៈលាមកនិងទឹកនោម។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃឈើដែលបកយកសំបកឈើដែលមិនត្រូវការចេញ ដើម្បីយកតែស្នូលឈើទៅប្រើប្រាស់បន្ត ចំណែកសំបកនោះក្លាយជាកាកសំណល់ដែលត្រូវបញ្ចេញចោល។ |
| Total Kjeldahl method (វិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ ខ្យែលដាល់) | ជាបច្ចេកទេសវិភាគគីមីនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់រកបរិមាណអាសូតសរុប (Nitrogen) ដែលមាននៅក្នុងសារធាតុសរីរាង្គដូចជាចំណី លាមកសត្វ ឬទឹក។ | ដូចជាឧបករណ៍ស្កេនពិសេសមួយដែលអាចប្រាប់យើងឱ្យដឹងច្បាស់ថាមានជាតិស្ករប៉ុន្មានក្រាមនៅក្នុងកែវទឹកក្រូចឆ្មារមួយកែវអញ្ចឹងដែរ។ |
| Nutrient budget (កម្រិតតុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹម) | ការគណនា និងតាមដានបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹម (N, P, K) ដែលចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធ (តាមរយៈចំណី) និងដែលបញ្ចេញមកវិញ (តាមរយៈកាកសំណល់) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាព និងធានាថាមានតុល្យភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់រុក្ខជាតិក្នុងប្រព័ន្ធ Aquaponics។ | ដូចជាការធ្វើបញ្ជីគណនេយ្យចំណូលចំណាយប្រចាំខែ ដើម្បីដឹងថាលុយចូលប៉ុន្មាន និងចាយអស់ប៉ុន្មាន ដើម្បីកុំឱ្យខ្វះខាត ឬសល់ច្រើនជ្រុលគ្មានប្រយោជន៍។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
